Brusselse Poort

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie Oost-Vlaanderen
Gemeente Dendermonde
Deelgemeente Dendermonde
Straat Leopold II-laan
Locatie Leopold II-laan zonder nummer, Dendermonde (Oost-Vlaanderen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
Links

Juridische gevolgen

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Brusselse Poort

Deze vaststelling is geldig sinds 20-09-2010.

is beschermd als monument Brusselse Poort

Deze bescherming is geldig sinds 24-06-1993.

is beschermd als cultuurhistorisch landschap Brusselse Poort en omgeving

Deze bescherming is geldig sinds 30-11-1942.

Beschrijving

Beschermd als landschap bij BSG van 30.11.1942 en als monument bij MB van 24.06.1993.

De Brusselse Poort vormt nu de ingang van het in 1940-1941 aangelegde stadspark, en is met de Mechelse Poort één van de twee resterende poorten van de vesting Dendermonde in de Wellingtonbarrière, op de plaats van de middeleeuwse stadspoort.

De oorspronkelijke Brusselse Poort, al vermeld in de 1295-1296 als één van de vier stadspoorten van de ommuurde en omwalde stad, bevond zich ten zuidoosten van de stad aan de Brusselsestraat, de uitvalsweg naar Brussel. In de tweede helft van de 14de eeuw, onder het bestuur van Lodewijk van Male, graaf van Vlaanderen, werd de stadsversterking verstevigd en uitgebreid. Deze poort werd herbouwd in 1402-1403, na de vernieling tijdens het Gentse beleg in 1380. De poort werd opnieuw beschadigd bij de belegering van 1584 en hersteld in het eerste kwart van de 17de eeuw. In 1708 werden de stadsversterkingen heropgebouwd volgens de principes van maarschalk Vauban. Onder Jozef II werd de vesting Dendermonde geslecht en in 1822 werd de in oorsprong middeleeuwse stadspoort gesloopt en vervangen door een nieuwe poort. Onder het Hollandse bewind maakte de nieuwe vesting Dendermonde namelijk deel uit van de Wellingtonbarrière, gerealiseerd onder leiding van Engelse en vooral Hollandse ingenieurs tussen 1816 en 1830 als grensverdediging van de geallieerden (Groot-Brittannië en Nederland) tegen Frankrijk. De vesting Dendermonde kwam tot stand tussen 1822 en 1830 onder leiding van de Nederlandse kapitein-ingenieur Cornelis Alewyn. De vesting was voorzien van een gebastioneerde omwalling met elf saillanten, de meeste met bastions, waardoor elf fronten gevormd werden, en vier identieke poorten. Op de terrepleinen van de bastions werden militaire gebouwen opgericht zoals bomvrije kruitmagazijnen en een laboratorium.

In 1822 werd de huidige Brusselse Poort bij front 5-6 gebouwd naar ontwerp van de kapitein-ingenieur Cornelis Alewyn. Voor de poort lag een ravelijn dat de poort aan de veldzijde moest dekken. De straatweg verliet de vesting over bruggen met een ophaalbaar gedeelte en maakte een bocht in het ravelijn. De oorspronkelijke stadspoort bestond uit een binnenpoort met ophaalmechanisme, een binnenbrug met pijlers van baksteen en arduin. In het met water omgeven ravelijn stond een bomvrij kruit- en munitiemagazijn, een buitenpoort van baksteen en arduin op de zuidwestzijde van het ravelijn en een buitenbrug met pijlers van arduin en baksteen. De twee bruggen waren voorzien van een houten wegdek, vernield in september 1914. In 1933-1934, bij de aanleg van een betonnen viaduct over de spoorweg, verdween een gedeelte van de vestinggracht en werd een gedeelte van de ravelijn afgesneden, de buitenpoort en buitenbrug werden afgebroken en de aarden stadswallen werden geruimd. In 1940-1941 werd het ravelijn heringericht tot stadspark. Met een deel van de arduinen brugpijlers van de buitenbrug bouwde men in de jaren 1950 een pergola.

In de jaren 1950 werd het stadspark aangelegd. De binnenbrug werd hersteld en voorzien van een bakstenen leuning en stenen brugdek.

