Kasteeldomein Schoonhove

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie West-Vlaanderen
Gemeente Oostkamp
Deelgemeente Oostkamp
Straat Boudewijnlaan
Locatie Boudewijnlaan 85, Oostkamp (West-Vlaanderen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Adrescontrole Oostkamp (adrescontroles: 17-10-2007 - 17-10-2007).
  • Inventarisatie Oostkamp (geografische inventarisatie: 04-01-2006 - 31-12-2006).
Links

Juridische gevolgen

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Kasteel Schoonhove

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

omvat de bescherming als cultuurhistorisch landschap Kasteeldomein Schoonhove: park en parkbos
gelegen te Wilgenbroekstraat 74, Wilgenbroekstraat 76 (Oostkamp)

Deze bescherming is geldig sinds 13-02-1980.

omvat de bescherming als monument Kasteeldomein Schoonhoven: landhuis
gelegen te Boudewijnlaan 85 (Oostkamp)

Deze bescherming is geldig sinds 16-10-1979.

Beschrijving

* Boudewijnlaan nr. 85. Kasteel "Schoonhove". Uitgestrekt kasteeldomein gelegen ten noordwesten van het centrum van Oostkamp, bestaande uit een 18de-eeuws kasteel, een ten noorden gelegen koetshuis en hovenierswoning, een ten noordwesten gelegen oranjerie (cf. Wilgenbroekstraat nrs. 74-76) en een kasteelpark en -bos met waterpartij en waardevolle, hoogstammige bomen. Het kasteel is beschermd als monument bij K.B. van 16/10/1979 en het park- en bosgebied is beschermd als landschap bij K.B. van 13/02/1980.
Het kasteeldomein wordt in het oosten afgebakend door de Boudewijnlaan/Wilgenbroekstraat en loopt in het westen quasi door tot tegenaan de Lijsterbeek. Ten zuiden bakenen de Dalebeek en een restant van de gracht het domein af. Langs de Boudewijnlaan bevinden zich enkele hoeves die eertijds gebouwd zijn in opdracht van de kasteelheer (cf. 57, 72, 75, Wilgenbroekstraat nr. 41).

Historiek.
17de eeuw. In de ommeloper van Oostkamp, daterend uit 1661-1662 en bewaard in het Rijksarchief te Brugge, staat een omwalde hofstede getekend met bijschrift "Jhr. Rotsaert". De woning met frontale toegangspoort is gelegen rechtover een dreef, die ten oosten van de later zogenaamde hoeve "Rustenburgh" (cf. nr. 72) met aanpalende boomgaard ligt.

18de eeuw. Het bestaande kasteel is in een eerste fase gebouwd in 1754 in opdracht van de familie Rotsaert de Hertaing. Hun wapenschild en het bouwjaar zijn weergegeven in het fronton dat de tuingevel bekroont. De eerste woning, die nog vrij goed afleesbaar is in het huidige kasteel, is ons gekend via een 19de-eeuwse tekening van Van de Putte. Het is een vrij sober, classicistisch gebouw van negen traveeën breed en twee en een halve bouwlaag (bepleisterde gevels) onder een zadeldak. Een Caerte figuratieve van 1760 (in privébezit) geeft volgens het opschrift het "huis van plaisancie" weer. Het eigendom van de heer Louis Fernande Rotsart de Hertaing is een uitgestrekt domein, volledig omgeven door een gracht. Quasi centraal bevindt zich de woning op een rechthoekige plattegrond en aan de straatkant staan twee kleine bijgebouwen. Vóór en achter de woning ligt telkens een geometrisch aangelegde parktuin. Achter het parkdomein ligt een omgracht bos op een grosso modo L-vormige plattegrond met achteraan een niet nader te benoemen heuvel. Beide delen van het kasteeldomein zijn onderling verbonden door een brug over de gracht. Achteraan loopt vanaf het domein een dreef in westelijke richting. Ten noorden van het domein is een tweede geometrisch park afgebeeld. Rechtover het kasteel, aan de overzijde van de huidige Boudewijnlaan, verbindt een dreef, met name de huidige Rotsartdreef, het kasteelpark met de huidige Brugsestraat. Een figuratieve kaart van 1776 toont hetzelfde speelgoet met achter het omwalde kasteelpark een uitgestrekt bos waardoor de westelijke dreef loopt. Zelfde configuratie op de Kabinetskaart van de Oostenrijkse Nederlanden, opgenomen op initiatief van Graaf de Ferraris (1770-1778), waar het kasteel wordt gesitueerd in het gehucht Swaert Gat.

