Geografisch thema

Guigoven

ID
14043
URI
https://id.erfgoed.net/themas/14043

Beschrijving

De eerste vermelding, Guodenghoven, dateert van 980. Etymologisch klimt de naam met zijn -hoven-suffix op tot de Frankische periode. Hij zou "hoeve bij de lieden van Godo" betekenen.

Als natuurlijke grenzen fungeren in het zuidoosten de Mombeek met zijn beemden en canadapopulieren en in het westen het uitgestrekte en beschermde Bellevuebos, zowat het grootste bosrijk gebied van Zuid-Limburg. Dit bos, gelegen op een heuvelrug, bevindt zich deels op het grondgebied van Guigoven, deels op dat van Gors-Opleeuw. Het paalt aan de Tongersesteenweg en wordt aan de westzijde begrensd door de vallei van de Winterbeek. Het Bellevuebos is een eiken-haagbeukenbos, met vrij veel populieren en elzenbroeken op de vochtige plaatsen. Vondsten van potscherven staven de Romeinse aanwezigheid in Guigoven. Brokstukken van Romeinse dakpannen, aanwezig in de koormuren van de vroegere kerk, duiden eveneens op bewoning in deze periode.

Guigoven was een leen van de graven van Loon en hoorde achtereenvolgens toe aan verschillende families. De heren van Guigoven, die gedurende drie eeuwen de heerlijkheid in bezit hadden, waren vanaf het eind van de 13de eeuw tevens burggraaf van Kolmont. Jan van Opleeuw, heer van Guigoven, was ook de eerste bewoner van het Rood Kasteel. Door het huwelijk van Oda van Guigoven met Gijs van Gelinden in 1413 kwam de heerlijkheid in het bezit van die familie. Begin 16de eeuw ging het goed dan door huwelijk over naar de adellijke familie de Blanckaert en later naar de families van Repen, de Surlet, van Printhagen en de Grunne. De laatste leenverheffing vond plaats in 1793. De hogere rechtspraak in Guigoven viel onder het buitenhof van Bilzen. Er functioneerde verder een cijnshof, en een laathof, genaamd Aldenhoven.

Het gehucht Mersenhoven ten noorden was tot voor de fusie van 1977 verdeeld over Guigoven, Kortessem en Wintershoven. Het wordt aangeduid op de Ferrariskaart (1771-77) en in de Atlas van de Buurtwegen (1844) als Hameau Mersenhoven. De oorsprong van de parochie is onduidelijk. Mogelijk werd de kerk, die lange tijd één parochie vormde met het naburige Overrepen, oorspronkelijk bediend door het kapittel van Kortessem. Het patronaatsrecht kwam in handen van wereldlijke heren; mogelijk behoorde het eind 11de eeuw aan Ida van Boulogne. In 1096 deed deze gravin verschillende schenkingen aan de abdij van Munsterbilzen, onder meer Guigoven, dat gedurende het ancien régime in het bezit van de abdij bleef. De tienden kwamen grotendeels toe aan de pastoor.

De vroegere dorpskom lag rondom de oude kerk, die in het midden van het ommuurde kerkhof stond, aan de Kasteelstraat leidend naar het Rood Kasteel. In 1850 begon men met de bouw van een nieuwe kerk, enkele honderden meters meer westwaarts en dichter bij de verkeersas van de Tongersesteenweg, waarrond zich de nieuwe kern dan ontwikkelde. In oorsprong een echt kerkdorp met een centraal gelegen bedehuis, heeft Guigoven tot op heden de basisstructuur van een middeleeuwse landbouwnederzetting bewaard. De oudste dorpskern lag dichter bij de Mombeek, terwijl de huidige gesitueerd is rond de Tongersesteenweg, de Brandstraat en de Bosweg.

Vanaf de jaren 1950 komt lintbebouwing voor aan de Tongersesteenweg en de weg naar Wintershoven. Ten oosten van de Leeuwerstraat is een recente verkaveling gesitueerd. De woonwijk "Crahay" ten noorden is op het dichterbij gelegen Kortessem afgestemd. Door deze bouwpolitiek nam de bevolking gedurende de laatste decennia toe, hetgeen mede veroorzaakt werd door de gunstige ligging als verkeersknooppunt. Intussen evolueerde Guigoven van een agrarische gemeente tot één van forenzen.

Vanaf 1904 tot 1949 deed de tram van de lijn Kortessem-Tongeren ook Guigoven aan. Er kwam een tramstation in de huidige Groenstraat.

Het molenhuis van de watergraanmolen (1667) aan de Mombeek, de in 1846 zogenaamde Guygovenmolen, aangeduid op de Ferrariskaart (1771-77) alsook in de Atlas van de Buurtwegen (1844), werd in 1856 afgebroken. Het woonhuis zou volgen in 1966. De molen, een banmolen, wordt gerekend tot de oudste watermolens van Limburg. Hij behoorde in 1096 tot de allodiale goederen van Ida van Boulogne en kwam later via schenking voor de helft toe aan de abdij van Munsterbilzen. In 1469 en nadien maakte hij deel uit van de leenroerige goederen van de plaatselijke heer.

