Windmolen Ter Geest en Ter Zande

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie West-Vlaanderen
Gemeente Deerlijk
Deelgemeente Deerlijk
Straat Waregemstraat
Locatie Waregemstraat 476, Deerlijk (West-Vlaanderen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Adrescontrole Deerlijk (adrescontroles: 07-10-2007 - 07-10-2007).
  • Inventarisatie Deerlijk (geografische inventarisatie: 01-01-2007 - 31-12-2007).
Links

Juridische gevolgen

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Stenen stellingmolen Ter Geest en Ter Zande

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

omvat de bescherming als monument Windmolen Ter Geest en Ter Zande met machinegebouwen: bijgebouwen met machines
gelegen te Waregemstraat 476 (Deerlijk)

Deze bescherming is geldig sinds 21-04-1993.

omvat de bescherming als monument Windmolen Ter Geest en Ter Zande met machinegebouwen: molen
gelegen te Waregemstraat 476 (Deerlijk)

Deze bescherming is geldig sinds 14-04-1944.

Beschrijving

Stenen stellingmolen zogenaamd "ter Geest en ter Zande". Naamgeving is de combinatie van de naam van de in 1888 verdwenen "Molen ter Zande" en de nabijgelegen heerlijkheid "ter Geest".

Beschermd als monument bij K.B. van 14 april 1944 (molen) en M.B. van 21 april 1993 (bijgebouwen, stoommachine, ketel en maalstoel).

Site aan de straat afgezet door haag en muur. Gebouwen gegroepeerd rondom verhard erf. Centraal gelegen molen met aan de oostzijde aanpalende machinekamer. Ten westen schuur met wagenhuis.

Historiek

Ronde bakstenen stellingmolen, opgetrokken in 1888 in opdracht van Jules Declercq, gelegen op een zandige heuvelrug langs de oude heerweg van Kortrijk naar Gent via Waregem. Deze olie- en korenmolen vervangt de afgebrande 18de-eeuwse houten staakmolen.In 1896 wordt een stoommachine geplaatst zodat de molen niet langer enkel afhankelijk is van de wind. In 1914 wordt een tweede stoommachine bijgeplaatst. Tijdens de Eerste Wereldoorlog, bij de terugtocht van het Duitse leger, wordt de molen zwaar beschadigd. In 1919 wordt de molen hersteld. De houten standaard wordt vervangen door een ijzeren spil uit de Abelemolen uit Izegem. In 1964 krijgt de molen een opknapbeurt. In 1980-1981 wordt de molen gerestaureerd. In 2004 start een nieuwe restauratiecampagne met een eerste restauratiefase waarbij de romp van de molen hervoegd en beschilderd wordt. Later volgen het herstellen van de geklinknagelde Verhaegheroeden uit 1952, een nieuwe ophekking en windborden. In het interieur wordt onder meer een nieuwe trap en nieuwe zoldervloeren geplaatst en worden de steenkisten hersteld.

Inscriptie boven de ijzeren stelling aan de noordzijde "GEBOUWD DOOR ACJL DECLERCQ 1888" waarbij ACJL staat voor Aloïs, Camiel, Jules en Lucia. Andere inscripties zijn: "1782" en "?.D.L." (eerste letter verdwenen) op een klauwijzer en "I B DEMEESTER 1774, 1834, 10 JANVIER/ 1876" op hergebruikte balken.

Beschrijving

Witgeschilderd baksteenmetselwerk, hoogte 25 m. Gepekte plint. Vier zolders (zaadzolder, meelzolder, steenzolder en leizolder) met afwisselend rechthoekige en rondbogige muuropeningen. Stenen bovenkruier met metalen stelling met schuine stellingschoren. De romp is heel licht getailleerd. Vlucht circa 23 m. Half verdekkerde wieken. Staart bestaande uit tweemaal twee schoren met staartbalk en korte spruiten.

Benedenverdieping: olieslagerij met spoorwiel van 25 kammen, dat twee kamwielen met elk 75 kammen op de staande assen van de kollergangen aandrijft. Twee vuisters, drie persladen (in 1906 te Olsene gekocht ter vervanging van het heiwerk), buil. Tussenzolder met haverpletter. Graanzolder: stapelruimte. Meelzolder: drie meelgoten- en bakken en een in de vloer ingewerkte bascule. Steenzolder: drie koppels maalstenen (kunststenen) aangedreven door een spoorwiel van 55 kammen met drie kamwielen van respectievelijk 26, 29 en 26 kammen. Vijzel aanwezig om de stenen te openen. Op de luizolder: twee luiwerken met een kamwiel van 22 kammen, aangedreven door een horizontaal kamwiel met 42 kammen. Kap: zetelkap op zeven rollen (3+2+2 rollen) met balkon aan de straatzijde. Bedekking met roodkoperen plaat. De windpulm is vervangen door twee I-profielen ten gevolge van een brand. Bovenwiel met 48 kammen met een kamwiel van 32 kammen. IJzeren hoepelvang met voering wordt bediend door een vangtrommel.

Ten oosten, aansluitend bij de molen machinekamer en maalderij: rode baksteenbouw onder plat dak. Getoogde muuropeningen met bewaard houtwerk, onder strek. Ronde bakstenen schoorsteen. Stoommachine, hydraulische perspomp en slijpsteen. Restanten van een rosmolen, twee steenkoppels, galg met vijzel, builmolen, graankuiser en veevoedermengelaar.

Ten westen schuur met drieledig wagenhuis: verankerde rode baksteenbouw onder zadeldak (mechanische pannen) doorbroken door twee dakvensters. Drieledig wagenhuis met getoogde muuropeningen tussen pijlers. Rechthoekige poortopeningen.

  • RIJKSARCHIEF KORTRIJK, Gemeentearchief Deerlijk, nr. 1. Landboek van Deerlijk, opgemaakt door C. Steur, 1747.
  • DENEWET L., De molen Ter Geest en te Zande in Deerlijk straalt opnieuw, Werkgroep West-Vlaamse molens vzw, jaargang 21, nummer 3, 2005, p. 119.
  • DENEWET L. en DE COSTER M., Restauratie van molen "Ter Geest en te Zande" te Deerlijk", Werkgroep West-Vlaamse molens vzw, jaargang 20, nummer 1, 2004, p. 21, 23.
  • DEVLIEGHER L., De molens in West-Vlaanderen, in Kunstpatrimonium van West-Vlaanderen, deel 9, Tielt-Weesp, 1984, p. 180-181.
  • DEVYT C., West-Vlaamse Windmolens. Inventaris volgens de toestand op 1 januari 1965, Brugge, 1966, p. 70.
  • MATTELAER P., De molens van Deerlijk, Deerlijk, 1993, p. 45-54.
  • MATTELAER P., De Deerlijkse molens, Derlike, nummer 5, 1982-1983, p. 43-73.

Bron: De Gunsch A. met medewerking van Moeykens S. & Callens T. 2007: Inventaris van  het bouwkundig erfgoed, Provincie West-Vlaanderen, Gemeente Deerlijk, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen WVL34, (onuitgegeven werkdocumenten).

Auteurs: De Gunsch, Ann

Datum tekst: 2007

Relaties

maakt deel uit van Waregemstraat

Waregemstraat (Deerlijk)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.