Begijnhof Onze-Lieve-Vrouw ter Hoye

inventaris bouwkundig erfgoed \ geheel \ bouwkundig geheel

Locatie

Alternatieve naam Klein Begijnhof
Provincie Oost-Vlaanderen
Gemeente Gent
Deelgemeente Gent
Straat Lange Violettestraat
Locatie Lange Violettestraat 77-277 (Gent)
Status (deels) bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
Links

Juridische gevolgen

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Begijnhof Onze-Lieve-Vrouw ter Hoye

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

is beschermd als cultuurhistorisch landschap Begijnhof Onze-Lieve-Vrouw ter Hoye

Deze bescherming is geldig sinds 30-10-1963.

is aangeduid als unesco werelderfgoed kernzone Begijnhof Onze-Lieve-Vrouw ter Hoye

Deze aanduiding is geldig sinds 02-12-1998.

omvat de bescherming als monument Begijnhof Onze-Lieve-Vrouw ter Hoye
gelegen te Lange Violettestraat 77-277 (Gent)

Deze bescherming is geldig sinds 30-10-1963.

Beschrijving

Begijnhof Onze-Lieve-Vrouw ter Hoye of zogenaamd Klein Begijnhof. Werd korte tijd na het Sint-Elisabeth- of Groot Begijnhof opgericht circa 1240. In tegenstelling tot het Groot Begijnhof was het Begijnhof op de "Groene Hoye" (tussen de Hooipoort en de Vijfwindgatenpoort) bestemd voor verarmde edelvrouwen en middenstandsdochters. Aanvankelijk bleef de stichting afhankelijk van de Sint-Jansparochie, doch in het derde kwart van de veertiende eeuw verwierf het begijnhof volledige parochiale rechten. Reeds in 1281 was het Klein Begijnhof volledig ingesloten en ommuurd: in het oosten met de Nederschelde als natuurlijke begrenzing, in het zuiden beschermd door de muur, wal en torens van de derde stadsomwalling, terwijl de grote toegang vanouds gesitueerd was in de muur die het begijnhof aan de Lange Violettestraat afsluit (westen). Tussen 1600 en 1700 werd het begijnhof volledig wederopgebouwd. Heden nog zijn de huizen en conventen gerangschikt rondom een centraal onregelmatig rechthoekig weiland, de zogenaamde dries afgezoomd met linden en haagbeuken terwijl de zuidoostelijke kant ingenomen wordt door de zeventiende-eeuwse begijnhofkerk. De zogenaamde Achterstraat omringt de noorderhelft van het begijnhof: aanvangend bij de ingang leidt zij met een elleboog en een breuk halverwege tot naast de Schelde. In de zuidoostelijke hoek bevinden zich de Sint-Godelievekapel (zonder nummer), het huis van de Grootjuffer (nummer 229) en de voormalige infirmerie (nummer 231-233). Enkel de pastorie en onderpastorie waren gesitueerd aan de Lange Violettestraat.

Na de aanvang van de moeilijkheden van de Gentse begijnhoven met de Commissie der Godshuizen in 1838 werden beide laatst genoemde huizen met openbare verkoping bedreigd. Tenslotte werd in 1851 enkel de pastorietuin door de Commissie verkocht voor de oprichting van een rijschool voor de ruiterijkazerne. Het volledige begijnhof werd in 1862 aangekocht door hertog van Arenberg waarbij de oorspronkelijke bestemming van de stichting definitief gevrijwaard werd. De rechten van de Commissie der Godshuizen in de kerk werden door dezelfde weldoener in 1892 afgekocht. Tussen 1860 en 1880 werden huizen en conventen bijgebouwd en wederopgebouwd. De buitenmuur werd op kosten van de hertog van Arenberg in 1866 gerestaureerd. Heden telt het Klein Begijnhof nog zeventien begijntjes die zich volgens de traditie nog steeds wijden aan de verzorging van zieke en bejaarde dames en aan de vervaardiging van borduurwerk. Het steeds toenemend aantal vrijgekomen huisjes en conventen wordt onder meer verhuurd aan alleenstaande of bejaarde juffrouwen en dames, en betrokken door verscheidene onderwijsinstellingen en revalidatiecentra.

