Geografisch thema

Wilgenlaan

ID: 2451   URI: https://id.erfgoed.net/themas/2451

Beschrijving

De Wilgenlaan maakt deel uit van de Nieuw-Parkwijk "Den Brandt", een prestigieus villapark in 1910 aangelegd op het grondgebied van Antwerpen en Wilrijk. Het licht gebogen tracé aangelegd begin jaren 1930, verbindt de Groenenborgerlaan met de Ahornenlaan.

Historisch kader

"Den Brandt", een domein met oppervlakte van zowat 48 ha gelegen op het grondgebied van de gemeente Wilrijk, werd in 1910 met uitzondering van het kasteel door de erfgenamen van René Jacques della Faille de Waerloos verkocht aan de stad Antwerpen. Een beperkt gedeelte van de gronden bleef behouden als openbaar park, bedoeld om te worden ingelijfd in het nieuw te vormen Nachtegalenpark. Met dit doel verwierf de stad in dezelfde periode eveneens de domeinen Middelheim en Vogelenzang, een operatie die gepaard ging met grenswijzigingen tussen de stad Antwerpen en de gemeenten Berchem en Wilrijk. Voor het overgrote deel van de gronden van "Den Brandt", bestemd als villapark, verkreeg de familie della Faille de Waerloos een verkavelingsvergunning. Daarop werd in de schoot van de familie de naamloze maatschappij Extensions et Entreprises Anversoises opgericht, later bekend onder de naam Extensa, die instond voor de verkoop van de percelen van de Nieuw-Parkwijk "Den Brandt". Een conventie tussen deze maatschappij en de stad Antwerpen, de zogenaamde "Conventie della Faille" bepaalde de stedenbouwkundige voorschriften, onder meer de aard en omvang van de op te richten gebouwen en het soort van gebouwen dat er niet mocht komen, zoals elke vorm van handel, nijverheid of horeca, verzorgings-, onderwijsinstellingen en kloosters. Voor de percelen gold een minimum oppervlakte van 1000 m² verminderd tot 600 m² voor bepaalde zones, en het aanwezige bomenbestand diende zoveel mogelijk te worden gevrijwaard. Het karakter dat voor de nieuw te bouwen landhuizen werd nagestreefd was dat van het 'parc habité', met een vrijstaande inplanting, een sierlijk omheinde voortuinstrook van 4 tot 6 m diep, een minimum afstand tussen de woningen van 8 m, en een opgelegde kroonlijsthoogte tussen 7 en 17 m. Mits naleving van de gestelde perceelsoppervlakte konden de woningen per twee tot maximaal drie worden gekoppeld. De noordwestelijke hoek van de wijk, samenvallend met de uiteinden van Acacialaan, Eglantierlaan en Berkenlaan, een sectie van de Kruishofstraat en de volledige Varenlaan, grotendeels op het grondgebied van Wilrijk, was voorbehouden voor aaneengesloten rijbebouwing 'de caractère architectural', met ruimte voor horeca. Hetzelfde gold voor het zuidwestelijke hoek van de wijk, samenvallend met de uiteinden van Cederlaan, Sorbenlaan, Vijverlaan en Dennenlaan. Alle bouwplannen dienden zowel door de maatschappij als door de stad te worden goedgekeurd, en voor de bebouwing gold een maximale termijn van twee jaar na verkoop van het perceel.

