Stadhuis, belfort en politiecommissariaat van Diksmuide

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie West-Vlaanderen
Gemeente Diksmuide
Deelgemeente Diksmuide
Straat Grote Markt
Locatie Grote Markt 6, Diksmuide (West-Vlaanderen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Adrescontrole Diksmuide (adrescontroles: 12-12-2007 - 08-02-2008).
  • Inventarisatie Diksmuide (geografische inventarisatie: 01-01-2005 - 31-12-2005).
  • Inventarisatie van het Wereldoorlogerfgoed (geografische inventarisatie, thematische inventarisatie: 01-01-2002 - 31-12-2005).
Links

Juridische gevolgen

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Stadhuis, belfort en politiecommissariaat van Diksmuide

Deze vaststelling is geldig sinds 05-10-2009. (Vaststellingsbesluit)

is aangeduid als unesco werelderfgoed kernzone Stadhuis Diksmuide en belfort

Deze aanduiding is geldig sinds 04-12-1999.

is aangeduid als unesco werelderfgoed bufferzone Stadhuis Diksmuide en belfort: buffer

Deze aanduiding is geldig sinds 04-12-1999.

is beschermd als monument Stadhuis, belfort en politiecommissariaat van Diksmuide

Deze bescherming is geldig sinds 24-11-1999.

is deel van de bescherming als stads- of dorpsgezicht, intrinsiek Grote Markt met omgeving

Deze bescherming is geldig sinds 30-06-2014.

Beschrijving

* Grote Markt nr. 6/ Van Pouckestraat en Van Pouckestraat nr. 1. Stadhuis, belfort en voormalig politiecommissariaat van Diksmuide beschermd als monument bij M.B. van 24.11.1999. Het belfort is samen met 23 andere Vlaamse belforten sedert 01.12.1999 ingeschreven op de Lijst van het Werelderfgoed van de Unesco Conventie van 1972.
Administratief complex van 1923, cf. jaarankers, gelegen aan de noordzijde van de Grote Markt en ten oosten begrensd door de Van Pouckestraat, ten westen door de Torenstraat en ten noorden door de Sint Niklaasstraat.

Vóór 1428: de lakenhalle aan de oostzijde van de Grote Markt doet ook dienst als schepenhuis.
1428: bouw van een "nieuw huis ten berecke" of stadhuis op de plaats van het huidige stadhuis.
1567: bouw van een nieuw stadhuis, nadat het eerste werd afgebroken.
1633: rechts van het stadhuis bouw van "het Kot" of de stedelijke gevangenis. Na de Eerste Wereldoorlog werd afgezien van de heropbouw van deze gevangenis.
1730: links van het stadhuis op de hoek met de Torenstraat, bouw van een politie- en militiekantoor met barokke gevel. Na de Eerste Wereldoorlog evenmin heropgebouwd.
1875-1880: onder het liberale bestuur Dautricourt wordt het oude stadhuis afgebroken. Het nieuwe en veel ruimere stadhuis met bijhorend belfort wordt in een neogotische stijl gebouwd n.o.v. architect Louis Delacenserie (Brugge). Behalve de gemeenteraad en de administratie vindt ook het Vredegerecht een onderkomen in het nieuwe gebouw.
1914-1918: de Eerste Wereldoorlog leidt tot de algeheele vernietiging van het stadhuis. Tijdens de Slag om Diksmuide (oktober-november 1914) fungeerde het stadhuis als hoofdkwartier van kolonel Jacques de Dixmude. O.m. hierdoor was het een doelwit voor Duitse beschietingen met 310 en 420 houwitzers (drie hulzen voor het stadhuis refereren hieraan). Nadat Diksmuide ingenomen is door de Duitsers, vervolledigen Belgische beschietingen de vernietiging.
1923-1925: bij de heropbouw van het stadhuis wordt geopteerd voor een volledig nieuw ontwerp van de architect Valentin Vaerwyck (Gent) in een eclectische vormentaal met referenties aan de gotiek en de renaissance. Het mobilair wordt n.o.v. architect Luc Viérin (Brugge) uitgevoerd. Het nieuwe stadhuis is ook bescheidener in omvang dan zijn voorganger vermits het Vredegerecht na de Eerste Wereldoorlog in een ander gebouw werd ondergebracht (cf. Koning Albertstraat nr. 10).
1935: een beiaard van 30 klokken wordt in het belfort ondergebracht.
27 mei 1940: het belfort ondervindt beperkte schade bij het bommentapijt van de Duitsers.
1984: restauratiewerkzaamheden vnl. aan de bedaking o.l.v. de architecten C. Vandenbussche en H. Pauwels (Technische Dienst Diksmuide).

