erfgoedobject

Windmolen Salm-Salm Molen

bouwkundig element
ID: 46504   URI: https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/46504

Juridische gevolgen

Beschrijving

Graanwindmolen zogenaamd Salm-Salm Molen (naamgeving op 26/6/1976 verwijzend naar de vroegere eigenaars). Stenen bovenkruier, type belt- of bergmolen afgeschermd door beukenhagen. In 1902 opgericht op de grondvesten van de houten standaardmolen, die op 5/4 van hetzelfde jaar was omvergewaaid.

De eerste vermelding van molens in Hoogstraten dateert van 1381, in 1391 nader gepreciseerd als de watermolens van Ibbrugge (verdwenen) en Laren (zie Molenstraat zonder nummer) en de windmolen van Hoogstraten; deze stond naar verluidt tot 1464 aan de Minderhoutsestraat. In 1571 werd op de plaats van de huidige molen een nieuwe molenberg met standaardmolen opgericht. Vanouds uitgebaat als banmolen van de heer van Hoogstraten, aangeslagen in 1795 en in 1815 aan de hertog gerestitueerd, werd hij in 1854 verkocht aan Jan Frans Van de Mierop. Zijn zoon Frans liet in 1902 de huidige molen heropbouwen (confer gevelsteentje in de romp met inscriptie "F.V.D. Mierop/ Pauline Mathilde/ 6 april 1902/ 9 mei 1902"). Tot 1968 bleef het bedrijf in werking.

In 1971 werd de molen aangekocht door H. Van der Pas, op 5/01/1973 en 3/08/1981 beschermd als monument en de omgeving als dorpsgezicht. Hoogdringende instandhoudingswerken en een eerste restauratiefase werden reeds in 1974-1975 en 1983 uitgevoerd; de tweede restauratiefase -uitbreiding van de woning in de molenberg- dateert van 1988-1989. De restauratie van kap, staart, spruiten, schoren, kruiwerk, loop- en luiwerk, waardoor de molen terug maalvaardig werd, dateert van 1995-1996. De werken aangevat naar ontwerp van L. Jansen, werden vanaf 1/1/1975 verder begeleid door P. Gevers. De molen draait minstens eenmaal per maand.

Bakstenen kuip onder wolfsdak met nok van kruis naar staart (heden asfaltleien, binnenkort vervangen door asfalt). Rondbogige muuropeningen met vernieuwd houtwerk op begane grond, meel-, steen- en luizolder; tralies ter hoogte van meelzolder aangebracht tijdens de Tweede Wereldoorlog gedichte stellinggaten op smeerzolder. Vernieuwde staartbalk met lange en korte spruit en schoren. Vernieuwd stalen kruiwiel, deels vernieuwde kruipalen. Vernieuwde stalen wieken (roeden) met houten latwerk.

Intact bewaard roerend werk (hout) dat veel ouder is dan de huidige molenromp: de bestaande onderdelen van het roerend werk, waarvan talrijke opklimmend tot de 16de eeuw, werden bij de heropbouw telkens terug gebruikt. Ook de teerlingen waarop de oude standaardmolen rustte zijn nog aanwezig; het grote formaat van de gebruikte baksteen verwijst naar de 16de-eeuwse oorsprong (1571) van de huidige molen. Meelzolder met onder meer bewaarde meelschuiven en lichtbalk. Steenzolder met twee bewaarde maalstoelen (oorspronkelijk waren er drie) met staakijzers, rondsels, kroonwiel en aanzet van de koning, evenals met nog aanwezige ijzeren galg en hoepels. Luizolder met onder meer katrol voor het lichten van de staakijzers en houten luiwiel met ijzeren vorken; voor de zolderbalken van de luizolder werden de roeden en bomen van de buitentrap van de oude standaardmolen hergebruikt. Smeerzolder met aswiel en vang, gesigneerd C.J.B. 1834 en afkomstig van Breda, stalen askop in arduinen taatspot, bonkelrad en kruiwerk op ijzeren slakken.

Vernieuwde betimmering van de kap. Vernieuwde vloeren en trappen. Inrichting van belt en kuip als woning met respect voor karakter, vorm en mechaniek van de molen.

Het oude molenaarshuis aan de Leemstraat, afgebrand in 1893, werd heropgebouwd aan Van Aertselaerstraat nummer 23.

  • Afdeling Ruimtelijke Ordening, Huisvesting en Monumentenzorg Antwerpen, Cel Monumenten en Landschappen, archief, dossier 0440.
  • Kadaster Antwerpen, Mutatieregisters Hoogstraten, schetsen 1903/2.
  • LAURIJSSEN C., De Molens van het Graafschap en het Hertogdom Hoogstraten, in Jaarboek van Hoogstraatse Oudheidkundige Kring, II, 1934, p. 91-101.
  • LAUWEREYS J., De Salm Salm-molen, in Jaarboek van Koninklijk Hoogstraatse Oudheidkundige Kring, XLV, 1977, p. 47-75.

Bron     : De Sadeleer S. & Plomteux G. 2002: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Antwerpen, Arrondissement Turnhout, Kanton Hoogstraten,  Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 16N4, Brussel - Turnhout.
Auteurs :  Plomteux, Greet
Datum  : 2002


Relaties

Je kan deze pagina citeren als: Agentschap Onroerend Erfgoed 2019: Windmolen Salm-Salm Molen [online] https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/46504 (Geraadpleegd op 17-07-2019)