Omgracht laatclassicistisch landhuis omringd door een park met ijskelder in het noordwesten, zogenaamd oud kasteeltje ten oosten van het zogenaamd groot kasteel, voormalige paardenstallen en koetshuis ten noordoosten.

HISTORIEK

In de eerste helft van de 19de eeuw werden door de Lierse familie Berckmans twee landhuizen gebouwd ten noorden van de Liersesteenweg. De naam van het domein Ten Bosch werd ontleend aan het ten noorden gelegen gehucht “Den Bosch”. Het "oud kasteel" werd in 1817 opgetrokken door Joannes Berckmans, een vermogend handelaar en zijn echtgenote, Petronella Carolina Van Ravels die uit het nabijgelegen Itegem afkomstig was op bebost terrein, op de Ferrariskaart (1771-1777) aangeduid als Groenbergbos. Hun oudste zoon, Louis Mathieu Eduard Berckmans (1801-1883), die eerst met zijn tweede echtgenote Marie Elise Arnoldine Rubens op het nabijgelegen familiegoed Isschot resideerde, liet na het overlijden van zijn ouders in 1842 het "groot kasteel" bouwen. Louis was dokter in de geneeskunde en botanicus en zou zowel het landhuis als het park eigenhandig ontworpen hebben. Terzelfdertijd liet zijn jongere broer Auguste in Lier het Ringenhof optrekken.

Louis ontwikkelde een grote interesse voor de fruitteelt en liet in 1848-1851 op het domein een grote boomgaard inrichten. Hij creëerde verschillende nieuwe perenrassen waaronder de Beurré Richelieu, Dupuy Charles, Sanguine de Belgique en Souvenir Esperen. De spreekwoordelijke appel valt hier niet ver van de boom, want Louis’ zoon Prosper volgde lessen botanica aan de Brusselse kruidtuin en vervolgens in 1846-1847 een opleiding tuibouwkunde aan het beroemde Parijse Lycée horticole.

In 1851 verhuisde de familie naar het Amerikaanse Plainfield waar ze de Fruitland Nurseries openden. Om de emigratie te financieren verkocht Louis in 1851 het domein van Isschot en diverse hoeven aan een industrieel. Vermoedelijk werd in dezelfde periode ook Ten Bos verkocht. In de legger bij de Poppkaart is het landgoed van circa 42 hectare in handen van Florent-Joseph Geelhand, die van 1871 tot 1888 voor het kanton Heist-op-den-Berg in de Antwerpse provincieraad zetelde, en zijn echtgenote Caroline della Faille de Leverghem. Het beeld op de Poppkaart komt voor de kern van het landgoed nog grosso modo met de huidige toestand overeen. Op het terrein ligt een walgracht waarvan het zuidelijke deel als een bredere vijver uitgewerkt is. Binnen het omgrachte deel is een westelijk, kleiner deel door een dwarsgracht afgescheiden. Op dit perceel ligt in de noordwestelijk bocht van de omgrachting de ijskelder. Op het grotere "eiland" bevinden zich het landhuis en dienstgebouwen. Vanaf de noordelijke grachtarm vertrekt een dreef naar de Kasteelstraat en het gehucht Ten Bosch. Op de topografische kaart van 1869 is deze aanleg niet weergegeven, maar wel is duidelijk dat het perceel ten westen van de dreef beplant is met naaldhout.

In 1893 verwierf het echtpaar Ludovic Moretus (1848-1910) en Odile Geelhand het goed. Na de dood van Ludovic werd het domein opgedeeld. In de 20ste eeuw wisselde het goed herhaaldelijk van eigenaar. Op de topografische kaart uit hetzelfde jaar staat de aanleg van het domein in laat-landschappelijke stijl afgebeeld. Van aan de Liersesteenweg vertrekken twee toegangen: een rechtstreekse naar het landhuis en een tweede naar de dienstgebouwen. Rondom de noordelijke toegangsdreef vanaf de Kasteelstraat ligt een rondpad. Het westelijk perceel naast de dreef is nog steeds een naaldhoutaanplanting. Het domein bestaat overwegend uit met sierbeplanting beboste delen en enkele graslanden. Ten westen vermoedelijk een bij het domein horende hoeve met moestuinen.

Sinds het vierde kwart van de 20stee eeuw is een groot deel van het voormalige kasteeldomein ingepalmd door de industrie ten oosten en ten zuiden en sociale woningbouw ten noordwesten.

BESCHRIJVING

Onderkelderd "groot" kasteel op rechthoekige plattegrond. Heden gedecapeerde lijstgevels van drie + drie traveeën en twee bouwlagen onder leien schilddak (nok parallel aan de straat) met vorstbalustrade. Horizontaal geleed door omlopende arduinen waterlijsten, bepleisterde, geprofileerde architraaf en klassieke kroonlijst op modillons. Rechthoekige muuropeningen in geprofileerde arduinen omlijsting, persiennes; betraliede rechthoekige keldervensters. Uitgewerkt centraal deurrisaliet aan zuidzijde: rondboogdeuren met steektrap en portiek op Dorische zuilen; hogerop deurvensters en balkon. Noordgevel, heden voorgevel, met gelijkaardig, centraal risaliet en bordestrap. Zijgevels met mezzanino en centraal risaliet. Interieur met gesculpteerde houten schouw met schilderij van Moretus.

Sterk begroeid oud kasteel onder zadeldak (nok loodrecht op de straat, pannen); bepleisterde en beschilderde puntgevel van twee bouwlagen; tot zwembad aangepaste begane grond; rondbogige bel-etagevensters onder booglijst op pilasters; serliana in top.

Voormalige paardenstallen en koetshuis, heden aangepast als woning. Bepleisterde en beschilderde lijstgevel van vier traveeën onder schilddak (nok parallel aan de straat, kunstleien), gemarkeerd door steekbogige muuropeningen met arduinen penanten.

Het omhaagd park bewaart deels zijn aanleg in landschappelijke stijl. De buitenste walgracht bleef behouden, het tussengrachtje dat het kasteeleiland in twee delen opdeelde is wel verdwenen. Een nieuwe toegang langs de Liersesteenweg vervangt de twee voorgaande. Het noordelijk parkgedeelte met rondpad en naaldhoutaanplanting is verdwenen en bestaat momenteel uit bosaanplant ten noorden een een centraal driehoekig grasveld. Park met gevarieerd bomenbestand waaronder verschillende bruine beuken, aangeplant als kleuraccent. De dreef werd vermoedelijk begin 21ste eeuw opnieuw aangeplant met platanen. Bewaarde ijskelder.