Stadhuis van twee bouwlagen onder leien zadeldaken, L-vormig gegroepeerd rondom een binnenplaats met hoogoprijzend belfort en ten zuidoosten het voormalige politiecommissariaat.
Hoofdvolume van negen traveeën op natuurstenen plint aan beide zijden gemarkeerd door risalietvormende trapgevels, verlevendigd met Brugse traveeën, natuurstenen kruiskozijnen, jaarankers "1923" en medaillons met de emblemen van de oude ambachten in de boogvelden en borstweringen. De centrale art-decogetinte inkompartij wordt benadrukt door een bordes en geprofileerde deuromlijsting in Euvillesteen met bovenaan het stads- en provinciewapen tussen twee gehurkte figuren als personificaties van de landbouw en de nijverheid. Erboven aansluitend erkerrisaliet a.h.w. als reminiscentie aan de omroepfunctie van deze laatste. Rechts, lager volume onder zadeldak met aansluitend twee ongelijke korfboogvormige poortdoorgangen naar de binnenplaats. Geprofileerde poortomlijstingen in blauwe hardsteen onder dito nis met beeld van Onze-Lieve-Vrouw met kind.
Interieur in een doorgedreven vormgeving met neogotische en secundair ook art-decogetinte elementen, o.m. trouwzaal en raadzaal: moerbalken, neogotische schouwmantel, sokkellambrizering en stucplafond met floraal lijstwerk in art-decostijl. De traphal en de zogenaamde gotische zaal resp. overwelfd met een neogotisch houten ton- en spitstongewelf met gordelbogen. Voorts in de toegangshal zwarte gepolijste natuurstenen gedenkplaat en bronzen hoogreliëf door H. Le Roy (Gent) en Verbeyst 'Fondeur' (Brussel) voor de militaire en de burgerlijke slachtoffers van de Eerste en Tweede Wereldoorlog en de politieke gevangenen van de Tweede Wereldoorlog (onthuld in 1926), alsook kleinere witmarmeren gedenkplaat voor de Canadezen gesneuveld in Diksmuide tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Haaks op het hoofdvolume, lager volume onder leien zadeldak met inslag van de regionale baksteenarchitectuur cf. rechthoekige houten kruiskozijnen met kleine roedeverdeling gevat in verdiepte korf- en segmentboogvormige vensternissen op doorgetrokken afzaat, getrapte dakvensters met overhoeks fiaal, houten dakkapelletjes met windborden, overkragende dakranden en geprofileerde schoorstenen.
Aansluitend diephuis met trapgevel op de hoek van de Torenstraat/ Sint-Niklaasstraat . Inslag van de regionale renaissance cf. schelpmotief, geprofileerde korfboognis op afzaat en uitgewerkte vierledige houten winkelpui. Links ervan, eenvoudige achthoekig torentje met opengewerkt natuurstenen bovenstuk onder ingesnoerde leien spits.
Het belfort is ten noorden achter het hoofdvolume ingeplant. Vierkante bakstenen toren van zeven geledingen gemarkeerd door kordonlijsten. Onderste geledingen met rechthoekige beluikte muuropeningen. Zesde geleding opengewerkt met spitsbogige tweelichten met natuurstenen maaswerk en steigergaten. Licht uitkragende laatste geleding gemarkeerd door spuwers en afgeknotte hoektorentjes. De beiaard is ondergebracht in de opengewerkte klokvormige torenhelm omringd door vergulde vogels en bekroond met bol en vergulde zeemeermin als windhaan.