De Brusselse Poort onderging een grondige restauratiebeurt naar ontwerp van architectenbureau Van Severen onder leiding van nv Verstraeten & Vanhecke in 2002.

De poort werd aanvankelijk geflankeerd door twee bakstenen keer- of profielmuren en aan de straatzijde met twee wachtlokalen. De Brusselse Poort bewaart nog de binnenpoort en één van de ijzeren tegengewichten, ook een groot gedeelte van het ravelijn en het kruit- en munitiemagazijn tegenover het uiteinde van de binnenbrug bleef bewaard.

De huidige poort is de oorspronkelijke binnenpoort van 1822. Massieve bakstenen kern bekleed met kalkzandsteen, herkomstig van het puin van de abdij van Affligem, en met verwerking van arduin voor de boogomlijsting, sierlijsten en hoofdgestel. Opgetrokken als een triomfboog in neoclassicistische stijl met een licht uitspringende brede rondboogvormige doorgang gevat in een arduinen omlijsting met voluutvormige sluitsteen, rustend op een doorlopende kordonlijst. Bekronend klassiek entablement bestaande uit een architraaf, een fries versierd met trigliefen, een kroonlijst met klossen en nog een centrale deksteen. Bewaard smeed- en gietijzeren ophaalmechanisme van het type Bélidor, met twee tegengewichten voor de inmiddels verdwenen houten ophaalbrug, in de jaren 1950 vervangen door een bakstenen brug.

  • Vlaamse Overheid, Ruimte & Erfgoed, Afdeling Oost-Vlaanderen, Onroerend erfgoed, archief.
  • BUYSE P., MEGANCK L., VANDEWEGHE E. & VERVOORT R., De Grote Markt van Dendermonde van boven tot onder bekeken, Gent, 2007, p. 7-22.
  • Dendermonde vestingstad, getuigen uit het Hollandse en Belgische tijdvak in een groene gordel, Dendermonde, s.d.
  • DHANENS E., Inventaris van het kunstpatrimonium van Oost-Vlaanderen, IV, Dendermonde, IV, Gent, 1961, p. 1-13.
  • GILS R., De versterkingen van de Wellingtonbarrière in Oost-Vlaanderen, De vesting Dendermonde, de Gentse citadel en de vesting Oudenaarde, Gent, 2005.
  • STROOBANTS A., Restanten van de Hollandse vesting in Dendermonde, in DE VOS L., Burchten en forten en andere versterkingen in Vlaanderen, Leuven, 2002, p. 178-186.
  • STROOBANTS A., Door het vuur gespaard. Bouwkundige resten van het vooroorlogse Dendermonde, Dendermonde, 1999, p. 22.
  • STROOBANTS A., Dendermonde 1898-1914 op prentbriefkaarten, Dendermonde, 1995, p. 95.

Bron: Bogaert C. , Duchêne H. , Lanclus K. & Verbeeck M. s.d.: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie Oost-Vlaanderen, Arrondissement Dendermonde, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 20N, (onuitgegeven werkdocumenten).

Auteurs: Duchêne, Helena & Verbeeck, Mieke

Datum tekst: 2001

Relaties

maakt deel uit van Dendermonde

Dendermonde (Dendermonde)

is gerelateerd aan Arsenaal

Zuidlaan 36, Dendermonde (Oost-Vlaanderen)

is gerelateerd aan Bastion IV

Leopold II-laan zonder nummer, Dendermonde (Oost-Vlaanderen)

is gerelateerd aan Bastion IX, kazemat en patronenfabriek

Sas zonder nummer, 36-38, 39, Dendermonde (Oost-Vlaanderen)

is gerelateerd aan Bastion V, met laboratorium, kazemat en watertoren

Leopold II-laan zonder nummer, 10, Dendermonde (Oost-Vlaanderen)

is gerelateerd aan Bastion VIII

Begijnhoflaan zonder nummer, Nieuw Kwartier 31, 32, 41-43, 44, 47, Dendermonde (Oost-Vlaanderen)

is gerelateerd aan Infanteriekazerne met oefenterrein

Noordlaan zonder nummer, Dendermonde (Oost-Vlaanderen)

is gerelateerd aan Mechelse Poort

Leopold II-laan zonder nummer, Dendermonde (Oost-Vlaanderen)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.