Vanaf in de beginperiode van zijn stichting omvatte het begijnhof zeven afzonderlijke conventen die in de loop van de zeventiende eeuw heropgebouwd werden. Een convent is samengesteld uit verscheidene vleugels en buiten zijn omvang is het heden nog herkenbaar aan zijn ingangspoort die, in tegenstelling tot die van de gewone begijnhofhuisjes, verrijkt zijn met een omlijsting, een of andere bekroning en soms een nis met beeld. De originele benaming van de conventen bleef veelal in licht aangepaste vorm behouden.

Het begijnhof omvat naast het Groothuis, de pastorie en onderpastorie, negentig huizen en zeven conventen. De meeste huizen dateren uit de zeventiende eeuw en vertonen een opbouw van hetzelfde type: eenvoudige bakstenen breedhuizen van twee bouwlagen onder een zadeldak (Vlaamse pannen), op enkele uitzonderingen na met een voortuintje afgesloten door een witgekalkte muur en toegankelijk via een eenvoudig steekboogpoortje met een casement erboven. De verankerde bakstenen lijstgevels tellen drie of vier traveeën, enkele tellen er vijf (nummer 81, 89, 91, 109, 141, 143, 167, 175, 177, 223, 245, 249, 265) en nog andere slechts twee traveeën (nummer 85, 127, 153, 155, 183). De volgende huisjes zijn voorzien van een getrapt dakvenster (nummer 73, 75, 77, 79, 103, 111, 129, 135, 137, 161, 181, 211, 213, 251, 253, 265); andere hebben een dakvenster met puntgevel (nummer 157, 159, 163, 261); waarschijnlijk resulterend van een latere aanpassing zijn de dakkapellen met gebogen afdekking (nummer 185, 189, 235, 237), evenals de houten dakkapellen van nummer 93 en 97. De meeste gevels werden in de loop van achttiende of negentiende eeuw min of meer aangepast, volledig wederopgebouwd ofwel onlangs nog gerestaureerd. Slechts enkele huizen behielden al of sommige van hun zandstenen kruiskozijnen (nummer 89, 105, 159, 179, 183, 185, 189, 191, 193, 235, 237, 261). Aanvankelijk waren de rechthoekige muuropeningen voorzien van sponning, zandstenen hoek- of negblokken en dorpels, ontlast door gekoppelde rollaagjes of alternerend bak- en zandstenen boogstenen. In de meeste gevallen zijn de muuropeningen thans voorzien van bepleisterde omlijstingen zodat de behouden zandstenen elementen aan het oog onttrokken zijn, ofwel werd de zandsteen vervangen door baksteen of natuursteen. Vooral bij vernieuwde vensters en deuropeningen werd beschildering aangewend om zandstenen boogstenen en negblokken te imiteren. Sommige huizen werden volledig opgetrokken in de tweede helft van de negentiende eeuw (bijvoorbeeld nummer 107, 123, 125, 141, 143, 145, 147, 153, 181, 197, 211, 213). Bijna alle huizen dragen een huisnaam, een of andere Heilige of Maria titel, die vermeld staat op een ovale plaat aangebracht op de tuinpoort. Vele vertonen daarbij nog de originele smeedijzeren zeventiende-eeuwse deurraampjes in de vorm van een vierkant roostertje of luikje, een rond geajoureerd plaatje, enkele voorzien van een Christus-monogram. Vernieuwde poortjes (tweede helft negentiende eeuw) dragen een cirkelvormig of een neogotisch deurraampje van gietijzer. Daarnaast komen ook nog vele originele deurknoppen, -kloppers en -sloten voor.