Twee decennia geleden werd te Guigoven een kleigroeve uitgebaat voor de plaatselijke pannenfabriek "Panhoven", gelegen aan de rand van het Bellevuebos.

Oppervlakte: 353 hectare. Aantal inwoners (01-01-1999): 1.082.

  • BAUWENS-LESENNE M., Bibliografisch repertorium van de oudheidkundige vondsten in Limburg behoudens Tongeren-Koninksem (vanaf de vroegste tijden tot de Noormannen), (Oudheidkundige repertoria, Reeks A: Bibliografische repertoria; 8), Brussel, 1968, p. 100-101.
  • BERLIERE U.,Louis Sanctus de Beeringen, (Leodium, 8, 1909, p. 6-9).
  • BOGAERTS D. & VALGAERTS E., Kortessem. Een rijk molenverleden, Kortessem, 1990, p. 13, 14 (ill. 3), 15, 18 (ill. 5), 22, 35, 42, 48, 145-155 (ills.), 195, 216.
  • BRUYNEEL P.,Dorpsmonografie Guigoven-Wintershoven, onuitg. verhandeling, Hasselt, 1986.
  • DE BORMAN C., Histoire du château de Colmont, (Bulletin de l'Institut archéologique Liégeois, 5, 1862, p. 99 (noot 2), 130-148, 155, 158-159).
  • GELDOF M., Monografie Guigoven, onuitgegeven verhandeling, (Hasselt), (1979).
  • GILISSEN J., Kortessem in oude prentkaarten, Zaltbommel, 1981, p. 1, prentkaarten nrs. 6, 10, 17, 20, 31, 32, 38.
  • GILISSEN J., Kortessem in oude prentkaarten, 2, Zaltbommel, 1994, p. 1, prentkaarten nrs. 12, 14, 19, 21, 22, 27, 31, 42, 59, 60, 62, 64, 66, 70, 73, 76, kaft.
  • GOOSSENS E., Postkaarten: Guigoven, Wintershoven, Gors-Opleeuw, onuitg. verhandeling, (Hasselt), s.a., p. 1-10.
  • PAQUAY J., Les paroisses de l'ancien concile de Tongres, y compris les conciles de Hasselt et Villers-l'Evêque démembrés du même concile. (Bulletin de la Société d'Art et d'Histoire du Diocèse de Liège, 18, 1909, p. 174-177).
  • S.N., Guigoven door de eeuwen heen, Guigoven, 1983.
  • S.N., Kapellen te Guigoven vroeger en nu, o.l.v. E. VALGAERTS, (Guigoven), (1988).
  • S.N., Mémoire historique et étymologique sur les noms des anciens habitants, territoires, communes et hameaux de la province de Limbourg, (Bulletin de la Société scientifique et littéraire du Limbourg, 6, 1863, p. 124).
  • VALGAERTS E., Jan van Opleeuw (+ 1296), kastelein van Kolmont, (Limburg, 65, 1986, p. 252-254).
  • VANAUDENAERDE J., D'n tram van Kortessem. Z'n historie, Kortessem, 1988, p. 9 e.v., 17, 21, 30, 52 e.v., 78, 81, 93, 94.

Bron     : Pauwels D., Schlusmans F. met medewerking van Muyldermans E. & Rombouts J. 1999: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Limburg, Arrondissement Tongeren, Kanton Borgloon, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 14N4, Brussel - Turnhout.
Auteurs :  Pauwels, Dirk, Schlusmans, Frieda
Datum  : 1999


Relaties

  • Omvat
    Begraafplaats

  • Omvat
    Buxusboom

  • Omvat
    De Hoefwinning

  • Omvat
    Dorpswoningen

  • Omvat
    Dwarsschuur

  • Omvat
    Dwarsschuur

  • Omvat
    Gemeentehuis van Guigoven en gemeenteschool

  • Omvat
    Heilig Hartkapel

  • Omvat
    Kasteel heren van Guigoven

  • Omvat
    Kerkhofkapel

  • Omvat
    Mersenhoven

  • Omvat
    Parochiekerk Sint-Quintinus

  • Omvat
    Pastorie van de Sint-Quintinusparochie

  • Omvat
    Pastorietuin en kerkhofhek

  • Omvat
    Taxusprieel en treures

  • Omvat
    Tongersesteenweg (Guigoven)

  • Omvat
    Tuinen van het Kasteel heren van Guigoven

  • Omvat
    Vakwerkbouw

  • Is deel van
    Kortessem


Je kan deze pagina citeren als: Agentschap Onroerend Erfgoed 2021: Guigoven [online] https://id.erfgoed.net/themas/14043 (Geraadpleegd op 19-06-2021)