Parochiekerk Sint-Guibertus

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie Antwerpen
Gemeente Schilde
Deelgemeente Schilde
Straat Kerkplein
Locatie Kerkplein zonder nummer, Schilde (Antwerpen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Actualisatie Schilde (actualisaties: 22-08-2007 - 22-08-2007).
  • Adrescontrole Schilde (adrescontroles: 26-10-2007 - 26-10-2007).
  • Inventarisatie Erfgoed WOI Provincie Antwerpen (thematische inventarisatie: September 2013 - Maart 2018).
  • Inventarisatie Schilde (geografische inventarisatie: 01-01-1985 - 31-12-1985).
  • Thematische inventarisatie 20ste-eeuwse kerken (geografische inventarisatie: 01-07-2008 - 31-12-2009).
Links

Juridische gevolgen

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Parochiekerk Sint-Guibertus

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

is deel van de bescherming als cultuurhistorisch landschap Pastorie en parochiekerk Sint-Guibertus met omgeving

Deze bescherming is geldig sinds 14-10-1976.

Beschrijving

Neogotische georiënteerde kruiskerk van 1921-1923 met westtoren, op ommuurd en omhaagd terrein met kerkhof aan zuid- en oostzijde.

Historiek

Vermoedelijk in oorsprong een vrije kerk die in de 12de eeuw in bezit kwam van de abdij van Affligem. Tot kruiskerk vergroot in de 14de eeuw. Na de beeldenstorm in 1595-96 hersteld en voorzien van meubilair. Herwijding kerk en kerkhof in 1612. Torenspits door storm vernield in 1626 of 1627 en hersteld circa 1640-1641. Toren vernield in 1660 en herbouwd vanaf 1666 tot circa 1672 door metser Jaspar van Laecken. Torenspits nogmaals door storm vernield in 1674 en herbouwd door Jan Vinck. Herstel toren en koor in 1728. De bouwvallige toren stortte in in 1740 en vernielde gedeeltelijk het schip. Voor de herbouw van de toren waren vermoedelijk Willem Ignatius Kerricx en Jan Peter van Baurscheit verantwoordelijk. Gevel hersteld in 1773-1774 en herstellingen aan de kerk in 1775-1776. Naar ontwerp van J. Franssen toren hersteld in 1828 en zijbeuken verbreed in 1829. Herstellingen aan toren in 1857.

De kerk bevond zich in slechte staat en tevens maakte de bevolkingsaangroei de vergroting van de kerk noodzakelijk. Deze vergroting kwam tot stand in 1861 - begin 1863 naar ontwerp van Eugeen Gife, zie gedenkstenen in de westgevel met opschrift: "T. Teichmann gouv./ C. Van Cauwenberghs burg./ P.i. Boogaerts past./ E. Gife arch./ anno 1861"; rechts gedenksteen slecht leesbaar. Vergroting bestond uit: verlenging van het schip, opbouw nieuwe zijbeuken en toren. Daar de toren bij de afbraak ook het schip vernielde was de volledige herbouw van het schip noodzakelijk. Ook werd het stenen gewelf van het koor vervangen door een houten gewelf. Een vloer werd in 1864 gelegd, en op kosten van baron Henri van de Werve werden de gewelven gewijzigd in 1875-1876.

Het portaal werd gewijzigd in 1879. Naar ontwerp van Louis Gife hadden een aantal wijzigingen plaats in 1886 namelijk herbouw van de sacristie, openmaken van de koorvensters, plaatsen van een nieuwe vloer in het koor, plaatsen van tribunes in het koor, afdekken van de puntgevels. Toen werd ook een gedeelte van het meubilair vernieuwd naar ontwerp van Viollet-le-Duc.

Op 8 oktober 1914 werd op bevel van de Belgische krijgsoverheid de kerk in brand gestoken. Bij de herbouw naar ontwerp van Louis Gife en Frans Sel in 1921-1923 werden muren van toren en zijbeuken behouden en een nieuwe sacristie gebouwd. Het meubilair werd vervangen naar ontwerp van Jan Sel en Bruno Gerrits. Kerk licht beschadigd op 17 november 1944.