Het aanlegplan van de Nieuw-Parkwijk "Den Brandt" werd ontworpen door hoofdingenieur-directeur van de dienst Wegenis Richard Lemeunier. Ten noorden aanleunend bij het voormalige militaire oefenveld Wilrijkseplein, wordt de wijk omgrensd door de Beukenlaan, de Groenenborgerlaan, de Cederlaan en de Berkenlaan. Hoofdas van de pittoreske parkaanleg met beboomde lanen is de Della Faillelaan, die in een wijde boog rond het Park Den Brandt loopt, en achtereenvolgens wordt gekruist door de Eglantierlaan, de Acacialaan, de Hagedoornlaan, de Kastanjelaan, de Olmenlaan, de Vijverlaan en de Dennenlaan. Een parallel circuit bestaat uit de elkaar kruisende Sorbenlaan en Ahornenlaan, waarop de pas begin jaren 1930 aangelegde Wilgenlaan, Platanenlaan en Palmenlaan aansluiten. Daarnaast fungeert de Seringenlaan als toegangsdreef tot Park Den Brandt in het hart van de wijk. De wegenwerken werden in 1911 en 1912 bij openbare aanbesteding toegewezen aan de aannemer van openbare werken Arthur Van Rijsseghem, en in twee fasen voltooid tussen 1911 en 1913. De aanplant van bomen en de verkoop van bouwgronden ging eveneens begin 1911 van start, waarna midden dat jaar al de eerste bouwaanvragen konden worden ingediend. Tot de naamgeving van de nieuwe straten werd in november 1911 beslist; de plechtige inhuldiging van de Nieuw-Parkwijk "Den Brandt", met concerten en vuurwerk, vond plaats op 7 september 1913. Waar de wijk vóór de Eerste Wereldoorlog slechts een beperkte bouwactiviteit kende, met uitzondering van de speculatieve, verstedelijkte zone in de noordwestelijke hoek, vond de belangrijkste bebouwingsgolf plaats tijdens de eerste helft van de jaren 1920, gevolgd door een tweede tijdens de jaren 1950 en 1960. Afgelopen decennia stond de wijk opnieuw onder grote druk van de vastgoedmarkt, waarbij percelen zowel werden opgesplitst voor de bouw van bijkomende woningen, als samengevoegd voor nog grotere nieuwbouwvilla's. Een beperkt aandeel van de oorspronkelijke bebouwing, die aan het einde van de Tweede Wereldoorlog ook al was getroffen door bominslagen, ging daarbij verloren.

Architectuur

Het tracé van de Wilgenlaan maakt deel uit van de verstedelijkte zone in de zuidwestelijke hoek van de Nieuw-Parkwijk “Den Brandt”, met uitzondering van de hoekpercelen met de Ahornenlaan. De aaneengesloten rijbebouwing met voortuintjes bestaat uit bescheiden burgerhuizen of meergezinswoningen van twee bouwlagen boven een souterrain of drie bouwlagen. Zowat de helft van de woningen werden opgetrokken tijdens een eerste bebouwingsfase tussen 1929 en 1941. Zij vertegenwoordigen de verschillende architectuurstromingen die in deze periode gangbaar waren, van neotraditionele, cottage- en art-decostijl, tot het gematigde baksteenmodernisme dat het overwicht uitmaakt. Een aantal rijwoningen die tot de vroegste bebouwing behoren vertonen de invloed van de expressieve baksteenarchitectuur van de Amsterdamse School, zoals de gekoppelde meergezinswoningen De Bie, Aertsens en Carpentier door het Bouwbureau G. Wijn uit 1929-1930 op nummers 37-39, en de groep van drie burgerhuizen door Philemon Schönberger uit 1930-1931 op nummers 8-12. Tot de weinig opvallende doorsnee-architectuur uit de latere jaren 1930 behoren de burgerhuizen woning Jonghmans uit 1936 op nummer 4, woning De Herdt-Van Elsacker uit 1936 op nummer 44, met typisch ijzersmeedwerk, de woning Verelst door Bouwbureau G. Wijn uit 1937 op nummer 59, de woning Bellon uit 1937 op nummer 51 en de woning Antonsen-Degreves uit 1938 op nummer 53. De overige helft van de bebouwing kwam tot stand tijdens een tweede bebouwingsfase tussen 1948 en 1961. Het merendeel van deze naoorlogse rijwoningen behoort tot de conventionele architectuurstrekking, zonder uitgesproken kenmerken.

  • Stadsarchief Antwerpen, bouwdossiers 238#2704 (nummers 37-39), 238#3317 en 238#3430 (nummers 8-12), 238#4514 (nummer 4), 238#4610 (nummer 44), 238#4752 (nummer 59), 238#4948 (nummer 51) en 238#5359 (nummer 53).
  • MOENS J. 1989: Antwerpen 1921. Mondaniteiten en praatjes, Interbellum 9.2, 8-11.

Bron     : -
Auteurs :  Braeken, Jo
Datum  : 2015


Relaties

  • Omvat
    Burgerhuis in art-decostijl

  • Omvat
    Burgerhuis in cottagestijl

  • Omvat
    Burgerhuis in neotraditionele stijl

  • Omvat
    Modernistisch burgerhuis

  • Omvat
    Modernistisch burgerhuis

  • Omvat
    Modernistisch burgerhuis

  • Omvat
    Naoorlogse bel-etagewoning

  • Is deel van
    Wilrijk