  • Nummer 71. Huis Onze-Lieve-Vrouw Presentatiën.
  • Nummer 73. Huis Sint-Everardus.
  • Nummer 75. Huis Sint-Thomas.
  • Nummer 77. Huis Sint-Lutgardis.
  • Nummer 79. Huis Heilige Macharius.
  • Nummer 81. Huis Hielige Bernardus.
  • Nummer 83. Huis Heilige Ferdinand.
  • Nummer 85. Huis Heilige Norbertus. Hoekhuis met latere haakse voorbouw (18de-19de eeuw).
  • Nummer 87. Huis Heilige Clara.
  • Nummer 89. Huis van den Heiligen Paulus.
  • Nummer 91. Huis van Jezus Johannes.
  • Nummer 93. Huis Heilige Catharina.
  • Nummer 95. Poort zonder huisnaam.
  • Nummer 97. Huis van Sint-Aya.
  • Nummer 99. Huis Sint-Livinus. Met breed getrapt dakvenster (drie treden, zonder topstuk) met twee rechthoekige vensters en een blinde oculus.
  • Nummer 101. Huis Sint-Pharaïldis.
  • Nummer 103. Huis Maria ter Sneeuw. Getoogd poortje met getrapte geveltop (drie treden met topstuk) voorzien van een kleine uitgespaarde rondboognis met Onze-Lieve-Vrouwebeeldje.
  • Nummer 77. Huis Heilige Lutgardis.
  • Nummer 105. Huis Goeden Herder.
  • Nummer 107. Huis Heilige Anna.
  • Nummer 109. Huis Heilige Rosalie.
  • Nummer 111. Huis Heilige Teresia.
  • Nummer 113. Huis Sint-Elisabeth.
  • Nummer 115. Huis Sint-Alexius.
  • Nummer 117. Huis van de Heilige Drie Koningen.
  • Nummer 119. Huis Jezus-Maria-Joseph.
  • Nummer 121. Huis Jezus (onleesbaar).
  • Nummer 123. Huis (onleesbaar) Jezus.
  • Nummer 125. Huis Sint-Jozef.
  • Nummer 127. Huis Heilige Franciscus.
  • Nummer 129. Huis van den Heilige Augustinus. Gedateerd 1698 op een gevelsteen onder het centrale getrapte dakvenster.
  • Nummer 131. Huis van den Heilige Hieronimus. Heden CERAU: Centrum van Research in Architectuur en Urbanisatie.
  • Nummer 133. Huis van Heilige Gregorius.
  • Nummer 135. Huis van Onze-Lieve-Vrouw Hemelvaart.
  • Nummer 137. Huis van Sint -(onleesbaar).
  • Nummer 139. Huis van den Heilige Hugo.
  • Nummer 141. Huis goddelijke Voorzienigheid. Zonder voortuin.
  • Nummer 143. Huis van het Heilige Hart van Jezus. Zonder voortuin.
  • Nummer 145. (onleesbaar) Zonder voortuin.
  • Nummer 147. (onleesbaar) Zonder voortuin.
  • Nummer 149. Huis van den Engel Bewaarder.
  • Nummer 151. Huis Heilige Brigita. Tuinmuur aan de buitenkant met ingemetselde gesculpteerde statie van de oorspronkelijk vijftiendelige kruisweg uit 1621.
  • Nummer 153. Huyze van Sinte-Monika.
  • Nummer 155. Huis Engelbertus.
  • Nummer 157. Huis Heilige Joannes in de olie.
  • Nummer 159. Huis Loudovicus.
  • Nummer 161. Huis Sint-Cecelia.
  • Nummer 163. Huis van Sint-Sebastianus.
  • Nummer 165. Huis Heilige Thomas van Villa nova.
  • Nummer 167. Huis van den Heilige Cornelius.
  • Nummer 169. Huis Heilige Joannes Baptiste.
  • Nummer 171. Bereikbaar langs een poortje op het einde van een gang tussen nummers 169 en 171, plaatje met oude huisnaam verdwenen.
  • Nummer 173. Huis Jezus onder de doctoren. Dubbelhuis zonder voortuin gesitueerd langs de Achterstraat. Rechtertravee naast de deur met klein getralied keldervenster in de plint en venster van voutekamer erboven.
  • Nummer 175. Huis Weedom van Maria. Dubbelhuis zonder voortuin gesitueerd langs de Achterstraat.
  • Nummer 177. Huis Maria's geboorte.
