Parochiekerk toegewijd aan Sint-Laurentius

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie West-Vlaanderen
Gemeente Houthulst
Deelgemeente Klerken
Straat Dorpsstraat
Locatie Dorpsstraat zonder nummer, Houthulst (West-Vlaanderen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Adrescontrole Houthulst (adrescontroles: 08-02-2008 - 08-02-2008).
  • Inventarisatie Houthulst (geografische inventarisatie: 01-01-2006 - 31-12-2006).
  • Thematische inventarisatie 20ste-eeuwse kerken (geografische inventarisatie: 01-07-2008 - 31-12-2009).

Juridische gevolgen

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Parochiekerk toegewijd aan Sint-Laurentius

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

Beschrijving

Dorpsstraat z.nr./ Kerkhofstraat. Parochiekerk toegewijd aan Sint-Laurentius. Wederopbouwkerk, tot de jaren 1960 omgeven door kerkhof met ijzeren hekwerk tussen bakstenen pijlers. Nu omgeven door plantsoen en parkeerplaatsen.

Geschiedenis van de kerk

Klerken ("Clarc") is in 961 ontstaan als hulpkapel van de moederkerk van Esen (Esna). Midden 10de eeuw zou er een Sint-Antoniuskapel geweest zijn (parochieboeken kanunnik Tanghe). Het patronaat en de tienden horen toe aan het Sint-Donaaskapittel van Brugge.
In 1144 wordt Klerken een parochie. De kapel wordt uitgebouwd tot een kerk, toegewijd aan de Heilige Laurentius. Het betreft hier hoogstwaarschijnlijk een éénbeukige kerk. In 1519 wordt er een zijbeuk aan de zuidzijde bijgebouwd en in 1613 een zijbeuk aan de noordzijde.
De Sint-Laurentiuskerk van Klerken wordt in 1836 uitgebreid. De Atlas der Buurtwegen (ca. 1843) toont een oost-georiënteerde kerk. In 1843-1856 vindt nog eens een uitbreiding plaats onder leiding van architect J.A. Lernould. In 1858-1864 wordt de pastorie herbouwd onder leiding van provinciaal architect Pierre Buyck (Brugge). In de periode 1867-1882 krijgt de Sint-Laurentiuskerk een voorgeplaatste neogotische oosttoren met portaal naar ontwerp van dezelfde architect. Hierdoor wordt de kerk duidelijk op de Dorpsstraat gericht.

Tijdens de eerste Wereldoorlog wordt de kerk volledig vernield. In 1920-1923 wordt de kerk hopgebouwd naar ontwerp van architect Jozef Viérin (Brugge). Hierbij wordt niet teruggekeerd naar de neogotiek, maar men opteert voor een interpretatie van de regionale baksteengotiek, typisch voor de wederopbouwarchitectuur. Men keert tevens terug naar een oost-georiënteerde kerk met westportaal aan de Kerkhofstraat. Inwijding van de heropgebouwde kerk op 11 augustus 1930. In de jaren 1960 wordt het kerkhof opgeruimd en overgebracht naar de tegenover de kerk gelegen "Klerkenkouter" (cf. Kerkhofstraat z.nr.). Hierbij wordt het westportaal dichtgemaakt en wordt het hoofdkoor (ten oosten) afgebroken en vervangen door een oostportaal, gericht naar de Dorpsstraat (1965 cf. jaarsteen). Ook de sacristie wordt afgebroken.
In de oorspronkelijke, rechte afsluitingen van de koren, gedenkplaten voor E.H. Edm. Denys, "(...) PASTOOR VAN KLERKEN, UITGEDREVEN BINST DE VERWOESTING (van de Eerste Wereldoorlog). HERDER DER WEST-VLAAMSE UITWIJKELINGEN" (ten noorden) en voor de pastoor van Klerken in 1873-1914 (ten zuiden). In de kerk hangen papieren memento's in een geprofileerde houten omlijsting voor de militaire slachtoffers van de Eerste Wereldoorlog en voor de burgerlijke slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog.

Beschrijving van de kerk

De oorspronkelijke plattegrond ontvouwt: driebeukige hallenkerk, oorspronkelijk met westportaal en hoofdkoor naar het oosten (deze oriëntatie is echter gewijzigd in de jaren 1960). Vooruitspringende middenbeuk voor portaal, ten noorden geflankeerd door vierkante westtoren, in de oksel met de hoofdbeuk rond traptorentje. Beuken van vijf traveeën, pseudotransept, zijkoren van één travee met rechte sluiting, hoofdkoor oorspronkelijk met driezijdige sluiting (in 1965 omgebouwd tot oostportaal).

Materialen: gele baksteenbouw, leien zadeldaken en spits.

