Duitse mitrailleurspost

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie Oost-Vlaanderen
Gemeente Kaprijke
Deelgemeente Lembeke
Straat Tragelstraat
Locatie Tragelstraat zonder nummer, Kaprijke (Oost-Vlaanderen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Inventarisatie Hollandstellung (thematische inventarisatie: 01-01-2013 - 31-12-2015).
  • Thematische bescherming Hollandstellung 2016-2017 (beschermingen: 01-01-2016 - 31-12-2017).

Juridische gevolgen

Beknopte karakterisering

Typologiebunkers
DateringWO I
Tags Eerste Wereldoorlog, Tweede Wereldoorlog

Beschrijving

Halfondergrondse betonnen militaire post waarop een kiosk is opgetrokken, in een bosje bij, ten noorden van Camping Malpertuus.

Historisch overzicht

Duitse bunker opgetrokken als onderdeel van de Hollandstellung. Deze Duitse verdedigingsstelling werd tijdens de Eerste Wereldoorlog opgetrokken langs de grens met Nederland, tussen Knokke en Vrasene (Beveren). Tussen het Zwin (Knokke) en Leeskensbruggen (Maldegem) zijn de bunkers opgetrokken door het Marinekorps Flandern, vanaf Moerhuize (Maldegem) door de Etappen-Inspektion 4 (of Gruppe Gent). De zone rond Strobrugge (Maldegem) vormde een overgangsgebied. Er is een groot verschil merkbaar in de aanleg van de stelling en de bouwwijze van de bunkers in beide zones.

Volgens een legerbevel van 12 september 1916 diende de Hollandstellung tussen Moerhuize en Vrasene te bestaan uit een Vorstellung en een Hauptstellung. Het tracé van beide stellingen stond in nauw verband met zones, waar een inundatie tot stand kon gebracht worden. Alle wegen en kruispunten moesten met mitrailleurvuur gedekt kunnen worden.

Tussen Strobrugge en het kanaal Gent-Zeehaven ontdubbelde de hoofdstelling in twee verdedigingslijnen. De eerste lijn van de hoofdverdedigingslinie liep vanaf Celie over Boterhoek en Waai, ten noorden van Lembeke en Oosteeklo via Ertvelde tot Rieme. De overgebleven bunkers kennen min of meer hetzelfde ontwerp.

Op anderhalve à drie kilometer lag de tweede verdedigingslijn. Deze splitste ter hoogte van Celie af van de eerste lijn, liep iets ten zuiden van Balgerhoeke, langs de voormalige spoorlijn 58 ten westen van Eeklo richting Oostveldstraat en Antwerpse Heirweg tot Heide ten zuiden van Lembeke en Oosteeklo, via Tervenen tot Kluizen en Doornzele bij het Kanaal Gent-Terneuzen. Deze verdedigingslijn was dicht bezaaid met bunkers, die in bepaalde zones op nauwelijks enkele tientallen meters van elkaar waren gepositioneerd.

Deze bunker maakte deel uit van deze tweede verdedigingslijn. In 1921 werden er in Lembeke 41 Duitse bunkers geregistreerd. In 2015 zijn er slechts 17 bunkers teruggevonden.

De bunkers tussen Rapenbrug (Maldegem) en Vrasene (Beveren) werden opgetrokken vanaf de winter van 1916-1917. Ze werden bijna allen opgetrokken aan de hand van betonstenen met holtes, waarin wapeningsijzers gestoken konden worden om de betonstenen met elkaar te verankeren. Met deze betonstenen konden als het ware spouwmuren opgetrokken worden, waartussen nog eens beton gegoten werd. Het is niet duidelijk of alle muren op deze manier zijn opgetrokken. Wellicht is voor de bouw met betonstenen gekozen, omdat dit een snellere en gemakkelijker manier van bouwen was. Er werd veel aandacht besteed aan de camouflage van bunkers.

In de voormuur aan noordelijke zijde zitten drie openingen. Volgens een schets uit een voorschriftenboek uit 1916 zou de vierkante opening gediend hebben voor het hanteren van een handzoeklicht. De centrale opening zou bedoeld zijn als schietopening voor mitrailleur, de derde opening als waarnemingssleuf.

Dit bosje maakte deel uit van het park van het landhuis op adres Tragelweg 2. De eigenaar van dit landhuis, tevens voorzitter van de Lembeekse fanfare, liet rond 1933 een kiosk op de bunker plaatsen, waarop zijn fanfare speelde ter gelegenheid van kermissen op de Heihoek. In oktober 1944 richtte Major-General Dan C Spry, bevelhebber van de 3rd Canadian Division zijn hoofdkwartier in dit landhuis, tijdens de zogenaamde Slag om de Schelde.

Beschrijving

Betonnen militaire post met een rechthoekig grondplan van 7,8 op 6 meter, met een insprong in de zuidoostelijke hoek en met twee aanpalende borstweringen. De constructie is voor zover zichtbaar opgetrokken aan de hand van betonstenen. De dakranden zijn afgerond. De twee nu dichtgemaakte toegangen aan zuidoostelijke respectievelijk zuidwestelijke zijde vormen de uiteinden van een geknikte gang, die op zijn beurt uitgeeft op één centrale ruimte van 4 op 2,1 meter. In de noordoostelijke muur zitten drie openingen, waarvan de meest noordelijke vierkant is (0,5 meter breed) en naar het midden toe versmalt. De twee andere openingen verbreden naar buiten toe, tot één meter breedte. In de zuidwestelijke muur zit tegen de dakrand een (nu deels gedichte) opening, die schuin naar beneden loopt, evenals een kleinere, dichtgemetselde opening. De borstwering aan zuidoostelijke zijde is nagenoeg intact bewaard, met bovenaan een cirkelvormige verhoging met centraal een ijzeren opening voor het plaatsen van een mitrailleur. Via trapjes kon het betonnen platform achter de borstwering bereikt worden. De andere borstwering aan noordwestelijke zijde is deels afgebroken.

  • Militärarchiv Freiburg, RM 120/226: Armeebefehl, AOK 4 Ia Nr. 9/12, d.d. 12/9/1916.
  • Stadsarchief Eeklo, Fonds George Spittael, GS6, WOI Hollandstellung.
  • BIERMANN O. 1937: Deutsche Grenzsicherungen gegenüber Holland im Weltkriege, Vierteljahreshefte für Pioniere, 46.2, 104-108.
  • LIPPENS O. 1986: Bunkers uit de Eerste Wereldoorlog te Lembeke, onuitgegeven werkdocument.
  • SAKKERS H. e.a. 2011: De Hollandstellung van Knokke tot Antwerpen. Stille getuige van de Eerste Wereldoorlog, s.l.
  • VAN GEETERUYEN A. & DE JONGH G. 1994: Hollandstellung van de kust tot Strobrugge, toen en nu, Shrapnel, 6.2.

Bron: -

Auteurs: Decoodt, Hannelore

Datum tekst: 2017

Alle teksten

Relaties

maakt deel uit van Hollandstellung

Vrasene (Beveren), Ertvelde (Evergem), Gent (Gent), Zaffelare (Lochristi), Eksaarde (Lokeren), Sint-Gillis-Waas...

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.