Voormalig politiecommissariaat (Van Pouckestraat nr. 1). Hoekpand Grote Markt/ Van Pouckestraat onder leien schilddak met inslag van de regionale baksteenarchitectuur cf. o.m. trapgevel, houten kruiskozijnen gevat in segment- en korfboogvormige vensternissen op doorgetrokken afzaten in natuursteen, getrapt dakvenster met overhoeks fiaal en geprofileerde schoorstenen. Rechts aansluitend poortgebouw met dubbele korfboogpoorten gevat in een natuurstenen omlijsting.

AFDELING ROHM WEST-VLAANDEREN, Cel Monumenten en Landschappen, archief nr. 1639.
INVENTARISATIE VAN RELICTEN UIT WO I IN DE WESTHOEK (Provincie West-Vlaanderen, "Oorlog en Vrede in de Westhoek", en Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Afdeling Monumenten en Landschappen).
PROVINCIALE BIBLIOTHEEK TOLHUIS, Fototheek.
KONINKLIJK INSTITUUT VOOR HET KUNSTPATRIMONIUM, Fototheek en website.
STADSARCHIEF DIKSMUIDE, Bestand wederopbouw Diksmuide na 1914-1918 (niet genummerd).
DEMOEN H., Het Diksmuidse van toen. Een verzameling beknopte historische gegevens, aangevuld met historische foto's en prentbriefkaarten, Brugge, 1984, p. 13-15.
DEMOEN W., Diksmuide, een stad in beweging. Wederopbouw 1915-1935, 1993, onuitgegeven licentiaatsverhandeling St.-Lucas Gent, p. 60-66.
JACOBS M., Zij die vielen als helden… Inventaris van de oorlogsgedenktekens van de twee wereldoorlogen in West-Vlaanderen, Deel 2, Brugge, 1996, p. 90-91.
MOONS W., Van IJzer tot polder, Leuven, 1995, p. 50.
Nos planches. Planche 15: Hôtel de Ville de Dixmude. Joseph Viérin et Valentin Vaerwyck Architecte, in L’Emulation, 46,4, p. 64, pl. 15, 1926.
NOTEBAERT A., NEUMANN C. e.a., Inventaris van het archief van de Dienst der Verwoeste Gewesten, Algemeen Rijksarchief, Brussel, 1986.
PIETERS R., De geschiedenis van Dixmude naar de beste oorkonden, Diksmuide, 1885, p. 213.

Bron: Missiaen H. & Vanneste P. met medewerking van Gherardts F. & Scheir O. 2005: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie West-Vlaanderen, Gemeente Diksmuide, Deel I: Deelgemeenten Diksmuide, Beerst, Esen, Kaaskerke, Keiem en Lampernisse, Deel II: Deelgemeenten Leke, Nieuwkapelle, Oostkerke, Oudekapelle, Pervijze, Sint-Jacobskapelle, Stuivekenskerke, Vladslo en Woumen, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen WVL18, (onuitgegeven werkdocumenten).

Auteurs: Missiaen, Halewijn & Vanneste, Pol

Alle teksten

Aanvullende informatie

In de hal van het stadhuis bevindt zich een zwart gepolijste hardstenen gedenkplaat voor burgerlijke en militaire slachtoffers, ontworpen door Hippolyte Le Roy en gegoten door Fonderie Verbeyst. De gedenkplaat is opgevat als een drieluik met in het middendeel een hoogreliëf van een gekroonde jonge vrouw in een lang gewaad, die treurig wijst naar een schitterende ster in de hemel gevoed door een olielamp met eeuwige waakvlam.

  • DECOODT H. & BOGAERT N. 2002-2005: Inventarisatie van het Wereldoorlogerfgoed in de Westhoek, project in opdracht van de provincie West-Vlaanderen, “Oorlog en Vrede in de Westhoek”, en Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Afdeling Monumenten en Landschappen.

Marchand, Sofie (13-04-2017 )

Relaties

maakt deel uit van Grote Markt

Grote Markt (Diksmuide)

is gerelateerd aan Stadhuis (Diksmuide - WOI)

Grote Markt 6 (Diksmuide)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.