Aansluitend bij de regionale baksteengotiek: vierkante westtoren van vier geledingen, overhoekse steunberen met versnijdingen, eerste en tweede geleding op kleine spitsboogvenstertjes na blind, derde geleding met blindnissen. Vierde geleding met gekoppelde spitsbogige galmgaten, erboven borstwering uitkragend op spitsboogfries. Smalle gevels van beuken en koor (omgewisseld) als tuitgevels met tweelichtvensters in geprofileerde omlijsting en op afzaat; samen met oculus gevat in spitsboognis, geflankeerd door blinde spitsboognis. Gevels van de beuken en de koren geritmeerd door (haaks op elkaar geplaatste) steunberen met versnijdingen; spitsboogfries. Transepten met drielichtvensters. Ten zuiden aansluitend bij de kerk, nutsgebouw met boven portaal stenen Onze-Lievevrouwbeeldje. Ten oosten, portaal van 1965, gevat in geprofileerde spitsboognis, in het boogveld bas-reliëf met Christusfiguur, links en rechts van de portalen, jaarstenen "1923" en "1965".

Interieur. Witbepleisterde hallenkerk, geritmeerd door de geelbakstenen scheibogen op witstenen zuilen. Overkluizing d.m.v. houten spitsbooggewelven met ijzeren trekstangen.

AFDELING ROHM WEST-VLAANDEREN, Cel Monumenten en Landschappen, archief nr. 1210.
INVENTARISATIE VAN RELICTEN UIT WO I IN DE WESTHOEK (Provincie West-Vlaanderen, "Oorlog en Vrede in de Westhoek", en Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Afdeling Monumenten en Landschappen).
PROVINCIALE BIBLIOTHEEK EN DOCUMENTATIECENTRUM WEST-VLAANDEREN, Iconografische collectie.
DESMYTTERE J., Klerken, het dorp op de heuvel, s.l., 1954, p. 20-21, 32-33 (iconografie).
DE VOS-STOCKMAN A., ROOSE B., Fotorepertorium van het meubilair van de Belgische bedehuizen, Provincie West-Vlaanderen, Kanton Diksmuide, Brussel, 1973, p.20.
GODDEERIS J., DETAILLEUR W., De neogotiek in West-Vlaanderen. Religie en Architectuur, s.l., 2002, p. 118-119.
JACOBS M., Zij, die vielen als helden... Inventaris van de oorlogsgedenktekens van de twee wereldoorlogen in West-Vlaanderen. Deel 2, Brugge, 1995, p. 173.
JANSSEN J., Klerken in de "gôen ouden tijd", uitgave in eigen beheer, 1964, p. 72-76.
NOTEBAERT A., NEUMANN C. e.a, Inventaris van het archief van de Dienst der Verwoeste Gewesten, Algemeen Rijksarchief, Brussel, 1986.
ROOSE B., Repertorium van bronnen voor Kunst- en Cultuurgeschiedenis in het archief van de provincie West-Vlaanderen (3de afdeling) 1817-1879, Brussel, 2001, p. 237.
TANGHE G.F., Parochieboek van Ichteghem, Couckelaere, Wercken, Bouvenkercke, Clercken, Thourout, Brugge, 1863, p. 5-6.
VANNESTE D., Het verbazende verhaal van het Klooster van Klerken, Oostkamp, 2004, p. 68, 70, 79 (iconografie van de vernietigde kerk).

Bron: Missiaen H. & Vanneste P. met medewerking van Gherardts F. 2006: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie West-Vlaanderen, Gemeente  Houthulst, Deelgemeenten Jonkershove, Klerken en Merkem, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen WVL24, (onuitgegeven werkdocumenten).

Auteurs: Missiaen, Halewijn & Vanneste, Pol

Aanvullende informatie

In de kerk hangt een memento voor de militaire doden van de Eerste Wereldoorlog. Het betreft een rechthoekig memento op papier met sterk geprofileerde houten omlijsting dat deels zwart geschilderd is. Op een bleekblauwe achtergrond zijn de foto's van de militaire slachtoffers aangebracht. Bovenaan op de lijst bevindt zich een klein zwart kruisje. Op het tekstblad op een geelgroene banderol door twee speren vastgehouden 'Aan onze Gesneuvelden'. Onderaan op de lijst '1914', in het zwart, dan een plaatje met 'Namens de Oudstrijders Klerken', en '1918' in het zwart.

  • DECOODT H. & BOGAERT N. 2002-2005: Inventarisatie van het Wereldoorlogerfgoed in de Westhoek, project in opdracht van de provincie West-Vlaanderen, "Oorlog en Vrede in de Westhoek", en Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Afdeling Monumenten en Landschappen.

Mortier, Sophie (16-08-2017 )

Relaties

maakt deel uit van Dorpsstraat

Dorpsstraat (Houthulst)

omvat Orgel kerk Sint-Laurentius

Klerken (Houthulst)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.