Geografisch thema

Dadizele

ID: 13726   URI: https://id.erfgoed.net/themas/13726

Beschrijving

Dadizele is sinds 1977 een deelgemeente van Moorslede. Landbouw- en woondorp van 3838 inwoners (1995) en 581 ha. De grond is leem- en zandachtig en is daarom uiterst geschikt voor landbouwexploitatie. De verschillende wijken zijn: Dadizelehoek, Klephoek, Hoogte, Bakkerhoek, Kortekeer, Vijfwegen, Neerhoek, Powele, Toetefoe, Arkemolen en Kadorre. De Heulebeek vormt over een lengte van 5,2 km een natuurlijke grens met Moorslede en Ledegem. Het centrum ligt op enkele km van de provinciebaan Menen-Roeselare. Parallel aan die baan lag ten W. een Romeinse heirbaan.

Eerste vermelding in 1147 als Dadingisila waarvan de etymologische betekenis neerkomt op Woning van de leden van Dado of Dade.

In de Middeleeuwen vormde Dadizele een heerlijkheid, deel uitmakend van de roede van Menen, welke op haar beurt deel uitmaakte van de Kasselrij van Kortrijk.

Van deze heerlijkheid Dadizele, die een hoge rechtsmacht bezat en bestuurd werd door een baljuw en een schepenbank, hingen diverse ondergeschikte lenen af. De heerlijkheid Dadizele was tot in 1478 in handen van de familie Van Dadizele; vermeld vanaf XII met als oudste gekende heer, heer Lambrecht. Jan III van Dadizele (1431-1481) speelde een belangrijke rol in de middeleeuwse geschiedenis van Dadizele (zijn graf bevindt zich in de crypte van de basiliek). Hij wist o.m. een vergunning te verkrijgen tot het inrichten van een weekmarkt en een vrije jaarmarkt (1462). Hij droeg tevens bij tot de vergroting van de parochiekerk in 1452 en 1457. Van ca. 1500 tot het einde van het ancien régime was de heerlijkheid in de handen van het geslacht de Croix.

Gedurende vele eeuwen vielen de grenzen van de parochie Dadizele samen met de heerlijkheid wat ook blijkt uit de aloude relatie tussen kerk en kasteel (fig.

117). In 1943 werden de huidige gemeentegrenzen vastgelegd.

Vanaf haar ontstaan tot 1559 behoorde de kerkparochie tot het bisdom Doornik, waarna het achtereenvolgens deel uitmaakte van het bisdom Ieper, Gent (1801) en Brugge (1834). Reeds in XIV was Dadizele een befaamd bedevaartsoord ter ere van Onze-Lieve-Vrouw cf. de twee ommegangen waarvan de oudste vermeldingen teruggaan tot XIV.

Tijdens de godsdienstoorlogen, die hun hoogtepunt kenden eind XVI, werd Dadizele zwaar geteisterd. Ook de kerk werd leeggeplunderd en vernield.

Gedurende de opeenvolgende oorlogen, epidemieën en graancrisissen in XVII-XVIII verarmde de hele streek. In 1900 werd een dorpskernvernieuwing uitgevoerd, waarbij de monumentale kerk vrij kwam te staan. Zo werd o.m. de huizenrij gelegen ten Z.W. van de kerk afgebroken (nu ingang Rosarium). De huizenrij tgov. de kerk, met o.m. de kasteelhoeve, werd afgebroken en de rooilijn werd naar achteren verplaatst, waardoor een trapezoïdaal plein ontstond (Fig. II).

De hoeve werd wederopgebouwd tgov. de Spaanse Kapel en de gemeentelijke begraafplaats.

Tijdens W.O. I lag Dadizele aan de grens van de gevechtszone. Hiervan getuigen de verschillende bunkers van het tweekamertype, die verspreid liggen over de gemeente o.m. Oliekotstraat, alsook het New British Cemetery. In juli 1917 werd Dadizele beschoten en ernstig beschadigd. Na de wapenstilstand was de dorpskern van Dadizele herleid tot puin (fig. 118). Wederopbouw vlg. aanleg- en rooilijnplan n.o.v. ingenieur Cloedt; herstel van het vooroorlogse stratenpatroon. Ook de relatie tussen kerk en kasteel, die reeds sinds de middeleeuwen bestond, bleef bewaard.

