Wullepitmolen

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Alternatieve naam Lindemolen
Provincie West-Vlaanderen
Gemeente Kortemark
Deelgemeente Zarren
Straat Molenstraat
Locatie Molenstraat zonder nummer, Kortemark (West-Vlaanderen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Adrescontrole Kortemark (adrescontroles: 27-10-2008 - 27-10-2008).
  • Inventarisatie Kortemark (geografische inventarisatie: 02-05-2007 - 31-08-2008).
Links

Juridische gevolgen

is beschermd als monument Wullepitmolen

Deze bescherming is geldig sinds 13-06-1973.

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Wullepitmolen of Lindemolen

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

Beknopte karakterisering

Beschrijving

Landelijk gelegen houten staakmolen op gesloten voet op een molenmote of 'berg'. Omgeving aangelegd met kastanjehouten omheining, gekasseide paden en grasperk. Beschermd als monument vastgelegd bij K.B. van 13/06/1973 (ministeriële goedkeuring tot bescherming in 1943). Op de site bevindt zich reeds ca. 1639 een molen. De huidige is in 1923 uit Zerkegem (Jabbeke) overgebracht en dateert van ca. 1623.

Geschiedenis van de site.

1561-1571: op de kaart van het Brugse Vrije door Pieter Pourbus, gekopieerd door Pieter Claeissens (1601) wordt te Zarren nog geen molen weergegeven. De dichtste molens zijn die van Werken en Amersvelde (Handzame).
In 1639, eerste vermelding van een korenwindmolen te Zarren.
Midden 17de-eeuw: eerste afbeelding van de huidige molensite met "Lindemolen" op een "figuratieve caerte" in de ommeloper van ca. 1639-1645, getekend door landmeter Louis de Bersacques.
In de periode 1704-1805 wordt de molen uitgebaat door verschillende opeenvolgende molenaarsfamilies. 1770-1778: weergave van de molen op de Ferrariskaart.
1805: molenaar Pieter Wullepitte, verantwoordelijk voor de naamsverandering van "Lindemolen" naar "Wullepitmolen", neemt de uitbating over. Vermelding van een "rossekot" of rosmolen bij de molen. In 1817 wordt Pieter eigenaar van de wind- en rosmolen. De windmolen zal tot 1971 binnen deze familie blijven.
In 1838 wordt voor het eerst melding gemaakt van een bijhorend woonhuis: "koorn-wyndmolen met rossekot en woonhuys".
Tijdens de Eerste Wereldoorlog wordt de molen zowel bediend door de molenaar als door Duitse soldaten ingekwartierd op het molenaarshof (Molenstraat nr. 30, cf. straatinleiding). In het najaar van 1917 wordt de molen totaal vernield door oorlogsgeweld. De molen is immers nog te zien op luchtfoto's van midden 1917, en niet meer op die van januari 1918 (enkel nog de teerlingen). De vernietiging houdt verband met de derde slag om Ieper (juli tot november 1917).
1923: (her)oprichting van een houten staakmolen overgebracht uit Zerkegem (Jabbeke). Deze z.g. "Verbrugghes molen" of "Hoge Dijk molen" dateert van ca. 1623 en is ca. 1850 op een torenkot geplaatst. Te Zarren wordt de molen echter op ommetselde, bakstenen teerlingen herbouwd.
Ca. 1918: bouw van een maalderij met dieselmotor. Deze in 1984 door storm ingestorte maalderij was een éénlagig gebouw onder pannen zadeldak met een centrale rechthoekige poortdoorrit, geflankeerd door segmentbogige vensteropeningen.
1949: definitieve stillegging van de molen en begin van het geleidelijk verval.
1971: aankoop van de molen door de toenmalige gemeente Zarren-Werken. De lekkende molenkap wordt afgedekt.
1973: bescherming als monument.
In 1982 worden dringende instandhoudingswerken uitgevoerd door molenbouwers Peel (Gistel): verwijderen van de restanten van de halfverdekkerde wieken (gebroken roede), het onderschoren en dichtmaken van de molenkast.
1984: instorting van maalderijgebouw na ernstige stormschade.
1991: dichting van de molen met roofingplaten door de pas opgerichte vereniging "Wullepitmolen VZW".
1994: verkoop van de molen aan de provincie West-Vlaanderen op vraag van de "Wullepitmolen VZW".
1996-2000: maalvaardige restauratie van de molen door molenbouwers Peel (Gistel).

Beschrijving.

Houten staakmolen op gesloten voet op een molenmote. Molenvoet met staak, streekbladen en kruisplaten op vier hoge bakstenen teerlingen waarrond een ronde bakstenen muur voorzien van een met eiken schalies bedekt dak. "Teerlingkot" opengewerkt met twee rondboogdeuropeningen en twee rondboogvensters. Houtwerk naar oud model. Vloer met geïncorporeerde oude Franse molensteen. Tevens oude Franse molensteen buiten tegen het "teerlingkot".
Molenkast en trap in eiken constructie. De staak van ca. 1623 (Zerkegem) is onderaan afgewerkt met voluutvormig sculpteerwerk. De doorboring van de staak wijst op de ombouwing van de molen ca. 1850 op zijn oorspronkelijke locatie (Zerkegem) tot een oliemolen op torenkot. De windweeg en de mansardekap zijn bedekt met gekloven eiken schalies, de zij- en voorwegen met een vertikale beplanking (oregon) met ronde kijkgaten. Koperen windvaan in de vorm van leeuw met banier. Vlaams gevlucht van 24 meter, met windplanken.