  • Nummer 179. Huis Onze-Lieve-Vrouw boodschap. Samen met nummer 181 ver achterin gelegen huis met een kleine afgesloten en een grote gemeenschappelijke niet afgesloten voortuin. Diephuis van drie traveeën met grotendeels gerestaureerde voortrapgevel (zeven treden met topstuk). Niet gerestaureerde achterpuntgevel met muurvlechtingen, rechterzijgevel van twee traveeën met behouden doch gedicht kruiskozijn.
  • Nummer 181. Huis Maria Onbevlekt ontvangen.
  • Nummer 183. Huis Heilige Antonius.
  • Nummer 185. Huis Sint-Modestus.
  • Nummer 189. Huis Sint-Dorothea.
  • Nummer 191. Huis Heilige Antonio.
  • Nummer 193. Huis Heilige Amelberga.
  • Nummer 197. Huis Heilige Anastatius.
  • Nummer 199. Huis Sint-Begga.
  • Nummer 201. Huis Heilige Joris.
  • Nummer 205. Huis van Sint-Joanna.
  • Nummer 207. Huis van Sint-Michael.
  • Nummer 209. Huis van den Engel Gabriël. Ver achterin gelegen diephuis van twee traveeën met gecementeerde tuitgevel.
  • Nummer 211, 213. Huis Heilige Feodora, Huis van den Heilige Ignasius. Gedateerd 1884 door middel van twee cartouchevormige gevelstenen op de getrapte dakvensters.
  • Nummer 215. Huis Heilige Sabine.
  • Nummer 217. Huis Sint-Rosa.
  • Nummer 219. Huis van Onze-Lieve-Vrouw van (onleesbaar). Klein en achterin gelegen diephuis, bereikbaar langs een door een poortje afgesloten brede gang tussen nummer 217 en 221. Gedeeltelijk zichtbare, bakstenen, verhoogde zeventiende-eeuwse topgevel met muurvlechtingen; gepekte plint met smal keldergat onder een rechthoekig venster met sponning. Spiegelboogvormige deur met ronde geajoureerde plaat als deurraampje; getralied rechthoekig bovenlicht. Vierkant bovenvenster, voorheen met bolkozijn, met behouden zandstenen dorpels en hoekstenen.
  • Nummer 221. Huis van de Heilige Valerianus. Half vrijstaand diephuis van twee traveeën. Verankerde bakstenen trapgevel (acht treden met topstuk) met enkelhuisopstand. Behouden zandstenen hoekblokken, negblokken, dorpels en boogstenen. Geveltop met boven elkaar twee zoldervensters en een steigergat.
  • Nummer 223. Huis van Sint-Ursula.
  • Nummer 227. Huis Sint-Felix.
  • Nummer 235. Huis van de Heilige Barbara.
  • Nummer 237. Huis Sint-Judith.
  • Nummer 239. Huis Jezus Maria.
  • Nummer 241. Huis van Sint-Petrus.
  • Nummer 245. Huis van Heilige Bruno.
  • Nummer 247. Huis van Heilige Agnes.
  • Nummer 249. Huis Heilige Hubertus.
  • Nummer 251. Huis van Sint-Filippus.
  • Nummer 253. Huis Heilige Godelieve.
  • Nummer 259. Huis van Heilige Nicolaas.
  • Nummer 261. Huis Heilige Joannes Nipomugenus.
  • Nummer 263. Huis van Heilige Eleonora. Zonder voortuin, gesitueerd in het straatje dat van de ingangspoort naar het binnenplein leidt, evenals nummers 265 en 267.
  • Nummer 265. Huis Maria Magdalena.
  • Nummer 267. Huis Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes. Hoekhuis op L-vormige plattegrond, gesitueerd naast het poortgebouw en vandaar met een grotendeels geblinde zijgevel van drie traveeën uitziend op de Lange Violettestraat. Twee rechtertraveeën van de voorgevel met half behouden trapgevel (zes treden met topstuk).
  • Nota's Van den Heule L. uit archief Klein Begijnhof.
  • DELMELLE J. 1973: Abbayes et Béguinages de Belgique, Collection Nouveaux Guides de Belgique, Brussel.
  • HEINS A. 1905: Grilles de vasistas du Petit Béguinage (XVII), Inventaire archéologique de Gand, Gent, 377-378.
  • JOOS L. 1934: Begijnhof O.-L.-Vrouw ter Hoye. Geschiedenis en Gids, Gent.