19de eeuw. Een kadastrale kaart van 1810 uit het Rijksarchief te Brugge toont aan dat het kasteeldomein in het begin van de 19de eeuw nog steeds wordt opgesplitst door de gracht, maar dat een deel ervan is verruimd tot de nog bestaande vijver.
Het huidige uitzicht van het kasteel dateert in belangrijke mate uit de 19de eeuw. In 1872 wordt het kasteel in opdracht van Camille Rotsart de Hertaing aan de tuinzijde uitgebreid met twee vooruitspringende hoektorens en wordt er aan tuinzijde vóór de drie centrale traveeën een terras geplaatst, steunend op Ionische zuilen. De twee vooruitspringende hoektorens aan de straatkant dateren van 1883. Vermoedelijk worden in hetzelfde jaar ook de drie centrale traveeën aan de voorgevel aangepast en verhoogd met het dakvenster.

20ste eeuw. In 1910 wordt door het kadaster een uitbreiding geregistreerd aan de zuidelijke zijkant. Gedurende de Tweede Wereldoorlog wordt het kasteel bezet door Duitse troepen en daarna blijft het gebouw lange tijd verlaten. Nadien verbouwt baron Rotsart de Hertaing de schuur van het hoveniershuis (cf. Wilgenbroekstraat nrs. 74-76) om tot weekendverblijf. Het kasteel wordt verhuurd aan het Bisdom Brugge en door hen een tijdlang als vakantieverblijf voor jeugdbewegingen gebruikt. Het vervallen gebouw is vanaf de jaren 1980 gerestaureerd en opnieuw permanent bewoond door een kroostrijke familie.

Beschrijving.
Kasteel. Eertijds classicistische woning, in de tweede helft van de 19de eeuw verbouwd tot neoclassicistisch kasteel op een rechthoekige plattegrond. Licht beige beschilderde bakstenen kasteel op een lage grijs beschilderde plint; oorspronkelijk bepleisterd doch vermoedelijk in de jaren 1980 verkeerdelijk gedecapeerd. De oorspronkelijke, onderkelderde woning telt negen traveeën en twee en een halve bouwlaag, afgedekt door een schilddak met vooraan grijze Vlaamse pannen en achteraan kunstleien. De voorgevel is wellicht in 1883 centraal verfraaid door een licht risaliet, dat boven de tweede bouwlaag uitkraagt op drie rondbogen telkens onder een lege oculus. Ter hoogte van het dak is een breed dakvenster toegevoegd dat geritmeerd wordt door vijf blinde rondboognissen met imitatiebeschildering van vensters en houtwerk. In datzelfde jaar is de rechthoekige plattegrond ook uitgebreid met twee hoektorens, waarvan later de bekroningen zijn verwijderd. Eertijds torens van twee en een halve bouwlaag met vierkant grondplan en een steil schilddak. Geledingen gescheiden door geprofileerde kordonlijsten. Onderste geleding belijnd door bakstenen imitatievoegen; tweede geleding enkel geritmeerd door hoekkettingen; bovenste geleding met halfronde nis onder kleine verdiepte oculus.
De tuingevel is centraal geaccentueerd door zuilen, die ter hoogte van de eerste verdieping een breed terras dragen. Driehoekig fronton met natuurstenen wapenschild van de familie Rotsaert de Hertaing op de dakverdieping. Op het dak tevens twee flankerende oeils-de-boeuf. Aan weerszijden van de tuingevel staan, zoals bij de voorgevel, identieke torenvolumes. Overal bewaard houtwerk o.m. T-vensters en een kroonlijst op klossen. Zuidgevel met een eenvoudige uitbouw onder een bedaking met Vlaamse pannen.
Gave interieuraankleding, daterend uit de 18de en 19de eeuw. Het centrale salon is tijdens de late 18de eeuw volledig gedecoreerd in Lodewijk XVI-stijl. Opmerkelijk is ook de eetkamer, met een vroeg 19de-eeuwse stucwerkdecoratie met empiremotieven, zoals sfinxen en lotuspalmetten.

