erfgoedobject

Eendenkooi van Meetkerke

landschappelijk element
ID: 304810   URI: https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/304810

Juridische gevolgen

Beschrijving

De eendenkooi van Meetkerke getuigt van een bijzondere jachttechniek op waterwild zoals die vanaf de middeleeuwen werd toegepast. Er zijn sterke aanwijzingen dat het ontstaan van eendenkooien in Vlaanderen moet gesitueerd worden. De oudste expliciete vermelding van de eendenkooi van Meetkerke gaat terug tot 1554, maar de oorsprong van de constructie kan ouder zijn en opklimmen tot de middeleeuwen. In die zin is er op dezelfde locatie een duidelijk verband met een voorgaande zwanenhouderij of zogenaamde ‘Zwanerie’, al vermeld in 1525.

Geschiedenis

De vroegst bekende eigenaar of pachter van de zwanenhouderij was de hooggeplaatste Brugse stadsmagistraat Maarten Lem. De zwanenhouderij en nadien ook de eendenkooi werden ondergebracht bij het leenhof van de Burg van Brugge. Beiden waren steeds in handen van invloedrijke families. Vanaf 1770 kwam de eendenkooi van Meetkerke voor lange tijd in handen van de adellijke familie van Outryve d’Ydewalle. De eendenkooi werd als vangstinstallatie geëxploiteerd via hun rentmeesters of via een zogenaamde kooibaas. Hiervoor werd een vaste kooiman in dienst genomen. In eerste instantie werd het gevangen wild door de eigenaars geconsumeerd, maar er werd ook vlees verkocht.

De eendenkooi van Meetkerke is meerdere malen heringericht, onder meer in 1957 op initiatief van huurder graaf Léon Lippens, die naast jagen een passie had voor watervogels. In de periode 1956-1964 heeft hij de eendenkooi, samen met vrijwilliger-ringer André Rodts, uitgebouwd als vogelringstation. Hij werd in het beheer bijgestaan door baron en amateur-ornitholoog Roger van Caloen. In 2002 werd de eendenkooi eigendom van de Vlaamse overheid. Een laatste herinrichting en herwaardering werd gerealiseerd in 2008 waarbij één vangpijp werd gereconstrueerd.

De oudst bekende kooiman in Meetkerke is Paulus Van Acker. Het beroep van kooiman werd in stilte en eenzaamheid en vaak ’s nachts op en rond de eendenkooi uitgeoefend. De laatste kooiman van de eendenkooi van Meetkerke was Medard D’Haene. De tijdelijke uitbating van de eendenkooi als vogelringplaats, op initiatief van graaf Léon Lippens, stichter en voorzitter van de ornithologische vereniging ‘Belgische Natuur- en Vogelreservaten’, getuigt ook van het opkomende fenomeen in de jaren 1960 van verenigingen die zich actief inzetten voor natuurbehoud. In deze eendenkooi werden aanzienlijke aantallen watervogels gelokt, geringd, vrijgelaten en eventueel terug gevangen, met het oog op ornithologisch onderzoek naar aspecten van onder meer verspreiding, levensduur en migratie van soorten. Van de geringde eenden zijn talrijke terugmeldingen bekend, onder meer uit Noord-Europese landen en uit Aziatisch Rusland.

Technische details

De eendenkooi van Meetkerke is ingericht volgens het algemeen bekende rogge-ei-type, met vier vangpijpen met gekromd vangfuiknet, hier uitzonderlijk aangevuld met een kleine vijfde vangpijp. Dit vangpijptype werd laatst in 1957 hersteld naar een voor Vlaanderen uitzonderlijk Hollands model, het zogenaamde Gelderse of Brabantse type met kwart-cirkelvormige beugels en kortschermen. De inplanting van de eendenkooi werd bepaald door de ligging in de depressie van de Meetkerkse Moeren waarbinnen een traditioneel hooilandbeheer werd gevoerd. Dit grote waterrijke gebied was daardoor een aantrekkelijk pleistergebied voor watervogels, noodzakelijk voor een succesvolle eendenvangst.         

