Parochiekerk Sint-Petrus

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie West-Vlaanderen
Gemeente Diksmuide
Deelgemeente Nieuwkapelle
Straat Sint-Pietersplein
Locatie Sint-Pietersplein 10, Diksmuide (West-Vlaanderen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Adrescontrole Diksmuide (adrescontroles: 12-12-2007 - 08-02-2008).
  • Inventarisatie Diksmuide (geografische inventarisatie: 01-01-2005 - 31-12-2005).
  • Thematische inventarisatie 20ste-eeuwse kerken (geografische inventarisatie: 01-07-2008 - 31-12-2009).
Links

Juridische gevolgen

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Parochiekerk Sint-Petrus

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

Beschrijving

Sint-Pietersplein nr. 10. Heropgebouwde parochiekerk toegewijd aan Sint-Petrus. Georiënteerde kerk, gelegen in omringend kerkhof. Lage bakstenen ommuring onder ezelsrug, ijzeren toegangshekken tussen hekpijlers. Aan de noordzijde is het kerkhof afgezoomd met een rij lindebomen; poortje in bakstenen omlijsting naar de pastorietuin (pastorie, Nieuwkapellestraat nr. 2).
De Petrus van Nieuwkapelle is afgebeeld met een visnet, en niet zoals gewoonlijk met een sleutel. Dit verwijst mogelijk naar de belangrijke familie De Visch, heren van Nieuwkapelle (ook vissen in het gemeentewapen).

Kerkhof met bewaarde grafmonumenten, o.m. 19de-eeuwse grafmonumenten met neogotische inslag. Het familiegraf van de familie Moenaert (schepen Moenaert gestorven in 1901) is herkenbaar op een prentbriefkaart van de vernietigde kerk (periode 1914-1917), en wel op dezelfde plaats ten noordwesten van de kerk: arduinen pinakelvormig monument met kruisbekroning. In de buurt van dit graf, ligt ook Marie Thérèse Louisa Tack (geboren te Nieuwkapelle, overleden te Brussel) of douairière Favarger de la Faverge begraven. Deze bleef tijdens de Eerste Wereldoorlog in de onmiddellijke nabijheid van de loopgraven van de Belgische eerste linie langs de IJzerdijk wonen (cf. IJzerdijk nr. 18): arduinen kruis en horizontale dekplaat. Op het kruis geschilderde zwarte bloem en opschrift: "A LA MEMOIRE DE LA DOUAIRIERE (...)/ MAMAN DES SOLDATS/ CHEVALIER DE L'ORDRE DE LEOPOLD II/ DECOREE DE LA MEDAILLE DE LA REINE ELISABETH 1836-1927 R.I.P.".

1222: eerste vermelding van de parochie Nieuwkapelle als "Nova Ecclesia" i.v.m. een twist tussen het kapittel van Lo en de parochianen, in 1231 "Nova Capella". Vanaf 1266 "Nueve Capiele" of varianten daarop. De benaming 'Nieuwkapelle' ontstond wellicht om het onderscheid te maken met het eerder gestichte en nabijgelegen “capella” reeds vermeld in 1183 en in 1222 (of 1228) genoemd als 'Oudekapelle'.
In de literatuur zijn weinig gegevens bekend over de kerk. Mogelijk ontstaan uit een Romaanse kapel van de 11de of 12de eeuw (een Romaans gedeelte zou nog bewaard geweest zijn voor de oorlog). De vooroorlogse hallenkerk zou teruggaan op de 14de eeuw.

In 1423-1424 wordt de 'vieringtoren' van de vooroorlogse kerk gebouwd cf. verloren gegane koperen plaat. Dit gebeurde onder impuls van Jacobus de Visch, heer van Nieuwkapelle.
In 1850-1863 wordt de kerk hersteld en vergroot. De apsis wordt herbouwd en de bedaking wordt vernieuwd, dit n.o.v. provinciaal architect P. Buyck (Brugge).

De vooroorlogse kerk was een georiënteerde driebeukige hallenkerk - vermoedelijk 14de-eeuws - met 'vieringtoren' van 1423-1424. Toren met markerende korfboogvakken en veelzijdige ingesnoerde leien spits.

In 1914-1918 wordt de kerk vernield door Duitse bombardementen, o.m. in 1915. De "verscheidene altaren, talrijke schilderijen, een merkwaardig meubilair en een bekend orgel" gaan hierbij verloren.

De kerk wordt in 1921-1925 (cf. Archief Dienst der Verwoeste Gewesten) heropgebouwd n.o.v. architect Antoine Dugardyn (Brugge). Tevens bewaarde wederopbouwplannen in het archief van de KCML (cf. illustratie). In 1924 wijding van de heropgebouwde kerk (plaatsen klokken en torenuurwerk in 1925). De kerk wordt niet-historisch heropgebouwd: het principe van de driebeukige hallenkerk wordt behouden, maar de 'vieringtoren' wordt vervangen door een voorgeplaatste westtoren. Zowel in opstanden als in plattegrond is er een sterke gelijkenis met de heropgebouwde kerk van Oudekapelle, n.o.v. dezelfde architect.

De plattegrond ontvouwt: voorgeplaatste vierkante westtoren; driebeukige hallenkerk van vijf traveeën; zijkoren met rechte afsluiting en hoofdkoor van één travee met vijfzijdige afsluiting. Ten zuidoosten van het zuidkoor, sacristie van twee traveeën op rechthoekig grondplan.

Baksteenbouw op een ca. 1 m hoge dito sokkel. Afdekking d.m.v. leien zadeldaken. Omlopend druippad vernieuwd. Tegen de noordzijde van de toren, calvarie met pleisteren beelden onder luifel.