Bijgebouwen, gelegen ten zuidwesten van het kasteel, net buiten de gracht. Eertijds behorend bij de kasteelhoeve, die net buiten de gracht rondom het kasteel is gelegen (cf. nr. 75). De schuur klimt in kern vermoedelijk op tot de 18de eeuw, doch is in 1956 uitgebreid in westelijke richting. De voormalige schuur behoort momenteel bij het kasteeldomein.
Verankerde, wit beschilderde bakstenen schuur uit het einde van de 18de eeuw, onder een sterk overkragend zadeldak met Vlaamse pannen. Drie dwarse doorritten afgesloten door afwisselend rechthoekige of licht getoogde poorten. Voorts enkele luchtsleuven en kleine vensteropeningen met dievenstaven. Houtwerk geschilderd in wit en groen.
Onbeschilderde, kleine bakstenen stal afgedekt door een zadeldak met Vlaamse pannen. Gebouwd in 1883 als bakhuis en in 1901 verbouwd tot landgebouw. Zuidelijke helft in een houten beplanking met poortopening. Voorts rechthoekige deur en spitsboogvensters. Bewaard houtwerk met groene en witte beschildering.

Park. Thans toegankelijk vanaf de Boudewijnlaan, maar oorspronkelijke toegang via de bewaarde dreef (momenteel met Linden) vertrekkend ten oosten aan de Brugsestraat en uitgevend op een domeintoegang met een ijzeren hekken tussen wit beschilderde, bakstenen pijlers ter hoogte van het koetshuis en de hovenierswoning aan de Wilgenbroekstraat (cf. Wilgenbroekstraat nrs. 74-76).
Kasteeldomein op te delen in twee grote eenheden: de dichte omgeving van het kasteel met duidelijke parkaanleg en het achterliggende bos, van mekaar gescheiden door de vijver/waterpartij. Het kasteel, dat zichtbaar is vanaf de Boudewijnlaan, is vooraan van de straat afgescheiden door een brede gracht en wordt geflankeerd door hoge, monumentale zeedennen. Achteraan het kasteel ligt een open grasland afgezoomd door een parkbos met aan beide zijden een struiklaag en hogere bomen; vista naar de waterpartij en het eilandje; de vista loopt verder in west-zuidwestelijke richting over het open grasland met enkele solitaire bomen. De vijver, die in verbinding staat met de gracht vóór het kasteel, vormt centraal de grensstellende structuur in het domein, oriëntatie zuidzuidwest-noordnoordoost cf. historische situatie. Door het achterliggende bos lopen enkele dreven met eiken, beuken en populieren: dreven in kruisverband cf. 19de-eeuwse situatie, en een parallelle dreef in oost-westelijke richting, in de noordelijke helft van het bos. In het park bevinden zich twee Knoteiken van vermoedelijk circa 160 jaar oud (stamomtrek van 300 centimeter); de bomen zijn waarschijnlijk relatief vlug gegroeid als solitairen in het grasland achter het kasteel. Zeer natte bodemcondities in bos, her en der verspreid bevinden zich enkele merkwaardige bomen door hun soort (Haagbeuken, Linde, ...) en door hun locatie (nabij de kruising van de dreven, paden, …).

