Sluis 11 met sluiswachterswoning

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie West-Vlaanderen
Gemeente Kortrijk
Deelgemeente Kortrijk
Straat Abdijkaai
Locatie Abdijkaai 16, Kortrijk (West-Vlaanderen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Adrescontrole Kortrijk (adrescontroles: 28-01-2008 - 31-01-2008).
  • Inventarisatie Kortrijk (geografische inventarisatie: 01-05-2000 - 31-07-2003).
Links

Juridische gevolgen

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Sluiswachterhuis met bijhorende sluis nr. 11

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

is deel van de bescherming als monument Kanaal Bossuit-Kortrijk: sluizen en sluiswachterswoningen

Deze bescherming is geldig sinds 08-01-2005.

Beschrijving

Abdijkaai nr. 16. Sluiswachterhuisje, horend bij sluis nr. 11 van het kanaal Bossuit-Kortrijk. Beschermd als monument bij M.B. van 08.01.2005.

Het kanaal Kortrijk-Bossuit dat de Leie met de Schelde verbond, werd gedolven in 1858-60. Ondanks het belang voor handel en nijverheid (voornamelijk bedoeld voor het vervoer van steenkool uit de Borinage), duurde het meer dan 20 jaar voor men tot een overeenkomst kwam om het kanaal te graven.
In 1855 werd dan de concessie aangevraagd door de heren Adan, Parent en Schaeken. Door tussenkomst van priester De Haerne stelde de regering zich borg voor de intrest van het kapitaal gedurende 50 jaar. Dit systeem van borgstelling voor 50 jaar werd ook toegepast voor de aanleg van de spoorwegen.
Begin oktober 1857 werd dan uiteindelijk de eerste steen gelegd van het kanaal. Op 1 oktober 1860 werd het ingehuldigd en vanaf 1 januari 1861 werd de exploitatie ingezet. De staat nam de exploitatie van het kanaal over in 1890.

Het kanaal was 15,5 km lang en was vooral bestemd voor de aanvoer van steenkool uit de Borinage langs de Schelde naar de Leiestreek. Door de beperkte technische mogelijkheden waren 11 sluizen noodzakelijk wat behoorlijk veel is op een afstand van nauwelijks 16 kilometer. Tevens werd een 610 meter lange tunnel gebouwd van 5,70 m breed en 4,50 m vrije hoogte ter hoogte van Moen om het kanaal door te leiden (plannen van 1857). Het niveau van het kanaal wordt kunstmatig op peil gehouden door een pompstation te Bossuit. Er waren op het kanaal slechts schepen toegelaten met een diepgang van 1,80 m en een massa van 300 ton. Maar ook dan nog konden er problemen ontstaan bij het versassen.

Op 19 oktober 1918 worden de bruggen en sluizen van het kanaal door terugtrekkende Duitse troepen vernield. Tussen 1919 en 1920 werd de schade aan het kanaal hersteld.

De talrijke sluizen, de smalle tunnel en de beperkte diepgang tot 1,80 m zorgden ervoor dat het kanaal nooit echt ten volle kon worden gebruikt waarvoor het eigenlijk was gegraven. Omstreeks 1970 werd dan beslist om het kanaal te moderniseren tussen Bossuit en het industriegebied. Voor de scheepvaart werd als maatstaf 1350 ton genomen. Het aantal sluizen werd teruggeschroefd van 11 naar 4 nieuwe sluizen van 115 x 12,5 m met een waterdiepte van 3,5 m boven de slagdorpels. De nieuwe sluizen werden geplaatst in Bossuit (verval: 9,49 m), Moen (verval: 4,55 m), Zwevegem (verval: 10,3 m) en Kortrijk. (verval: 4,88 m). Bij de sluizen van Bossuit en Moen werd telkens een pompstation geplaatst voor de voeding van het kanaal. De tunnel te Moen werd in 1973 volledig afgebroken.
Ter hoogte van de oude en niet meer actuele industriegebieden o.a. op het einde van het kanaal, bleven te Kortrijk drie van de oude sluizen bewaard wegens het niet verbreden van de betrokken panden, respectievelijk gelegen ter hoogte van de Abdijkaai, Gentsesteenweg en Visserskaai.

Sluis nr. 11: Binnenvaartsluis (schutsluis). Afmetingen: 38,70 x 5,18 m. Kolk en sluishoofden zijn even breed. Rechte, verticale kolkmuren in baksteenmetselwerk dat d.m.v. een betonlaag beschermd werd. Geen haalkommen en -ijzers. Wel trappen. Sluishoofden: bak- en natuursteen met schotbalksponningen. Houten puntdeuren (type regeldeuren) met overgangen voorzien van gesmede relingen. Bediening van de deuren d.m.v. tand- en heugel met zwengelmechanisme op verticale buis. De puntdeuren zijn voorzien van glijschuiven die d.m.v. tand- en heugelsysteem worden bediend. Geen omloopriolen. Meerpalen (bolders) in natuursteen (benedensluishoofd) en in gietijzer (t.h.v. de kolk en bovensluishoofd).
Gietijzeren relingen op benedensluishoofd. Betonnen voetgangersbrug over het kanaal + trappen op de oever (heropgebouwd in 1947 met brugleuning in las- en klinkwerk).

Sluiswachterswoning, horende bij sluis nr. 11. Baksteenbouw van 1895, met drie traveeën en twee bouwlagen onder pannen zadeldak. Decoratief uitgewerkte lijstgevel getypeerd door de aflijnende fries met dropmotief, de bakstenen borstwering en de licht vooruitspringende deurtravee oplopend in trapgevel met jaarsteen. Getoogde muuropeningen: benedenvensters met luiken (vermoedelijk van latere datum) en deur met gedeeld bovenlicht en arduinen trapje van vier treden. Getrapte zijgevels met spaarvelden afgelijnd door getrapte fries.

PROVINCIAAL ARCHIEF 4de afdeling, provinciekaarten film 12 collectienr. 68, 1864; film 16 collectienr. 1164a, 1892.
DELAHOUTRE, Het kanaal Kortrijk Bossuit, in Curtricke, jg. 17, nr. 76, Kortrijk, 1982, p. 54-56.
DE PAEPE R., Het aanleggen van het kanaal Kortrijk-Bossuit, in Handelingen Koninklijke Geschied- en Oudheidkundige kring van Kortrijk. Nieuwe Reeks XLVII, 1980, p. 155-181.
LINTERS A., Industriële archeologie in de Vlasvallei, op zoek naar de wortels van Flanders Technologie, nr. 5, Kortrijk, 1987.
Observation sur le project du canal de jonction de l'Escaut a la Lys entre Bossuyt et Courtrai.

Bron: WVL5

Auteurs: De Gunsch, Ann; De Leeuw, Sofie & Metdepenninghen, Catheline

Alle teksten

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Abdijkaai

Abdijkaai (Kortrijk)

maakt deel uit van Kanaal Bossuit-Kortrijk

Bossuit (Avelgem), Harelbeke (Harelbeke), Kortrijk (Kortrijk), Moen, Zwevegem (Zwevegem)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.