Geografisch thema

Groot-Gelmen

ID: 13926   URI: https://id.erfgoed.net/themas/13926

Beschrijving

Gemeente op het Haspengouws Leemplateau, aan de Herk. Vermeld in 966 als Galmina (Germaans "Galmina", korenschoven).

Oorspronkelijk Loons leen, in 966 door keizer Otto I geschonken aan de Dom van Aken; later door uitwisseling in het bezit der Luikse Bisschopstafel. Op het grondgebied, belangrijk leen, afhangende van het feodaal hof te Luik: "Ter motten".

Juridisch afhankelijk van de schepenbank van Gelinden. Parochie van het bisdom Luik, aartsdiaconie Haspengouw, dekenij Tongeren; begevingsrecht bij het Sint-Martinuskapittel van Luik, tienden bij hetzelfde kapittel en het Sint-Lambertuskapittel. Bij de parochie hoort ook de kapel van Helshoven, ten noorden der Romeinse heirbaan Keulen-Bavay (thans grondgebied Borgloon). In 1803 werd de parochie bij Gelinden gevoegd, doch opnieuw onafhankelijk in 1808.

Landbouwgemeente met kerndorp rondom de Sint-Martinuskerk, gelegen bij de Houtstraat, uitlopend in de Engelmanshovenstraat, met het kasteel De Motte ten zuiden van het kruispunt met de Mettekovenstraat. Bij de kerk vertrekt ook de Groot-Gelmenstraat, een in onbruik geraakte holle weg (verbinding met Klein-Gelmen) met een aftakking naar Engelmanshoven, de Bosstraat. In het dorpscentrum, ten zuiden van de kerk, de belangrijke afspanning "In de Zwaan". Voorts, in het dorp geconcentreerde vierkantshoeven, deels in vakwerkbouw, deels in baksteenbouw.

Sinds 1970 gevoegd bij Gelmen. Oppervlakte: 492 hectare. Aantal inwoners (1970): 679.

  • PACQUAY J., Les paroisses de l'ancien concile de Tongres, y compris les conseils de Hasselt et de Villers-Evéque, Liège, 1909, p. 258-263.
  • ULENS R., Groot-Gelmen , in Jaarboek van het Limburgsch geschied- en oudheidkundig genootschap, 45, 1931, p. 175-178.
  • ULENS R., La seigneurerie Joncière de la Motte, in Verzamelde opstellen uitgegeven door de geschied- en oudheidkundige kring van Hasselt, 8, 1932, p. 72-98.

Bron     : Schlusmans F. met medewerking van Gyselinck J., Linters A., Wissels R., Buyle M. & De Graeve M.-Ch. 1981: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Limburg, Arrondissement Hasselt, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 6N2 (He-Z), Brussel - Gent.
Auteurs :  Schlusmans, Frieda
Datum  : 1981


Relaties

  • Is deel van
    Gelmen
    Gelmen (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Geschoren haag van gele kornoelje
    Helshovenstraat 2 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Herberg De Zwaan
    Klein-Gelmenstraat 1 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Hoeve Winning Robijns
    Groot-Gelmenlaan 48 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Kasteel De Motte
    Mettekovenstraat 4 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Park van het Kasteel De Motte
    Mettekovenstraat 4 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Parkje van Villa Les Tilleuls
    Helshovenstraat 35 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Parochiekerk Sint-Martinus
    Helshovenstraat 1 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Pastorietuin
    Kloosterstraat 3 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Watertoren
    Gudderstraat zonder nummer (Sint-Truiden)