Parochiekerk Sint-Wandregesilus

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie West-Vlaanderen
Gemeente Diksmuide
Deelgemeente Beerst
Straat Hendrik Consciencestraat
Locatie Hendrik Consciencestraat 1, Diksmuide (West-Vlaanderen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Adrescontrole Diksmuide (adrescontroles: 12-12-2007 - 08-02-2008).
  • Inventarisatie Diksmuide (geografische inventarisatie: 01-01-2005 - 31-12-2005).
  • Thematische inventarisatie 20ste-eeuwse kerken (geografische inventarisatie: 01-07-2008 - 31-12-2009).

Juridische gevolgen

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Parochiekerk Sint-Wandregesilus

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

Beschrijving

Hendrik Consciencestraat nr. 1. Parochiekerk toegewijd aan Sint-Wandregesilus, heropgebouwd in de jaren 1920. Georiënteerd bedehuis te midden van een kerkhof, deels afgezoomd door een smeedijzeren hekwerk met bakstenen pijlers (Hendrik Consciencestraat - Ommegangstraat) en deels omhaagd. Bewaarde arduinen grafmonumenten vanaf de tweede helft van de 19de eeuw.

1161: vroegste vermelding van Beerst. De eerste bidplaats is hoogstwaarschijnlijk een kapel gesticht door een plaatselijk leenheer.
1274: Beerst wordt als parochie afgesplitst van de moederparochie Vladslo. De Sint-Pietersabdij van Gent bezit het patronaatsrecht van de nieuwe kerk.
Eind 16de eeuw: door toedoen van de Geuzen brandt de driebeukige hallenkerk grotendeels af. Gezien het geslonken bevolkingsaantal worden enkel de midden en noordelijke zijbeuk heropgebouwd. De spitsboogramen worden hierbij vervangen door rechthoekige muuropeningen en de ramen in de oostelijke gevel worden dichtgemetseld.
Ca. 1681: de gotisch altaren worden vervangen door barokke altaren.
Ca. 1790: onder het Franse bewind wordt de kerk gesloten en het meubilair verkocht. Later wordt het meubilair evenwel teruggeschonken en in 1802 wordt de kerk opnieuw geopend.
Begin 19de eeuw: de gewelven van de kerk worden bepleisterd.
Ca. 1843: op de Atlas der Buurtwegen is de kerk aangeduid als een tweebeukige kerk met voorgeplaatste westtoren en vermoedelijk een sacristie in het verlengde van het koor.
1856-1857: de toren en het dak worden gerestaureerd n.o.v. architect Pierre Buyck (Brugge).
1862: de kerk wordt met een nieuwe zuidelijke beuk uitgebreid n.o.v. architect Pierre Buyck (Brugge) (bewaarde plannen in het archief van de KCML, cf. illustratie). De rechthoekige raamopeningen in de reeds bestaande beuken worden opnieuw vervangen door spitsboogramen (drielichten).
1870: de naald van de torenspits - voorzien van vier torentjes - breekt af en wordt hersteld zonder de torentjes door E. Timmery (Brugge).
1911: de kerk wordt ontpleisterd.
Eerste Wereldoorlog: de kerk wordt op 18 oktober 1914 bij de terugtrekking door Franse marinefuseliers in brand gestoken om te verhinderen dat de Duitse troepen de kerk als uitkijkpost zouden kunnen gebruiken. Op het einde van de oorlog staan enkel nog een aantal muurfragmenten van de kerk overeind.
1921-1930: de kerk wordt heropgebouwd n.o.v. architect G. De Backere (Gistel). Vanuit een historiserend oogpunt wordt ervoor geopteerd om de westtoren opnieuw van een bakstenen spits te voorzien i.p.v. het vóóroorlogse ingesnoerde tentdak dat op een latere fase terugging. Vanuit eenzelfde optiek worden de 19de-eeuwse drielichten in de zijbeuken vervangen door gekoppelde tweelichten. Deze tweelichten zijn gebaseerd op sporen van oorspronkelijke muuropeningen die aan de noordzijde bij de vernieling van de kerk werden aangetroffen.
1937: inwijding van de kerk door Mgr. H. Lamiroy.
1977: restauratie van de kerk met kleine herstellingswerken.

