erfgoedobject

Duitse mitrailleurspost

bouwkundig element
ID: 301066   URI: https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/301066

Juridische gevolgen

  • is deel van de aanduiding als vastgesteld bouwkundig erfgoed Hollandstellung
    Deze vaststelling is geldig sinds 28-11-2014

Beschrijving

Bovengrondse betonnen militaire constructie in een akker ten noorden van de Oostveldstraat en de voormalige spoorlijn 55A Eeklo-Zelzate, op 150 meter ten westen van de grens met Kaprijke.

Historisch overzicht

Duitse bunker opgetrokken als onderdeel van de Hollandstellung. Deze Duitse verdedigingsstelling werd tijdens de Eerste Wereldoorlog opgetrokken langs de grens met Nederland, tussen Knokke en Vrasene (Beveren). Tussen het Zwin (Knokke) en Leeskensbruggen (Maldegem) zijn de bunkers opgetrokken door het Marinekorps Flandern, vanaf Moerhuize (Maldegem) door de Etappen-Inspektion 4 (of Gruppe Gent). De zone rond Strobrugge (Maldegem) vormde een overgangsgebied. Er is een groot verschil merkbaar in de aanleg van de stelling en de bouwwijze van de bunkers in beide zones.

Volgens een legerbevel van 12 september 1916 diende de Hollandstellung tussen Moerhuize en Vrasene te bestaan uit een Vorstellung en een Hauptstellung. Het tracé van beide stellingen stond in nauw verband met zones, waar een inundatie tot stand kon gebracht worden. Alle wegen en kruispunten moesten met mitrailleurvuur gedekt kunnen worden.

Tussen Strobrugge en het kanaal Gent-Zeehaven ontdubbelde de hoofdstelling in twee verdedigingslijnen. De eerste lijn van de hoofdverdedigingslinie liep vanaf Celie over Boterhoek en Waai, ten noorden van Lembeke en Oosteeklo via Ertvelde tot Rieme. De overgebleven bunkers kennen min of meer hetzelfde ontwerp.

Op anderhalve à drie kilometer lag de tweede verdedigingslijn. Deze splitste ter hoogte van Celie af van de eerste lijn, liep iets ten zuiden van Balgerhoeke, langs de voormalige spoorlijn 58 ten westen van Eeklo richting Oostveldstraat en Antwerpse Heirweg tot Heide ten zuiden van Lembeke en Oosteeklo, via Tervenen tot Kluizen en Doornzele bij het Kanaal Gent-Terneuzen. Deze verdedigingslijn was dicht bezaaid met bunkers, die in bepaalde zones op nauwelijks enkele tientallen meters van elkaar waren gepositioneerd. Deze bunker maakte deel uit van deze tweede verdedigingslijn. In 1921 werden er op grondgebied Eeklo nog 65 Duitse bunkers geregistreerd. In 2015 zijn er 16 bunkers teruggevonden. Vooral een grootschalige, door de gemeente georganiseerde afbraakcampagne van bunkers in 1959-1960 zou aan de basis liggen van het massaal verdwijnen van bunkers in Eeklo.

De bunkers tussen Rapenbrug (Maldegem) en Vrasene (Beveren) werden opgetrokken vanaf de winter van 1916-1917. Ze werden bijna allen opgetrokken aan de hand van betonstenen met holtes, waarin wapeningsijzers gestoken konden worden om de betonstenen met elkaar te verankeren. Met deze betonstenen konden als het ware spouwmuren opgetrokken worden, waartussen nog eens beton gegoten werd. Het is niet duidelijk of alle muren op deze manier zijn opgetrokken. Wellicht is voor de bouw met betonstenen gekozen, omdat dit een snellere en gemakkelijker manier van bouwen was. Er werd veel aandacht besteed aan de camouflage van bunkers.

Aan de noordoostelijke voormuur zitten drie openingen. Volgens een schets uit een voorschriftenboek uit 1916 zou de vierkante opening gediend hebben voor het hanteren van een handzoeklicht. De centrale opening zou gefungeerd hebben als schietopening voor mitrailleur, de derde opening als waarnemingssleuf.

De inscripties in de gang suggereren dat de bunker op 13 maart 1917 in ieder geval al opgericht was.

Beschrijving

Betonnen militaire post met nagenoeg rechthoekig grondplan van 6 op 7,8 meter, met een insprong in de zuidoostelijke hoek. De constructie is opgetrokken aan de hand van betonstenen. Het betonnen dak is ten dele gegoten tegen een houten bekisting, en verstevigd met stalen profielen. Er zitten nog houtrestanten tussen de profielen.

De twee toegangen aan zuidoostelijke en noordwestelijke zijden vormen de uiteinden van één geknikte gang (breedte 0,85 meter), die op zijn beurt toegang verschaft tot één binnenruimte van 2 op 4 meter. Bij de deuropeningen zijn ijzeren deurelementen bewaard. In het plafond één opening. Een andere opening loopt horizontaal en mondt uit in de zuidwestelijke muur. In de noordoostelijke muur zitten drie openingen, waarvan er twee van binnen naar buiten toe verbreden tot één meter. De meest noordelijke opening is nagenoeg vierkant met zijden die naar buiten toe verbreden tot 0,5 meter. In deze opening zijn er uitsparingen voorzien voor een houten bekisting.

In de gang ter hoogte van de noordwestelijke toegang zijn inscripties aangebracht in het voegwerk: "Gefr. Herrman 1. Esk. Württbg. Res. Drag. Regt. Gefr. Weber (?) / Lembeke den 13. März 1917 / Gefr. Streicher".

  • Militärarchiv Freiburg, RM 120/226: Armeebefehl, AOK 4 Ia Nr. 9/12, d.d. 12/9/1916.
  • Stadsarchief Eeklo, Fonds George Spittael, GS6, WOI Hollandstellung.
  • BIERMANN O. 1937: Deutsche Grenzsicherungen gegenüber Holland im Weltkriege, Vierteljahreshefte für Pioniere, 46.2, 104-108.
  • SAKKERS H. e.a. 2011: De Hollandstellung van Knokke tot Antwerpen. Stille getuige van de Eerste Wereldoorlog, s.l.
  • VAN GEETERUYEN A. & DE JONGH G. 1994: Hollandstellung van de kust tot Strobrugge, toen en nu, Shrapnel, 6.2.
  • VERSTRAETEN A. 2000, 2001: Oorlogsrelicten te Eeklo. De Hollandlinie van Balgerhoeke tot Lembeke, De Eeklose Dobbelgebakkene 9.4, 172-180; 10.1, 33-40; 10.2, 77-147,10.3, 138-149.

Bron     : -
Auteurs :  Decoodt, Hannelore
Datum  : 2017


Relaties

  • Is deel van
    Hollandstellung

Je kan deze pagina citeren als: Agentschap Onroerend Erfgoed 2020: Duitse mitrailleurspost [online] https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/301066 (Geraadpleegd op 15-08-2020)