erfgoedobject

Parochiekerk Sint-Pancratius

bouwkundig element
ID: 13815   URI: https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/13815

Juridische gevolgen

Beschrijving

Kruisbasiliek met westtoren ; laat-gotische kern. Omheind en omhaagd, alsook deels ommuurd kerkhof aan noord- en westzijde.

Historiek

Laat-gotische kern waarvan de oorsprong teruggaat tot de 15de eeuw. Zijbeuken dateren van 1650 (zie gedenksteen aan zuidgevel). De kerk brandde af toen op 22 maart 1854 brand uitbrak in de nabijgelegen brouwerij. Torenspits werd vernield, alle muren, hoewel zwaar beschadigd, bleven bewaard. Herbouw naar ontwerp van Ferdinand Berckmans tussen 1854 en 1858. Rechthoekige arduinen gedenksteen aan zuidelijk transept vermeldt onder meer architect en jaartal van brand en herbouw door middel van chronogram: "eCClesIa Magno perIt InCenDIo eCCLesIa prIore MaJor reaeDIfICata". Bij de herbouw werden de nog bruikbare muren en toren bewaard, doch de kerk werd toen ook verhoogd en de toren voorzien van een vierde bakstenen geleding. Aan weerszijden van de toren aanbouwsels, zoals een doopkapel, toegevoegd en centrale poort in toren verbreed. Bij de wederopbouw was ook de opbouw voorzien van zijkapellen en de verhoging van de sacristie, doch deze werken werden niet uitgevoerd. Enkele ramen met neogotische tracering en glasramen van L. Grossé geplaatst voor 1938; vernield tijdens de Tweede Wereldoorlog en vervangen door glasramen van J. Van de Broeck in 1948. Oorlogsschade aan daken hersteld in 1945-1946. Daken nogmaals hersteld in 1962.

Beschrijving

De plattegrond ontvouwt een driebeukig schip van drie traveeën, vierkante westtoren gevat tussen aanbouwsels van een travee in het verlengde van de zijbeuken, transept van een travee met vlakke sluiting, koor van twee rechte traveeën en driezijdige sluiting, vierkante zij koren en centraal tegen koor zevenzijdige sacristie met verbinding naar noordelijk zijkoor.

Gebouw opgetrokken uit witte natuursteen, bij wederopbouw werd Gobertangesteen gebruikt onder meer voor deur- en vensteromlijstingen en vernieuwde muren. Gecementeerde bakstenen sacristie, zijkoren en middenbeuk, vierde torengeleding van baksteen. Centrale westtoren van vier geledingen onder ingesnoerde naaldspits (leien); houten dakkapellen. Twee kordonlijsten en vierde geleding met hoekstenen en witstenen lijst onder daklijst. Tudorboogdeur, spitsboogvensters en spitsboogvormge galmgaten.

Schip, transepten en koor onder zadeldak (leien) met enkele houten dakkapellen. Zijbeuken, zijkoren en verbinding noordelijk zijkoor - sacristie onder lessenaarsdaken (leien). Overhoekse en ritmerende steunberen met versnijdingen. Spitsboogvensters, enkele met neogotische tracering, en korfboogdeuren in westgevel zijbeuken. Sacristie met rechthoekige steekbogige vensters in vlakke omlijsting van arduin.

Centraal tegen buitenzijde sacristie Calvarie uit eind 18de eeuw, in steekboognis met sluitsteen en gebogen waterlijst; op grafmonument van Arnoldus F. Van Zevenbergen. Arduinen grafsteen van Petrus Pascalis de Deckere († 1662) en echtgenote Cornelia Maria Houtappel († 1667) met voorstelling van de overledenen in knielende houding, met hun wapenschilden en kwartieren; muur zuidelijk zijkoor.

Interieur

Bepleisterd en wit- en lichtgeel geschilderd. Geprofileerde spitsboogvormige scheibogen op bundelpijlers met polygonale sokkels. Kruisribgewelf rustend op halfzuiltjes met bladwerkkapiteel en hoge sokkels. Koor en transept met stergewelf eindigend op halfzuiltjes met bladwerkkapitelen, gevat in de bundelpijlers.

Mobilair. Enkele schilderijen? Vlaamse School uit de 17de eeuw; gepolychromeerde beelden uit de 18de eeuw en neogotisch meubilair. Glasramen van J. Van de Broeck, 1948.

  • Provinciaal Archief Antwerpen, Kerken, Ranst, Sint-Pancratius, dossiers 1, 2, 3, 8, 9, 10, 12.
  • Administratie Ruimtelijke Ordening en Leefmilieu, Monumenten en Landschappen, beschermingsdossier.
  • DONNET F., Inventaris der kunstvoorwerpen in de openbare gestichten bewaard, deel VI, Antwerpen, 1912, 920-930.

Bron     : Plomteux G., Steyaert R. & Wylleman L. 1985: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Antwerpen, Arrondissement Antwerpen, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 10N2 (Ho-Ra), Brussel - Gent.
Auteurs :  Wylleman, Linda
Datum  : 1985


Relaties

Je kan deze pagina citeren als: Agentschap Onroerend Erfgoed 2020: Parochiekerk Sint-Pancratius [online] https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/13815 (Geraadpleegd op 09-04-2020)