Kapel Pieter Potklooster

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie Antwerpen
Gemeente Antwerpen
Deelgemeente Antwerpen
Straat Grote Pieter Potstraat
Locatie Grote Pieter Potstraat zonder nummer, Antwerpen (Antwerpen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Actualisatie Antwerpen (actualisaties: 05-01-2006 - 05-01-2007).
  • Adrescontrole Antwerpen (adrescontroles: 23-07-2007 - 23-07-2007).
  • Herinventarisatie stad Antwerpen (geografische herinventarisatie: 10-02-2010 - 31-12-2018).
  • Inventarisatie Antwerpen (geografische inventarisatie: 01-01-1976 - 31-12-1992).
Links

Juridische gevolgen

is beschermd als monument Kapel Pieter Potklooster

Deze bescherming is geldig sinds 02-09-1976.

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Kapel Pieter Potklooster

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

is deel van de vaststelling als bouwkundig erfgoed Parochiale Jongensschool Onze-Lieve-Vrouwe

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

Beknopte karakterisering

Beschrijving

Kapel van het voormalige Pieter Potklooster, dat eertijds het bouwblok innam gevormd door Grote Pieter Potstraat, Kleine Pieter Potstraat, Hoogstraat en Vlasmarkt. Van de vroegere kloostergebouwen zijn slechts enkele fragmenten bewaard.

Historiek

Pieter Pot (Dordrecht, 1375-Antwerpen, 1450), echtgenoot van Maria Wouters Terrebroots, was een rijk wolhandelaar, die zich in 1415 te Antwerpen vestigde, en er in 1418 het huis "de Swaene" kocht aan de westkant van de Hoogstraat. Op een deel van het erf bouwde hij van 1431 af een kapel, toegewijd aan Sint-Salvator in 1436, waarbij een aalmoezenhuis werd gevoegd. In 1445 werd het aalmoezenhuis opgedragen aan de cisterciënzer- of Bernardijnenorde om er een klooster te stichten dat het liefdadigheidswerk zou verderzetten. Zo ontstond de zogenaamde Sint-Salvators- of Pieter Potpriorij, die werd ingehuldigd in 1447, en twee jaar later al vergroot.

Pieter Pot, die in 1450 overleed, werd samen met zijn vrouw in de kapel begraven. Hun graftombe werd tijdens de beeldenstorm vernield. In 1581 werden de kapel en het klooster in beslag genomen door het Calvinistisch bewind, leeggehaald en ingericht als stapelplaats voor het leger. Kort daarop werd een nieuwe straat getrokken door het erf van het klooster. Toen de kloosterlingen weer in het bezit kwamen van hun goed lieten zij de straat bestaan, die de Kleine Pieter Potstraat genoemd werd. De kapel werd in 1591 hersteld en heringericht. In 1652 werd het klooster tot abdij verheven, gepaard met verbouwingswerken. Tijdens de Franse periode werden de kloosterlingen in 1796 verdreven, en het klooster in 1797-1800 openbaar verkocht en omgevormd tot woonhuizen. Alleen de kapel bleef bewaard, hoewel de toren in 1802 werd gesloopt. In 1845 liet Henry De Poorter de dichtgemetste vensters van de zijgevel heropenen, en het aanpalende nummer 15 aanpassen tot de huidige vorm. In 1846 werd de kapel in gebruik genomen door de Joodse gemeenschap, die er een synagoge inrichtte. Van 1909 af werd de kapel in gebruik genomen door de Parochiale Jongensschool aan de Vlasmarkt: men bouwde er twee verdiepingen in die werden ingericht als klaslokalen. In 1968 werd het westportaal verbouwd tot een venster en de kapel kreeg een nieuwe ingang in de zuidmuur.

Architectuur

Eenvoudig zaalkerkje met puntgevel en parement van Balegemse zandsteen, afgedekt met een zadeldak (leien). Hoge spitsboogvensters in de westgevel van één en de zijgevel van drie traveeën. Het verbouwde westportaal is gevat in een hardstenen, geprofileerde spiegelboogomlijsting met sluitsteen en imposten, waarboven een gekorniste waterlijst, daterend van circa 1750, en oorspronkelijk gebouwd als vervanging van de vroegere ingang, die bescheidener en meer naar links gelegen was. De oorspronkelijke deur bevindt zich nu in de kapel op het gelijkvloers, doch het bovendeel ervan is verwijderd.

Van het interieur van de kapel is nagenoeg niets overgebleven. Enkel op de bovenverdieping ziet men nog het oorspronkelijk spitsbooggewelf met gordelbogen. De wanden vertonen nog overblijfselen van 19de-eeuwse muurschilderingen.

  • Stadsarchief Antwerpen, bouwdossier 1845#565.

Bron: -

Auteurs: Braeken, Jo; Goossens, Miek & Plomteux, Greet

Datum tekst: 2017

Alle teksten

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Grote Pieter Potstraat

Grote Pieter Potstraat (Antwerpen)

maakt deel uit van Parochiale Jongensschool Onze-Lieve-Vrouwe

Vlasmarkt 11, Antwerpen (Antwerpen)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.