Devotie- en bedevaartkapel Onze-Lieve-Vrouw Lelie tussen de Doornen

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Alternatieve naam Kapel Onze-Lieve-Vrouw ten Doorn
Provincie Antwerpen
Gemeente Westerlo
Deelgemeente Oevel
Straat O.-L.-Vrouwstraat
Locatie O.-L.-Vrouwstraat 25, Westerlo (Antwerpen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Actualisatie Westerlo (actualisaties: 04-06-2007 - 04-06-2007).
  • Adrescontrole Westerlo (adrescontroles: 27-11-2006 - 27-11-2006).
  • Inventarisatie Westerlo (geografische inventarisatie: 01-01-2000 - 31-12-2000).
Links

Juridische gevolgen

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Devotie- en bedevaartskapel Onze-Lieve-Vrouw-Lelie-tusen-de-Doornen

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

is beschermd als monument Devotie- en bedevaartskapel Onze-Lieve-Vrouw-Lelie-tussen-de-Doornen

Deze bescherming is geldig sinds 20-01-1981.

Beschrijving

De kapel van Onze-Lieve-Vrouw ten Doorn is opgetrokken in landelijke barok uit dankbaarheid voor een wonderlijke redding.

Historiek

Volgens de legende werd de kapel gebouwd op de plaats waar een wonderlijke redding geschiedde. Dit kleine gehucht deed vroeger dienst als schuilplaats van vier bandieten. Op een zekere dag kwam een meisje, Dymfna Verryt genaamd, langs dit gehucht. De bandieten hadden haar doorgang opgemerkt en wilden het meisje verkrachten. Dymfna riep de Heilige Maagd te hulp, die dadelijk aan haar zijde verscheen. Bij het zien van Onze-Lieve-Vrouw namen de verschrikte mannen de benen. Het meisje werd uit dankbaarheid nadien begijn in Herentals. Om dit wonder te herdenken, werd een beeldje van de Heilige Maagd gehecht aan een boom. Later werd een kapel gebouwd om het beeldje onderdak te geven. Andere miraculeuze gebeurtenissen vonden nadien nog plaats in de kapel. Als getuigenissen van de dankbaarheid van de zieken die er genezing vonden, hangen aan de muren ex-voto's, krukken, breukbanden, enzovoort.

Alhoewel in de literatuur doorgaans 1644 wordt aangehaald, is de precieze bouwdatum van een eerste kapel niet bekend. Uit een studie van 1986 blijkt aan de hand van lijsten van Mariakapellen van 1632 en 1650 en enkele andere vermeldingen dat op deze plaats een kapel werd opgericht tussen 1630 en 1643.

De steeds aangehaalde bewering dat de eerste kapel nog terug te vinden is in het huidige koor, wordt weerlegd door archivalia. Bronnenonderzoek bracht aan het licht dat een eerste bouwwerk van leem en/of hout in 1670 vervangen werd door een stenen kapel. Een kapelrekening van 1670-1671 spreekt van "...den nieuw gebouden cappel begonst 1670", alsook van de aankoop van bier en bouwmaterialen en het uitbetalen van lonen van metser, timmerman en schaliedekker.

De kapel werd vergroot in 1719-1722 en de sacristie in 1723-1724. In de 18de eeuw werden doorlopend onderhouds- en herstellingswerken uitgevoerd. Door de reorganisatie van de openbare instellingen in de Franse tijd kwam het beheer van de kapel bij de kerkfabriek van de Sint-Michielsparochie en bleven na die tijd geen afzonderlijke kapelmeestersrekeningen bewaard.

Volgens mondelinge bron werden de afbeeldingen van de Zeven Smarten van Maria in de periode 1873-1882 ingemetseld. De kapel, evenals omliggende huizen, werd zwaar beschadigd door een blikseminslag in 1938 en de oorlogsomstandigheden. De kapel werd daarop vernieuwd in 1950 naar ontwerp van J. Schellekens. In 1991-1992 werd de kapel gerestaureerd naar ontwerp van P. Gevers. Daarvan getuigt een gedenkplaat in het portaal.

Beschrijving

De georiënteerde kapel met laag, voorstaand, rechthoekig portaal heeft een schip (1719-1722) van vier traveeën en een smaller, lager koor van drie rechte traveeën met driezijdige sluiting (1670). Aan de zuidzijde is de sacristie (1723-1724) aangebouwd.

De verankerde baksteenbouw met ritmerende, versneden steunberen heeft een gecementeerde plint met waterafloop ter hoogte van de sacristie. Het gebouw is voorzien van een leien bedaking. Het schip zit onder een steil zadeldak en heeft aandaken met muurvlechtingen en een open dakruiter. Het koor is opgesmukt met een overhoekse baksteenfries. In het schip zitten steekboogvensters onder een bepleisterde waterlijst, in het koor gaat het om smallere vensters onder een platte laag van gesinterde steen. Het portaal met tuitgevel en vlechtingen wordt aan drie zijden geopend met een rechthoekige deur en rechthoekige doorgangen met afgeronde bovenhoeken. De beschilderde rondboogdeur onder geprofileerde waterlijst heeft een sobere sluitsteen in de westgevel. Het portaal en de koorsluiting hebben rondboognissen waarin Mariabeelden zitten en een beschilderde koornis. De noordgevel is versierd met ingemetselde bas-reliëfs van de Zeven Smarten.

Interieur

Het interieur is bepleisterd en beschilderd . De tongewelven zijn voorzien van trekankers. Het stucwerk werd in 1775-1777 uitgevoerd door de in Geel wonende Anthoni Zangerli.

Mobilair

De volgende schilderijen: de ontstaanslegende van de kapel (18de eeuw) mogelijk door Vervoort; bedevaarders en behoeftigen zoeken toevlucht bij de Onze-Lieve-Vrouwekapel (18de eeuw); Sint-Sebastiaan met engelen (17de eeuw); Heilige Familie (17de eeuw);kruisweg (circa 1900).

De volgende beeldhouwwerken zijn aanwezig: gepolychromeerd houten Onze-Lieve-Vrouwebeeld met Kind, volgens overlevering miraculeus beeld uit de 17de eeuw; plaasteren beelden van Onze-Lieve-Vrouw en Heilig Hart (1925).

Het Brabants barokaltaar uit de tweede helft van de 17de eeuw wordt toegeschreven aan Jacobus Verbuecken uit Herentals.

  • Archief Onroerend Erfgoed Antwerpen, DA000520, Onze-Lieve-Vrouwkapel, beschermingsdossier (S.n., s.d.)

Bron: -

Auteurs: Steyaert, Rita

Alle teksten

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van O.-L.-Vrouwstraat

O.-L.-Vrouwstraat (Westerlo)

U kunt deze pagina citeren als:

Agentschap Onroerend Erfgoed 2017: Devotie- en bedevaartkapel Onze-Lieve-Vrouw Lelie tussen de Doornen [online], https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/41269 (geraadpleegd op ).
Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.