Beschrijving

Plattegrond ontvouwt een ingebouwde westtoren, driebeukig schip van vijf traveeën, transept van een travee en vlakke sluiting, koor van twee traveeën en driezijdige sluiting, toegangen tot de tribunes van één travee en vlakke sluiting, flankerende vierkante sacristieën, doopkapel van één travee en driezijdige sluiting bij de zuidwestelijke hoek van het schip.

Bakstenen gebouw met gebruik van natuursteen voor plint, vensteromlijstingen en -traceringen, hogers, kruisbloemen, pinakels en gevellijsten. Vierkante westtoren van vijf geledingen onder licht hellend tentdak (leien). Haaks op elkaar gestelde steunberen eindigend op pinakels. Ingebouwd polygonaal traptorentje aan zuidgevel. Rondboogdeur met sluitsteen; groot spitsboogvenster met neogotische tracering; gekoppelde spitsboogvensters; uurwerk en ten slotte spitsboogvormige galmgaten met neogotische tracering. Hoogste geleding met lisenen, boogfries en steigergaten onder daklijst. Schip, transept, koor en toegang tot de tribunes onder zadeldak (leien) en zijbeuken uitgewerkt als zijkapellen onder zadeldak (nok loodrecht op het schip, leien).

Zuidwestelijke ingang, zijbeuken, transepten en zuidelijke toegang tot de tribunes met puntgevels bekroond met kruisbloemen, transepten tevens voorzien van hogers. Travee-indeling door middel van steunberen, bij transept op elkaar gestelde steunberen eindigend op pinakels. Spitsboogvensters met neogotische traceringen en met uitzondering van zijbeuken voorzien van zandstenen omlijsting met waterlijst. Doopkapel eveneens met spitsboogvensters en neogotische traceringen.

Rechthoekige sacristieën tegen de toegangen tot de tribunes, ten zuiden van één bouwlaag en ten noorden van twee bouwlagen onder afgewolfde daken (leien). Rechthoekige muuropeningen, zuidelijke sacristie eveneens voorzien van spitsboogvensters.

Interieur

Pseudo-basiliek met spitsboogvormige scheibogen op zuilen van natuursteen met polygonale sokkels en koolbladkapitelen. Bepleisterd en beschilderd kruisribgewelf rustend op schalken. Zijbeuken met bakstenen kruisribgewelf met ribben van natuursteen. Transepten met bepleisterd en beschilderd kruisribgewelf, koor met dito straalgewelf op colonnetten. Toren met kruisribgewelf met centrale ronde rib (1917).

Neogotische mobilair van circa 1922.

  • Provinciaal Archief Antwerpen, Kerken, Schilde, Sint-Guibertus, dossiers 2, 3, 6, 7, 10, 11, 12, 13bis, 18.
  • BOUSSE A., Geschiedenis van Schilde, Schilde, s.d. [1983], p. 185-228, 407-421.
  • DONNET F., Inventaris der kunstvoorwerpen in de openbare gestichten bewaard. Provincie Antwerpen. Provinciaal comiteit van monumenten, dl. VIII, Antwerpen, 1922, p. 1298-1299.
  • S.N., Verslag over het bestuur en den zakentoestand der gemeente Schilde ingediend aan den Gemeenteraad door het College van burgemeester en schepenen 1885-1887, Antwerpen, s.d., p. 28-41.
  • VAN HOECK M., Schilde - parochie en kerk, Brasschaat, 1922.
  • VERHOEVEN W., Onze kerk, in Scilla, Tijdschrift van de heemkundige kring van Schilde, jaargang VII, 1974, V, p. 57-78.

Bron: Plomteux G., Steyaert R. & Wylleman L. 1985: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Antwerpen, Arrondissement Antwerpen, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 10N3 (Ru-Z), Brussel - Gent.

Auteurs: Wylleman, Linda

Datum tekst: 1985

Aanvullende informatie

In de kerk, gedenkplaat ter herinnering van de wederopbouw van de kerk met opschrift "In den oorlog gansch leeggebrand. Weer in Vrede schooner toch verrezen 1921-1922". In de kerk hangen nog twee gedenkplaten voor de gesneuvelden. Op het kerkhof eenvoudig vredesmonument in blauwe hardsteen voor de gesneuvelden van de Eerste Wereldoorlog met opschrift "Onze gesneuvelden/ 1914-1918".

  • Heemkring Scilla, Werkgroep WOI Schilde.

Van den Borne, Steven (01-02-2014 )

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Schilde

Schilde (Schilde)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.