In 1951 werd door een commercieel ingestelde pastoor het z.g. "Pastoors Stuk" als speelplein ingericht, thans uitgegroeid tot Dadipark.

In zijn huidige vorm, straatdorp, waarvan het beeld beheerst wordt door de monumentale neogotische bedevaartkerk. De dorpskern wordt gevormd door de Plaats en zijn belangrijkste uitvalswegen in het N., O. en het W., resp. de Moorslede-, Ledegem- en Beselarestraat. Recente woonuitbreidingen in het N.O.

Vnl. lintbebouwing met breedhuizen van één à twee bouwl. onder pannen zadeldaken, o.m. geknikt. Doorsnee wederopbouwarchitectuur, doorgaans vrij eenvoudig en in de lijn van de vooroorlogse dorpsbebouwing, echter meer historiserend.

Buiten de dorpskom, verspreide hoevebouw, meestal met losse bestanddelen, U-vormig gegroepeerd rondom een erf o.m. boerenhuis aanleunend bij het langgestrekte type.

Uit archiefonderzoek blijkt dat vnl. architect A. De Pauw (Brugge) nauw betrokken was bij de wederopbouw van de dorpskern van Dadizele: cf. o.m.

Jongensschool in de Ledegemstraat en enkele woonhuizen. Verder ook architect A.

Latté (Kortrijk) die o.m. de pastorie ontwierp.

A.H.K. Dadingisila A.R., D.V.G., nr. 7461 DECOENE D., Van onderstanden en onderaardse gangen...,( Dadingisila, nr. 6, 1997, p. 128-139).

DESSEIN J., De geschiedenis van een dynamisch dorp en bedevaartsoord, Dadizele, 1996.

DE SPLENTER S., Beknopte geschiedenis van Dadizele en zijn wonderdadig beeld van O.L. Vrouw,Dadizele, 1951/52.


Bron     : De Gunsch A., Metdepenninghen C., Tansens A. & Vanneste P. 1999: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie West-Vlaanderen, Arrondissement Roeselare, Kanton Roeselare, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 17N1, Brussel - Turnhout.
Auteurs :  Agentschap Onroerend Erfgoed


Relaties

  • Is deel van
    Moorslede
    Moorslede (West-Vlaanderen)

  • Omvat
    Beselarestraat
    Beselarestraat (Moorslede)

  • Omvat
    Duitse bunker
    Bakkerhoekstraat 50 (Moorslede)

  • Omvat
    Duitse bunker
    Geluwestraat zonder nummer (Moorslede)

  • Omvat
    Duitse bunker
    Kortrijksestraat 175 (Moorslede)

  • Omvat
    Duitse bunker
    Kortrijksestraat 123 (Moorslede)

  • Omvat
    Duitse bunker
    Kortrijksestraat zonder nummer (Moorslede)

  • Omvat
    Duitse bunker Dadizeele New British Cemetery
    Oliekotstraat zonder nummer (Moorslede)

  • Omvat
    Duitse bunker Dinneford House
    Geluwestraat 16 (Moorslede)

  • Omvat
    Duitse bunker munitiepark Westhoek
    Oliekotstraat zonder nummer (Moorslede)

  • Omvat
    Duitse bunker munitiepark Westhoek
    Oliekotstraat zonder nummer (Moorslede)

  • Omvat
    Hoeve
    Geluwestraat 16 (Moorslede)

  • Omvat
    Kasteelstraat
    Kasteelstraat (Moorslede)

  • Omvat
    Kernemelkstraat
    Kernemelkstraat (Moorslede)

  • Omvat
    Ketenstraat
    Ketenstraat (Moorslede)

  • Omvat
    Kleine ommegang
    Azalealaan zonder nummer, Ketenstraat zonder nummer, Plaats zonder nummer, Remi-Dewittestraat zon...

  • Omvat
    Kleppestraat
    Kleppestraat (Moorslede)

  • Omvat
    Ledegemstraat
    Ledegemstraat (Moorslede)

  • Omvat
    Menenstraat
    Menenstraat (Moorslede)

  • Omvat
    Moorsledestraat
    Moorsledestraat (Moorslede)

  • Omvat
    Plaats
    Plaats (Moorslede)

  • Omvat
    Remi-Dewittestraat
    Remi-Dewittestraat (Moorslede)

  • Omvat
    Wederopbouwhoeve van de jaren 1920
    Oliekotstraat 3 (Moorslede)