 

  • BOUSSEMAERE J., 2004: De eendenkooi te Meetkerke, Heemstede 9-3, 611
  • BOUSSEMAERE J. en DURON F., 2004: De Meetkerkse Moeren, Heemstede 9-3, 612-619
  • BOUSSEMAERE J., 2008: Maarten Lem, eigenaar van de Zwanerie van de Moere van Meerkerke, Heemstede 13-2, 899-901
  • CAFMEYER M., 1953: Rond de eendenkooi van Meerkerke, Demen Oom, Biekorf 54-10, 209-217
  • DE CLERCQ L., 2010: De Blauwe reiger (Ardea cinerea) en de Aalscholver (Phalacrocorax carbo) in de eendenkooi van Meetkerke, onuitgegeven nota, 5
  • DE DECKER M. en HIMPE K., 2001: Studie naar de haalbaarheid van het natuurinrichtingsproject Meetkerkse Moeren, archeologische studie, milieustudiebureau Belconsulting in samenwerking met RAAP archeologisch adviesbureau, 70
  • DE DECKER S., DEMEYERE D., HIMPE K., LAQUIERE J. en ZWAENEPOEL A., 2010: Rondleiden in de Lage Moeren van Meetkerke. Een cursus over ontstaan, geschiedenis, waterbeheer, dieren en planten, een eendenkooi, Provincie West-Vlaanderen
  • DESMET J., 1980: De eendenkooi van Meetkerke, De Roerdomp, 20, 7-9
  • DESMET J., 2012: De Meetkerkse Moeren, Provincie West-Vlaanderen, 66
  • KARELSE D., 2003: Advies herinrichting eendenkooi Meetkerke, studie in opdracht van Vlaamse Landmaatschappij, 35 met bijlage
  • LIPPENS L., 1957: Ornithologisch reservaat te Meetkerke, Belgische Natuur- en Vogel-Reservaten Bulletin, 4, 26-33
  • LIPPENS L., 1960: Meetkerke, Belgische Natuur- en Vogel-Reservaten Bulletin, 7, 95-96
  • LIPPENS L., 1964: Note préliminaire concernant l’étude des résultats du baguage des canards colverts à Meetkerke, Le Gerfaut, 54-3, 313-315
  • LIPPENS L., 1966: Essai d’interprétation des observations et du Baguage des canards colverts (Anas platyrhynchos) dans les Réserves de Meetkerke et de Knokke en Belgique de 1936 à 1966, Le Gerfaut, 56-4, 315-373
  • POLLET J., 1934: De Aandekooi te Meetkerke, Biekorf, 40, 259-262
  • POLLET J., 1934: Meetkerke, toponymische studie, Gidsenbond Brugge, hoofdstuk 6, 20-23 en 94
  • POLLET J., 1942: Toponymie van Meetkerke met een geschiedkundige schets, Brugge, hoofdstuk 6, 20-23
  • RODTS A., 1984: Achter de schermen van de eendenkooi, De Wielewaal, 50, 417-433
  • TANGHE G.F., 1861: Parochieboek of beschryving van Meetkerke, De Scheemaecker-Van Windekens, Brugge, 31
  • VANDAMME L., 2017: Pieter Mouscron en de vogelwereld in de Meetkerkse Moeren in de 16de eeuw, Biekorf 117-3, 304-311
  • VANSTEENKISTE J., 1999: Aalscholvers in de Meetkerkse Moeren 1972-1998, Doedeljoe, 23, 33-35
  • VERSTRAETEN A., KARELSE D. en ZWAENEPOEL A., 2008: Eendenkooien in Vlaanderen: verborgen, meestal verdwenen en bijna vergeten, M&L, 27-5, 33-69
  • VERSTRAETEN A., KARELSE D. en ZWAENEPOEL A., 2011: Eendenkooien in Vlaanderen en Nederland en 7 andere Europese landen, Durme vzw en Eendenkooi Stichting, Libertas, Bunnink, 235
  • VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ, 2005: Projectuitvoeringsplan Natuurinrichting Meetkerkse Moeren, Vlaamse Landmaatschappij, Brussel, 105 + bijlagen en kaarten
  • d’YDEWALLE H., S.D.: La canardière de Meetkerke, [online], http://www.dydewalle.be/index.php/actualites/118-la-canardiere-de-meetkerke, (geraadpleegd maart 2020).




Auteurs :  Himpe, Koen
Datum  : 18-03-2020


Relaties

Je kan deze pagina citeren als: Agentschap Onroerend Erfgoed 2020: Eendenkooi van Meetkerke [online] https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/304810 (Geraadpleegd op 10-07-2020)