Atoombunkers

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie Antwerpen
Gemeente Antwerpen
Deelgemeente Antwerpen
Straat De Gerlachekaai, Cockerillkaai, Sint-Michielskaai, Tavernierkaai, Rijnkaai, Ledeganckkaai, D'Herbouvillekaai, Petroleumkaai, Naftaweg, Oude Veer
Locatie De Gerlachekaai zonder nummer, Cockerillkaai zonder nummer, Sint-Michielskaai zonder nummer, Tavernierkaai zonder nummer, Rijnkaai zonder nummer, Ledeganckkaai zonder nummer, D'Herbouvillekaai zonder nummer, Petroleumkaai zonder nummer, Naftaweg zond, Antwerpen (Antwerpen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Herinventarisatie bouwkundig erfgoed op de Scheldekaaien (Antwerpen) (01-01-2013 - 31-12-2013).
  • Herinventarisatie stad Antwerpen (geografische herinventarisatie: 10-02-2010 - 31-12-2018).
  • Inventarisatie Petroleum Zuid (Antwerpen) (geografische inventarisatie: 10-05-2011 - 08-08-2011).

Juridische gevolgen

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Atoombunkers

Deze vaststelling is geldig sinds 15-10-2010. (Vaststellingsbesluit)

Beknopte karakterisering

Typologiebunkers
Dateringna WO II

Beschrijving

Het uitzicht van de Scheldekaaien begin 21ste eeuw is gecreëerd meer dan een eeuw vroeger in het kader van grootschalige infrastructuurwerken die als doel hadden de havenactiviteiten uit te breiden. Een zeer ingrijpende en grootschalige onderneming was de rechttrekking van de Schelde, uitgevoerd tussen 1877 en 1883. Essentieel onderdeel bij deze werken was het bouwen van een kaaimuur langs de rechteroever van de Schelde, vanaf Kattendijksluis tot net voorbij de Ledeganckkaai. Een strook van 80 m breed werd ingericht met kades, havenkranen, treinsporen en opslagplaatsen. In 1897-1903 werd de havenstrook met 2 km verlengd naar het zuiden toe.

De meeste constructies op de Scheldekaaien hebben hun oorsprong in dit eind 19de-eeuwse hoofdstuk van de Antwerpse havenactiviteiten. Een belangrijk midden 20ste-eeuws element op de kaaien is het netwerk van atoombunkers dat zich uitstrekt vanaf de Petroleumkaai tot aan de Rijnkaai. Deze betonnen bunkers werden opgericht in 1954-55 in volle Koude Oorlog. De oorlog tussen Noord- en Zuid-Korea bereikte in die jaren een hoogtepunt en men vreesde internationaal voor een uitbreiding van het conflict naar Europa. De bezettingsmacht in West-Duitsland werd toen omgevormd tot een defensieve linie tegen het Oostblok. Alle landen werkten extra beveiliging uit. In totaal werden er toen 99 bunkers gepland in de haven; door de vermindering van de atoomdreiging werd wellicht slechts een deel van dit plan uitgevoerd.

In totaal konden er vijftien bovengrondse betonnen relicten teruggevonden worden op de Scheldekaaien, waarvan er vijf op het terrein van Petroleum Zuid liggen. Omdat een aantal zich onder de havenafdaken bevinden, is het mogelijk dat er nog bunkers staan in de afgesloten afdaken langs de Scheldekaaien. Ook de meer noordelijke delen van de haven werden niet onderzocht op de aanwezigheid van atoombunkers.

Op de Scheldekaaien komen verschillende types voor. Het gaat om bunkers geschikt voor 6, 26 of 72 personen. Bovengronds zijn een aantal vierkante constructies met plat dak bewaard; andere zijn kleiner en hebben hun toegang in een afhellend vlak.

  • HAZENBERG ARCHEOLOGIE 2009: Herinrichting Scheldekaaien, onuitgegeven nota, catalogus nr. 48.
  • Erfgoed &Visie 2010: Onderzoek industrieel erfgoed Petroleum-Zuid Antwerpen, onuitgegeven studie, IPZ 010, IPZ 011, IPZ 013, IPZ 015, PIZ 009, PIZ 115.

Bron: Hooft E. 2010: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie Antwerpen, Stad Antwerpen: Scheldekaaien, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen ANT1, (onuitgegeven werkdocument).

Auteurs: Hooft, Elise

Datum tekst: 2010

Relaties

maakt deel uit van Cockerillkaai

Cockerillkaai (Antwerpen)

maakt deel uit van D'Herbouvillekaai

D'Herbouvillekaai (Antwerpen)

maakt deel uit van De Gerlachekaai

De Gerlachekaai (Antwerpen)

maakt deel uit van Ledeganckkaai

Ledeganckkaai (Antwerpen)

maakt deel uit van Petroleumkaai

Petroleumkaai (Antwerpen)

maakt deel uit van Rijnkaai

Rijnkaai (Antwerpen)

maakt deel uit van Sint-Michielskaai

Sint-Michielskaai (Antwerpen)

maakt deel uit van Tavernierkaai

Tavernierkaai (Antwerpen)

is gerelateerd aan Afdak 4 langs de d'Herbouvillekaai

D'Herbouvillekaai zonder nummer, Antwerpen (Antwerpen)

is gerelateerd aan Afdaken 13A-13B

De Gerlachekaai zonder nummer, Antwerpen (Antwerpen)

is gerelateerd aan Zuidersluis

Cockerillkaai zonder nummer, Antwerpen (Antwerpen)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.