Decanale kerk Sint-Lambertus

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie Antwerpen
Gemeente Westerlo
Deelgemeente Westerlo
Straat Sint-Lambertusstraat
Locatie Sint-Lambertusstraat 2, Westerlo (Antwerpen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Adrescontrole Westerlo (adrescontroles: 27-11-2006 - 27-11-2006).
  • Inventarisatie Westerlo (geografische inventarisatie: 01-01-2000 - 31-12-2000).
Links

Juridische gevolgen

is beschermd als monument Decanale kerk Sint-Lambertus

Deze bescherming is geldig sinds 11-06-1976.

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Decanale kerk Sint-Lambertus

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

omvat de bescherming als cultuurhistorisch landschap Decanale kerk Sint-Lambertus: kerkhof
gelegen te Sint-Lambertusstraat 2 (Westerlo)

Deze bescherming is geldig sinds 11-06-1976.

Beschrijving

Gelegen aan Grote Markt en Rietstraat. Ten oosten van het marktplein, excentrisch gelegen kerk met omliggend ommuurd kerkhof waarop grafmonumenten uit de 19de eeuw en het eerste kwart van de 20ste eeuw en eenvoudige zerken voor oud-strijders.

Historiek

Ondanks lange bouwgeschiedenis en verschillend materiaalgebruik homogeen gotisch/neogotische, georiënteerde kruisbasiliek. Koor en transept van 1416, hogere middenbeuk van circa 1525-1540; circa 1540 kerk waarschijnlijk uitgebreid met zijbeuken en tezeldertijd verhoging van het schip (zie K. De Winter), gebouw na een brand in 1594 hersteld in 1613, de vroegere toren met merkwaardige getorseerde spits zoals die te zien is op een archiedocument in het Rijksmuseum te Amsterdam, zou uit deze periode gedateerd hebben; bouwvallige toren in 1760 heropgebouwd door Brusselse architect Tibout (L. Sterckx) of Delvaux (W. Aerts), eertijds met chronogram "CUM DeCore Lapsa resUrgo". Het dossier van het plannenarchief van de provincie bevat een plan van P.J. Taeymans van 1885 voor het bouwen van een bergplaats en een doopkapel aan weerszijden van de toren. Huidig uitzicht bepaald door de grondige restauratie in de periode 1890-1904 door P. Langerock, terzefdertijd bouw van een sacristie, een privé-kapel voor gravin Jeanne de Merode en een grafkapel voor de familie de Merode. Herstellings- en restauratiewerken naar ontwerp van M. Vangenechten in 1976-1979.

Beschrijving

Koor, dwarsbeuk en 19de-eeuwse grafkapel de Merode opgetrokken uit streekeigen ijzerzandsteen kenmerkend voor de Demergotiek; bakstenen schip, toren en koorkapel met decoratief en constructief gebruik van ijzerzandsteen voor plint, kordons, omlijstingen, steigergaten en banden; leien bedaking.

De plattegrond ontvouwt een ingebouwde vierkante westtoren, driebeukig schip van vier traveeën, vlak afgesloten transept van één travee en koor van drie rechte traveeën met driezijdige sluiting; sacristie ten noorden, koor- en grafkapel ten zuiden.

Sobere toren van vier geledingen met versneden overhoekse steunberen en octogonale, ingesnoerde leien naaldspits. Geprofileerde korfboogpoort in spitsbogige geprofileerde, ijzerzandstenen omlijsting met blind maaswerk en omlopende waterlijst; boogveld met wit zandstenen beeld van Sint-Martinus (geplaatst in 1903), refererend aan de kerkelijke rechten van het Utrechts Sint-Maartenskapittel. Spitsbogig tweelicht met witstenen tracering, gekoppelde galmgaten ingeschreven in een spisboognis.

Verankerd schip en lager koor geritmeerd door versneden steunberen en geopend met twee- of drielichtvensters met (neo)gotisch maaswerk onder meer driepas- en visblaasmotieven.

Kleine vrijstaande grafkapel met korfboogdeur in geprofileerde spitsboogomlijsting met wapenschild van de Merode, puntgevel met hogels en radvensters met maaswerk. Koorkapel of privé-kapel met gelijkaardige doch meer sobere toegang van ijzerzandsteen, dak met ijzeren kroon; sierankers en omringend ijzeren hek.