Aansluitend bij regionale baksteengotiek:
Voorgeplaatste westtoren van drie geledingen gemarkeerd door doorlopende cordonlijsten en zware versneden overhoekse hoeksteunberen als aanzet van een over de drie geledingen doorlopende geprofileerde korfboognis. Achtzijdige leien spits. Onderste geleding: geprofileerd: korfboogportaal verdiept in spitsboognis waarin beeldnis met H. Hart. Erboven drie oculi in klaverbladmotief, ingeschreven in oculus. Tweede geleding: geprofileerde spitsboognis met drielobbig maaswerk. Derde geleding: geprofileerd spitsbogig galmgat; borstwering. In de oksel met de zuidbeuk, ronde traptoren onder leien spits, voorzien van lichtgleuven.
Zijbeuken en koren geritmeerd door versneden en deels haaks op elkaar gestelde steunberen en geprofileerde spitsboogramen (drielichten) op afzaten en met druiplijsten. De zijgevels van de zijbeuken en van de sacristie zijn afgesloten met tuitgevels.
Sacristie: arduinen bolkozijnen, op afzaat en verdiept in steekboognis. Diefijzers.

Interieur. Bepleisterde en witgeschilderde hallenkerk. Geprofileerde spitsboogarcade op bakstenen zuilen met dito achtzijdige kapitelen en sokkels. Overwelving van schip en koren d.m.v. houten spitstongewelven, metalen trekstangen. Afdekking hoofdkoor d.m.v. houten straalgewelf.

Mobilair. In de noordbeuk, zwartmarmeren gedenkplaten van 1927 voor de burgerlijke en militaire slachtoffers van de Eerste Wereldoorlog. Marmeren grafstenen van de familie Tack, met familie- en alliantiewapen. Eén van deze grafstenen werd tijdens de Eerste Wereldoorlog vernield en daarna hersteld cf. opschrift. Diverse blazoenen (obiit) van leden van de familie Tack, hersteld na de oorlog. Votiefschilderij van de Vlaamse school (18de eeuw) met familieportret van Joannes Alexander Tack (gestorven in 1710), hersteld na de oorlog.
Neogotisch mobilair van de jaren 1920. In het koor, glasramen met afbeelding van diverse heiligen en wapenschilden van de schenkers (diverse leden van de familie Tack).

ARCHIEF KCML, Plannen betreffende de wederopbouw van de parochiekerk toegewijd aan Sint-Jan-de-Doper in Oudekapelle.
INVENTARISATIE VAN RELICTEN UIT WO I IN DE WESTHOEK (Provincie West-Vlaanderen, "Oorlog en Vrede in de Westhoek", en Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Afdeling Monumenten en Landschappen).
KONINKLIJK INSTITUUT VOOR HET KUNSTPATRIMONIUM, Fototheek en website.
PROVINCIALE BIBLIOTHEEK TOLHUIS, Fototheek.
DEMOEN H., Het Diksmuidse van toen, Een verzameling beknopte historische gegevens, aangevuld met historische foto's en prentbriefkaarten, Brugge, 1984, p. 104-109.
GYSEL A., De Grote Oorlog van Arthur L. Pasquier. Veldnotities 1914-1919 van een Waal in de Westhoek, Gent, 1999, p. 187.
NOTEBAERT A., NEUMANN C. e.a., Inventaris van het archief van de Dienst der Verwoeste Gewesten, Algemeen Rijksarchief, Brussel, 1986 (dossiers 5003, 5000, 4997, 4999).
ROOSE B., Repertorium van bronnen voor Kunst- en Cultuurgeschiedenis in het archief van de provincie West-Vlaanderen (3de afdeling) 1817-1879, Brussel, 2001, p. 287.

Bron: Missiaen H. & Vanneste P. met medewerking van Gherardts F. & Scheir O. 2005: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie West-Vlaanderen, Gemeente Diksmuide, Deel I: Deelgemeenten Diksmuide, Beerst, Esen, Kaaskerke, Keiem en Lampernisse, Deel II: Deelgemeenten Leke, Nieuwkapelle, Oostkerke, Oudekapelle, Pervijze, Sint-Jacobskapelle, Stuivekenskerke, Vladslo en Woumen, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen WVL18, (onuitgegeven werkdocumenten).

Auteurs: Missiaen, Halewijn & Vanneste, Pol

Aanvullende informatie

In en rond de Sint-Petruskerk zijn er verschillende relicten die herinneren aan de Eerste Wereldoorlog.

Op het kerkhof, ten noorden van de kerk, bevindt zich het graf van de douairière Marie Tack-Faverger de la Faverge. De hardstenen grafsteen bestaat uit een horizontale dekplaat met wapenschild en een verticaal kruis met een geschilderde zwarte bloem en een porseleinen medaillon met foto.

In de kerk bevinden zich twee gedenkplaten voor militaire en burgerlijke slachtoffers, uitgevoerd in zwart marmer door Bossaert-Delameilleure.

  • DECOODT H. & BOGAERT N. 2002-2005: Inventarisatie van het Wereldoorlogerfgoed in de Westhoek, project in opdracht van de provincie West-Vlaanderen, "Oorlog en Vrede in de Westhoek", en Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Afdeling Monumenten en Landschappen.

Marchand, Sofie (13-04-2017 )

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Sint-Pietersplein

Sint-Pietersplein (Diksmuide)

omvat Gekandelaarde lindenrij bij kerkhof Nieuwkapelle

Sint-Pietersplein zonder nummer (Diksmuide)

omvat Lindenrij bij kerkhof Nieuwkapelle

Sint-Pietersplein zonder nummer (Diksmuide)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Orgel kerk Sint-Petrus

Nieuwkapelle (Diksmuide)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.