Windmolen De Heerser

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Alternatieve naam De nieuwe molen
Provincie Antwerpen
Gemeente Retie
Deelgemeente Retie
Straat Kronkelstraat
Locatie Kronkelstraat zonder nummer, Retie (Antwerpen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Adrescontrole Retie (adrescontroles: 07-03-2007 - 07-03-2007).
  • Inventarisatie Retie (geografische inventarisatie: 01-01-2004 - 31-12-2004).
Links

Juridische gevolgen

is beschermd als monument Windmolen De Heerser

Deze bescherming is geldig sinds 06-12-1976.

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Windmolen De Heerser

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

omvat de bescherming als cultuurhistorisch landschap Windmolen De Heerser: omgeving
gelegen te Kronkelstraat zonder nummer (Retie)

Deze bescherming is geldig sinds 06-12-1976.

Beknopte karakterisering

Beschrijving

Graanmolen, type onderkruier, houten staak- of standaardmolen met gesloten voet. Kenmerkend voor deze molen zijn het breed gevlucht en de kapvorm waarmee hij eerder aansluit bij het Hollandse molentype. In zijn strijd tegen het alleenmolenrecht van de abdij van Postel bouwde Godfried Claessen met eigen middelen deze molen in 1794 te Arendonk op de Middelvelden, nabij de Hovestraat, naar de naam van de eigenaar beter bekend als "Frieës molen". In 1934 verhuisde de molen naar Retie. Ondanks enkele nabijgelegen woningen, gelegen in een open landelijke omgeving, bestaande uit akkers en graslanden.

Gerestaureerd in 1957; vanaf 1962 werking stopgezet. Sinds de restauratie van 1981-1982 opnieuw maalvaardig. De voormalige molenaar bezit een bezienswaardige verzameling van verschillende types miniatuurmolentjes op schaal. Molen (als monument) en omgeving (als landschap) beschermd bij KB van 6 december 1976.

Standaardmolen met molenkas, gedragen door een verticale zware eiken staak (staander); laatstgenoemde wordt geschoord door acht schuine steekbanden die paarsgewijze in de uiteinden van de kruisplaten verwerkt zijn en door teerlingen gedragen worden. Houten draagkussens tussen de teerlingen en kruisplaten. Beschilderde en onderaan gepikte gesloten voet: vier onafhankelijk gemetste teerlingen waarrond een muurtje is gemetst; de kruisplaten en steekbanden zijn afgedekt met een piramidevormige horizontale houten beschieting.

Houten molenkas: de zijwegen en voorweeg met een beschilderde verticale houten beschieting; de windweeg, onderaan met baard en eikel zijn bekleed met eternitleien. In de zijwegen ronde -te dichten- loergaten. Voorweeg met inkom en korenluik; over de gehele breedte een balkon met luigat. Overkragend kapellendak (eternitleien), aan de deurweeg vormt de luikap een gedeeltelijke uitbouw van de molenkap. Breed gevlucht: stalen gelaste roeden met houten hekscheden en stormplank.

Bij het kruien van de molen is de molenkas in haar geheel draaibaar om de staander. Dit gebeurt door middel van de staartbalk, bevestigd aan de onderkant van het molenvierkant met name in het kalf tussen de berriebalken. Tussen het kalf en de zetel eronder -een houten kraag die de staak ongeveer halfweg omsluit- zitten slakken. De staartbalk is tevens verbonden met de trap door onder meer de hangbomen ("mannekensstijlen") die de staart met de sleepzool (laagste en breedste trede) van de trap verbinden, voorts twee loopschoren en een houten kruihaspel met ijzeren repen. Houten kruipalen.

Interieur. De staander reikt tot ongeveer halverhoogte de molenkas en draagt met zijn kop de waterpas gelegde steenbalk met brasem en maan. Aan de steenbalk hangt het molenhuis, een constructie van eiken stijlen en schoren onder meer vier hoekstijlen, twee spoorstijlen tussen steen- en waterlijsten; talrijke inscripties. Twee zolders; houten steektrappen. Bekapping met gebroken spantbenen. Meelzolder. Meelgoot met meelschuif. Twee lichtbalken; regulator fungerend als een hulpmiddel dat de lichtbalk van een paar molenstenen regelt. Steenzolder. Hellende molenas met vangwiel dat de beweging overbrengt op het rondsel van één paar molenstenen; op dezelfde as werkt het wiel van de voormolen dat het rondsel van het tweede paar molenstenen in beweging brengt. Twee maalstoelen met houten meelkuip. Kaar met schoentje. Rondsels van pockhout met staakijzer. Lichtwerk door middel van steengalgen. Vlaamse vang of blokvang. Luiwerk: luiwiel aangedreven door vangwiel; gaffelwiel in de voormolen.

  • Afdeling Ruimtelijke Ordening, Huisvesting en Monumentenzorg Antwerpen, Cel Monumenten en Landschappen, archief, dossier 638.
  • Kadaster Antwerpen, Mutatieregisters Retie, schets 1934/4.
  • BAUTERS P., Van zadelsteen tot zetelkruier. Tweeduizend jaar molens in Vlaanderen. Geschiedenis van het malen met natuurlijke drijfkracht, dl. 1, Gent, 1998.

Bron: De Sadeleer S. & Plomteux G. 2004: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Antwerpen, Arrondissement Turnhout, Kanton Arendonk, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 16N6, Brussel - Turnhout.

Auteurs: De Sadeleer, Sibylle

Datum tekst: 2004

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Kronkelstraat

Kronkelstraat (Retie)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.