De plattegrond ontvouwt: transeptloze hallenkerk van drie beuken met voor geplaatste vierkante westtoren. Zijkoren met rechte koorsluiting en hoofdkoor van één travee met dito sluiting. Min of meer in het verlengde van het zuidelijk koor kleine sacristie van twee traveeën op rechthoekig grondplan. Omlopend druippad in grijze klinkers. Verankerde gele baksteenbouw met veralgemeend gebruik van tuitgevels met muurvlechtingen op schouderstukken en afdekking d.m.v. leien zadeldaken.
Aansluitend bij de regionale baksteengotiek. Westtoren van vier geledingen gemarkeerd door haaks op elkaar gestelde, versneden steunberen en baksteenspits met hogels en ijzeren windvaan. Onderste geleding: diep geprofileerd tudorboogportaal met bakstenen halfzuiltjes met natuurstenen sokkels en knoppenkapitelen. Tweede geleding: spitsboograam (drielicht) onder druiplijst. Derde en vierde geleding respectievelijk lichtgleuf en gekoppelde spitsboogvormige galmgaten ingeschreven in spitsboognis, twee oculi, torenuurwerk en bakstenen borstwering met blind spitsboogfries.
Zijbeuken en koren begrensd door haaks op elkaar gestelde versneden steunberen en geritmeerd door gekoppelde spitsboogramen. Toepassing van twee- en drielichten met bakstenen maaswerk ter hoogte van de koorsluitingen en het hoofdkoor. Bakstenen kroonlijst met dito bloemmotief. Noordelijke beuk: geprofileerd korfboogportaal.
Sacristie: eenvoudige muuropeningen met natuurstenen negblokken, toegang met geprofileerd bakstenen korfboogportaaltje.

Interieur. Westtoren: bakstenen kruisribgewelf met centraal mangat op dito zuiltjes met natuurstenen koolbladkapiteeltjes. Diverse gedenkplaten voor de burgerlijke en militaire slachtoffers van beide wereldoorlogen. Doksaal: houten balkenzoldering en blinde neogotische fries met driepasmotief. Bakstenen hallenkerk met geprofileerde spitsboogarcade op bakstenen zuilen met witte natuurstenen koolbladkapitelen en dito achtzijdige sokkels. Overwelving d.m.v. houten spitstongewelven en metalen trekankers op witte natuurstenen consoles.

Mobilair. Volledige aankleding van na de Eerste Wereldoorlog met voornamelijk neogotische inslag, cf. o.m. biechtstoel, communiebanken en glasramen van 1924.

AFDELING ROHM WEST-VLAANDEREN, Cel Monumenten en Landschappen, nr. 1241.
ARCHIEF KCML, Plannen betreffende de uitbreiding van de Sint-Wandregesiluskerk (Beerst) in 1862.
KONINKLIJK INSTITUUT VOOR HET KUNSTPATRIMONIUM, Fototheek en website.
PROVINCIALE BIBLIOTHEEK TOLHUIS, Fototheek.
INVENTARISATIE VAN RELICTEN UIT WOI IN DE WESTHOEK (Provincie West-Vlaanderen, "Oorlog en Vrede in de Westhoek", en Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Afdeling Monumenten en Landschappen).
DEMOEN H., Het Diksmuidse van toen, Een verzameling beknopte historische gegevens, aangevuld met historische foto's en prentbriefkaarten, Brugge, 1984., p. 156-161.
JACOBS M., Zij die vielen als helden… Inventaris van de oorlogsgedenktekens van de twee wereldoorlogen in West-Vlaanderen, Deel 2, Brugge, 1996, p. 29.
ROOSE B., Repertorium van bronnen voor kunst- en cultuurgeschiedenis in het archief van de provincie West-Vlaanderen (3de afdeling), 1817-1879, Brussel, 2001, p. 92.
ROOSE-MEIER B., VERSCHRAEGEN H., Fotorepertorium van het meubilair van de Belgische Bedehuizen. Provincie West-Vlaanderen. Kanton Diksmuide, Brussel, 1975, p. 13.
VANDENBUSSCHE A.R., Beerst. Geschiedkundige aantekeningen, s.l., 1930, p. 3-10, p. 13-17.

Bron: Missiaen H. & Vanneste P. met medewerking van Gherardts F. & Scheir O. 2005: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie West-Vlaanderen, Gemeente Diksmuide, Deel I: Deelgemeenten Diksmuide, Beerst, Esen, Kaaskerke, Keiem en Lampernisse, Deel II: Deelgemeenten Leke, Nieuwkapelle, Oostkerke, Oudekapelle, Pervijze, Sint-Jacobskapelle, Stuivekenskerke, Vladslo en Woumen, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen WVL18, (onuitgegeven werkdocumenten).

Auteurs: Missiaen, Halewijn & Vanneste, Pol

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Hendrik Consciencestraat

Hendrik Consciencestraat (Diksmuide)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Orgel kerk Sint-Wandregesilus

Beerst (Diksmuide)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.