Interieur. Twee zolders. Steenzolder met twee steenkoppels aangedreven door vangwiel (47 kammen) en voorwiel (44 kammen) onder molenkap. Haverpletter. Inscriptie op voorbalk van de steenzolder "GVB 1855" (verwijst naar Gust Verbrugghe, molenaar in Zerkegem).

ARCHIEF R-O WEST-VLAANDEREN-ONROEREND ERFGOED, Archiefnr. W/00653.
ARCHIEF R-O WEST-VLAANDEREN-ONROEREND ERFGOED, Fotoarchief.
Ommeloper van ca. 1639-1945, tiendenheffing voor de abdij van Doornik, bewaard in het archief van de Sint-andriesabdij van Zevenkerken (Sint-Andries, Brugge).
BRACKX R., Daar bij die Kortemarkse molen... Waar het verleden triestig kraakt..., in De Weekbode, jg. 39 (1985), nr. 27 (5 juli).
CORNILLY J., Monumentaal West-Vlaanderen. Beschermde monumenten en landschappen in de provincie West-Vlaanderen. Deel III. Arrondissementen Brugge, Diksmuide, Oostende en Veurne, Brugge, 2005, p. 141.
DE KINDEREN E., De Lindemolen te Zarren, in De Belgische Molenaar, LXXI, 1976, p. 282-283.
De Lindemolen of Wullepits molen te Zarren, in Curiosa, maart 1995, p. 24-26.
DEMAREE J., De Zarrense Wullepitmolen maalt als 6de West-Vlaamse provinciemolen, in Molenecho's, XXVIII (2000) 2, p. 70-72.
DEMAREE J., Een kwarteeuw Zarren. 1900-1925, Sint-Andries, 2002, p. 14 (iconografie).
DEMAREE J., Eerste fase restauratie Wullepitmolen te Zarren van start, in Werkgroep West-Vlaamse Molens v.z.w., XII (1996), nr. 1, p. 10-15.
DEMAREE J., Fotoreportage. Heropbouw van de Wullepitmolen te Zarren, in Molenecho's, XXVII, 1999, nr. 1, p. 15-16.
DEMAREE J., Onderhoudswerken uitgevoerd aan de Wullepitmolen te Zarren, in Molenecho's, XIX, 1991, p. 186-188.
DEMAREE J., Oorlog in de Belgique. Het oorlogsdagboek van schoenmaker Felicien Vanhove uit Zarren 1914-1917, Koksijde, 2000, p. 118 (iconografie).
DENEWETH L., Zarren: het einde van de Wullepitsmolen?, In Molenecho's, XV (1987)5-6, p. 212-213.
DEMAREE J., DENOO T., DESMYTTER A., MESSEYNE W., VANHOVE S., Couchezmolen, molenmuseum, leidraad, Kortemark, s.d.
DEMAREE J., DE SMYTER A., VANHOVE S., Wullepitmolen, Kortemark, s.d.
DEVLIEGHER L., De Molens in West-Vlaanderen, in Kunstpatrimonium van West-Vlaanderen, deel 9, Tielt, 1984, p. 262-263.
DEVYT C., VAN DAMME G., Belgische windmolens. Inventaris volgens de toestand op 1 januari 1965, Brugge, 1966, p. 120.
RYCKAERT M., Wullepitmolen maalt weer, in In de Steigers, VII, 2000, p. 3-4.
VANOVERSCHELDE S., De Molens te Zarren, in Jaarboek van de heemkundige kring "Crekel Beke", Kortemark, 1990, p. 141-172.
VERPAALEN J., Windmolens in de actualiteit, in De Belgische Molenaar en Levende Molens, jg. 77 (1982), nr. 11 (november), p. 236 en 245.
WERBROUCK M., Van molens en molenaarsgeslachten: acht eeuwen molengeschiedenis te Kortemark, in Jaarboek van de heemkundige kring "Crekel Beke", Kortemark, 1990, p. 61-126.
www.molenechos.org
home.scarlet.be/~jd016206 (site met oude foto's Zarren)
www.wwmolens.be

Bron: Vanneste P., Baert S. & Creyf S., Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie West-Vlaanderen, Gemeente Kortemark, Deel I: Deelgemeente Kortemark en Handzame, Deel II: Deelgemeenten Werken en Zarren, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen WVL42, (onuitgegeven werkdocumenten).

Auteurs: Baert, Sofie & Vanneste, Pol

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Molenstraat

Molenstraat (Kortemark)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.