Interieur

Bepleisterd en beschilderd interieur met verwerking van ijzerzandsteen voor omlijstingen, zuilen, scheibogen, schalken en gewelfribben. Spitsbogige scheiboogarcade op zuilen met achtzijdige sokkel en lijstkapiteel waarop gekoppelde schalken met kleine vereenvoudigde kapitelen die de ribben opvangen van de kruisribgewelven met bakstenen gewelfvlakken. Analoge, verankerde kruisribgewelven in de zijbeuken, aan gevelzijde opgevangen door halfzuilen. Houten spitstongewelf in transeptarmen voorzien van beschilderde gordelbogen op consoles en analoge nok- en gordingribben. Bepleisterde gewelfvlakken voor de kruisribgewelven van de koortravee en het straalgewelf van de koorsluiting; de ijzerzandstenen ribben vertonen hier de voor de Demergotiek typische teniet lopende profielen overgaand in de koormuren of in de schalken van de apsis; geornamenteerde sluitstenen onder andere het wapenschild van de Merode en afbeelding van Sint-Lambertus.

Mobilair

Beelden uit diverse periodes: Gepolychromeerde houten calvarie, uit de tweede helft van de 15de eeuw; Heilige Donatus van Munstereiffel en Heilige Johannes Nepomucenus (?), uit de tweede helft van de 17de eeuw; reliëf met Jezus' doop, uit de eerste helft van de 18de eeuw; Heilige Johannes Evangelist en Heilige Leonardus van Noblac, uit het derde kwart van de 18de eeuw door Somers, en plaasteren beeld van De Hoop, uit de 19de eeuw.

Meubilair

Neogotische altaren. Gesculpteerde eiken communiebank (1690) en eiken preekstoel door G. Moons en F. Jordaens (1752). Neoclassicistische biechtstoelen (1844-1845). Doopvont met koperen deksel door J.M. Smets (1699). Eiken 19de-eeuwse binnendeuren met beeldhouwwerk en 19de-eeuwse glasramen. Obiitborden van de familie de Merode vanaf 1625. Grafplaten uit de 16de tot 18de eeuw. Eiken Broederschapslijst met bekronend Mariamonogram en medaillon van 1771. Glasramen gesigneerd Stalins en Janssens.

  • Administratie Ruimtelijke Ordening, Huisvesting en Monumenten & Landschappen, Afdeling Ruimtelijke Ordening, Huisvesting en Monumentenzorg Antwerpen, Monumenten en Landschappen, dossier A/0215.
  • Provinciaal Archief Antwerpen, Kerken, plannen 26, Westerlo.
  • AERTS W., Beschermd cultuurpatrimonium in de provincie Antwerpen, Arrondissement Turnhout, Antwerpen, 1987, p. 203.
  • COOMANS T., Pierrre Langerock (1859-1923). Architecte et restaurateur néo-gothique, in Revue des Archéologues et Historiens d' Art de Louvain, XXIV, Louvain-la-Neuve, 1991, p. 140.
  • DE WINTER K. Westerlo, land van Merode, Westerlo, 2000, p. 219-220.
  • DIRIKEN P., Geogids Geel-Olen-Westerlo, sine loco, 1994, p.68-69.
  • JANSEN J., Fotorepertorium van het meubilair van de Belgische bedehuizen. Provincie Antwerpen. Kanton Westerlo, Brussel-Antwerpen, 1975, p. 34-37.
  • STERCKX L., De nieuwe kerktoren en de verfraaiingswerken der Sint-Lambertuskerk (18de eeuw), in Jaarboek 1982 Heemkring Ansfried Westerlo v.z.w., p. 47-51.
  • VAN SPILBEECK W., De abdij van Tongerloo. Geschiedkundige navorsingen, Lier-Geel, 1888, Facsimile uitgave, Instrumenta Praemonstratensia, fasc. I, Averbode, 1997, p. 236.
  • Westerloo, Brochure Jos Sterckx, Westerlo, circa 1908, p. 21-24, (gegevens verstrekt door de gemeentelijke Cultuurdienst).

Bron: Kennes H. & Steyaert R. 2000: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Antwerpen, Arrondissement Turnhout, Kanton Westerlo, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 16N2, Brussel - Turnhout.

Auteurs: Steyaert, Rita

Datum tekst: 2000

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Westerlo

Westerlo (Westerlo)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.