Bron: Bogaert C., Lanclus K. & Verbeeck M. met medewerking van Linters A. 1979: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Stad Gent,  Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 4NB N-O, Brussel - Gent.

Auteurs: Bogaert, Chris; Lanclus, Kathleen & Verbeeck, Mieke

Datum tekst: 1979

Aanvullende informatie

In 1999 werden nummers 79-175 herbestemd tot sociale woningen door de sociale huisvestingsmaatschappij Volkshaard.

Vandeweghe, Evert & Verhelst, Julie (23-12-2015 )

Relaties

maakt deel uit van Lange Violettestraat

Lange Violettestraat (Gent)

omvat Bomenrij van gekandelaarde linden Klein Begijnhof Onze-Lieve-Vrouw ter Hoye

Lange Violettestraat zonder nummer (Gent)

omvat Bomenrij van gekandelaarde linden Klein Begijnhof Onze-Lieve-Vrouw ter Hoye

Lange Violettestraat zonder nummer (Gent)

omvat Convent Heilige Familie of Convent Huyshove

Lange Violettestraat 231, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Convent Sblonden

Lange Violettestraat 201, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Convent Ten Langenacker

Lange Violettestraat 249, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Convent Ter Bruineghem

Lange Violettestraat 193, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Convent Ter Liefs

Lange Violettestraat 261-263, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Groothuis

Lange Violettestraat 235, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Heilige Grafkapel

Lange Violettestraat zonder nummer, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Infirmerie

Lange Violettestraat 237, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Kerk Onze-Lieve-Vrouw ter Hoye

Lange Violettestraat zonder nummer, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Nieuw Convent Heilige Antonius

Lange Violettestraat 209, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Onderpastorie en pastorie Begijnhof

Lange Violettestraat 275-277, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Opgaande bruine beuk bij Klein Begijnhof Onze-Lieve-Vrouw-Ter-Hoye

Lange Violettestraat zonder nummer (Gent)

omvat Opgaande bruine beuk bij Klein Begijnhof Onze-Lieve-Vrouw-Ter-Hoye

Lange Violettestraat zonder nummer (Gent)

omvat Opgaande esdoorn bij Klein Begijnhof Onze-Lieve-Vrouw-Ter-Hoye

Lange Violettestraat zonder nummer (Gent)

omvat Opgaande esdoorn bij Klein Begijnhof Onze-Lieve-Vrouw-Ter-Hoye

Lange Violettestraat zonder nummer (Gent)

omvat Opgaande paardenkastanje bij Klein Begijnhof Onze-Lieve-Vrouw-Ter-Hoye

Lange Violettestraat zonder nummer (Gent)

omvat Opgaande tamme kastanje bij Klein Begijnhof Onze-Lieve-Vrouw-Ter-Hoye

Lange Violettestraat zonder nummer (Gent)

omvat Poortgebouw

Lange Violettestraat 77, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Sint-Begga Convent

Lange Violettestraat 239, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Sint-Godelievekapel

Lange Violettestraat zonder nummer, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Treurbeuk bij Klein Begijnhof Onze-Lieve-Vrouw-Ter-Hoye

Lange Violettestraat zonder nummer (Gent)

omvat Tuinkapel bij Klein Begijnhof

Lange Violettestraat zonder nummer, Gent (Oost-Vlaanderen)

is gerelateerd aan Groot Begijnhof

Groot Begijnhof 2-98 (Gent)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.