ARCHIEF R-O WEST-VLAANDEREN - ONROEREND ERFGOED, Archiefnrs. W/00486, W/00987 en Levend Archief. KADASTERARCHIEF WEST-VLAANDEREN TE BRUGGE, 207: Mutatieschetsen, Oostkamp, 1872/10, 1883/152, 1910/45, 1956/38.
PRIVÉBEZIT: Caerte figuratieve van een huys van plaisence (...) competerede Sieur Louis Ferdinande Rotsart d'Hertaing, 1760.
PRIVÉBEZIT: Caerte figurative van een speelgoet met annexe wandelyngen ende plantagien ghelegen ter Prochie van Oostcamp competerende Joncker Louis Rotsart de Hertaing, 1776.
RIJKSARCHIEF BRUGGE, Verzameling Kaarten en Plannen, nr. 1618: Kadastrale kaarten van Sijsele, Oostkamp, Zedelgem en Sint-Kruis (Sectie H), 1810.
RIJKSARCHIEF BRUGGE, Kaarten en plannen Mestdagh, nr. 1057: Figuratieve kaart van een kasteel, een hofstede en gronden onder de heerlijkheden Oostkamp en Nieuwenhove, eigendom van J. F. Rotsart, 19de eeuw.
RIJKSARCHIEF BRUGGE, Kaarten en plannen Watering van Blankenberge, nr. 1077: Kaart van een kasteel gelegen te Oostkamp (heerlijkheid Oostkamp, 19de begin en heerlijkheid Rode, 5de begin), groot 4-0-89 gemeten, in het bezit van Louis Rotsart d'Hertaing, 1760.
RIJKSARCHIEF BRUGGE, Kaarten en plannen Watering van Blankenberge, nr. 1079: Kaart van een hofstede, Rustenburg genaamd, gelegen te Oostkamp (heerlijkheid Oostkamp, 2de, 3de, 16de, 19de, 47ste, 49ste begin, de heerlijkheid Nieuwenhove, 2de, 3de, 4de, 5de, 10de begin en de heerlijkheid Houtschen, 1ste begin), groot 91-2-8 gemeten, in het bezit van A. Boudins, gemaakt door M. Lauwers, 1785.
RIJKSARCHIEF BRUGGE, Kaarten en plannen Watering van Blankenberge, nr. 1085: Kaart van een hofstede, Rustenburg genaamd, gelegen te Oostkamp (heerlijkheid Oostkamp, 2de, 3de, 16de, 19de, 47ste, 49ste begin, de heerlijkheid Nieuwenhove, 2de, 3de, 4de, 5de, 10de begin en de heerlijkheid Houtschen, 1ste begin), groot 91-2-8 gemeten, in het bezit van A. Boudins, gemaakt door M. Lauwers, 1785.
RIJKSARCHIEF BRUGGE, Kaarten en plannen Watering van Blankenberge, nr. 1088: Kaart van een hofstede gelegen te Oostkamp (heerlijkheid Nieuwenhove, 15de, 16de, 18de begin en heerlijkheid Oostkamp, 2de, 10de, 19de begin), groot 82-2-37 gemeten, in het bezit van Jan Rotsart d'Hertaing, 19de eeuw.
RIJKSARCHIEF BRUGGE, Landmetersarchief Peper, nr. 386: Oostkamp, ommeloper in Oostkamp van de heerlijkheden, naar Jacques Lobberecht, 1661-1662, nr. 15.
BOULJON B., Het Oostkamp, Ruddervoorde, Hertsberge en Waardamme van toen. Een verzameling foto's van de vier Oostkampse deelgemeenten in de 19de en de eerste helft van de 20ste eeuw, Brugge, 1984, p. 72.
CLAEYS G., Kroniek van Oostkamp, Brugge, 1985, p. 198.
CLAEYS G., Oostkamp in oude prentkaarten, Zaltbommel, 1982, nr. 58-59.
CORNILLY J., Monumentaal West-Vlaanderen. Beschermde monumenten en landschappen in de provincie West-Vlaanderen, deel III Arrondissementen Brugge, Diksmuide, Oostende en Veurne, Brugge, 2005, p. 212-214.
VAN DE PUTTE F., Souvenirs de voyage. Etudes de paysages d'après nature, Brugge, s.d.
ZWAENEPOEL A., Inventaris van traditionele knotbomen als leidraad voor natuur- en landschapsbehoud en -herstel in West-Vlaanderen, WVI in opdracht van de provincie West-Vlaanderen, Brugge, 2005, p. 56-57.
ZWAENEPOEL A., Inventaris van traditionele, solitaire bomen en struiken als leidraad voor natuur- en landschapsbehoud en -herstel in West-Vlaanderen, WVI in opdracht van de provincie West-Vlaanderen, Brugge, 2005, p. 63.

Bron: Vanwalleghem A. met medewerking van Creyf S. 2007: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie West-Vlaanderen, Gemeente Oostkamp, Deel I: Deelgemeente Oostkamp, Deel II: Deelgemeenten Hertsberge, Ruddervoorde en Waardamme, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen WVL30, (onuitgegeven werkdocumenten).

Auteurs: Vanwalleghem, Aagje

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Boudewijnlaan

Boudewijnlaan (Oostkamp)

omvat Bijgebouwen van kasteel Schoonhove

Wilgenbroekstraat 74-76, Oostkamp (West-Vlaanderen)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.