Geografisch thema

Grote Markt

ID: 1547   URI: https://id.erfgoed.net/themas/1547

Beschrijving

Historisch en geografisch centrum van Turnhout, gelegen op het kruispunt van twee assen: Otterstraat/Gasthuisstraat oost-west, Patersstraat/Herentalsstraat noord-zuid.

Licht trapeziumvormig plein, eertijds zogenaamde "Singel", waarvan de huidige rooilijnen reeds in de 10de eeuw waren vastgelegd; de verbinding markt/kerk met het noordwestelijk gelegen burchtcomplex was vroeger veel duidelijker. De oudste bewaarde bouwfragmenten zijn de onderbouw van Sint-Pieterskerk en een middeleeuwse kelder onder nummer 52.

Ofschoon het uitzicht van de huidige bebouwing grotendeels in de 19de en de 20ste eeuw tot stand kwam, vinden we kelders die teruggaan tot de 12de en de 13de eeuw; ook in de opbouw zijn nog 16de-eeuwse en 17de-eeuwse sporen aanwezig. Op de gravure van Lucas Vorsterman junior van circa 1667 zijn alle percelen rond de markt volgebouwd, zowel met diep- als breedhuizen; in het midden van het plein bevindt zich de Sint-Pieterskerk, tegenover de Herentalsstraat het oude stadhuis en naar de westzijde toe het vroegere Steentje. In de 18de eeuw en de eerste helft van de 19de eeuw werden de meeste topgevels verbouwd tot bepleisterde, lichtgeschilderde lijstgevels met rechthoekige muuropeningen.

Op het plein zelf werd in de periode 1779-1788 ten noorden en ten oosten van de kerk een rij huizen gebouwd, aansluitend bij de Latijnse school en parallel aan de huidige noordzijde van de markt; hierdoor ontstond de zogenaamde "Nieuwstraat", in 1920 omgedoopt in Victor Van Halstraat; in 1961-1968 werd de volledige zuidelijke huizenrij gesloopt en de oorspronkelijke rooilijn van de markt hersteld.

Tot midden 20ste eeuw werd het karakter van de Grote Markt in Turnhout grotendeels bepaald door een samenhangende bebouwing van heren- en burgerhuizen, afgewisseld met herbergen en enkele winkels; de naar 19de-eeuwse opvattingen gemoduleerde gevelschema's werden doorbroken door poorten naar binnenplaatsen, bedrijfsgebouwen, tuinen of naar aansluitende stegen.

Met de bouw van het huidige stadhuis werden schaalvergroting en modernisering ingezet, tezamen met de afbraak van verschillende waardevolle historische panden waaronder niet in het minst het oude stadhuis; de horeca nam bezit van vrijwel alle benedenverdiepingen, flatgebouwen bepaalden de nieuwe skyline met een poging tot invularchitectuur in de jaren 1970 door het atelier Vanhout en Schellekens tussen postkantoor en Steentje. Deze vernieuwingstendens breidt zich tot op vandaag ook uit naar de aanpalende straten, voornamelijk de Gasthuisstraat die het commerciële verlengstuk is van de markt.

  • Afdeling Ruimtelijke Ordening, Huisvesting en Monumentenzorg Antwerpen, Cel Monumenten en Landschappen, archief, doss. A/0697.
  • DE KOK H., Gids voor het oude Turnhout en omgeving, Dl. 1, Stad Turnhout, Antwerpen, 1980, p. 15-38, 157-175.
  • DE KOK H., Het Turnhout van toen, Turnhout, 1987, p. 12-39.
  • S.N., Stadsgezicht Grote Markt en Omgeving, Onuitgegeven studie door Mens en Ruimte v.z.w., april 1978.

Bron     : De Sadeleer S. & Plomteux G. 1997: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Antwerpen, Arrondissement Turnhout, Kanton Turnhout,Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 16N1, Brussel - Turnhout.
Auteurs :  De Sadeleer, Sibylle, Plomteux, Greet
Datum  : 1997


Relaties

  • Omvat
    't Steentje
    Grote Markt 43-44 (Turnhout)

  • Omvat
    Afspanning De Eenhoorn
    Grote Markt 62-63, 64 (Turnhout)

  • Omvat
    Afspanning De Engel
    Grote Markt 20 (Turnhout)

  • Omvat
    Apotheek
    Grote Markt 50 (Turnhout)

  • Omvat
    Bloemekensgang met fabriekspand
    Grote Markt 30 (Turnhout)

  • Omvat
    Burgerhuis
    Grote Markt 16 (Turnhout)

  • Omvat
    Burgerhuis
    Grote Markt 17 (Turnhout)

  • Omvat
    Burgerhuis
    Grote Markt 18 (Turnhout)

  • Omvat
    Burgerhuis
    Grote Markt 19 (Turnhout)

  • Omvat
    Burgerhuis Den Witten Leeuw
    Grote Markt 46 (Turnhout)

  • Omvat
    Burgerhuis Maurice
    Grote Markt 61 (Turnhout)

  • Omvat
    Café Sint-Pieter
    Grote Markt 60 (Turnhout)

  • Omvat
    Decanale kerk Sint-Pieter en Sint-Barbara
    Grote Markt zonder nummer (Turnhout)

  • Omvat
    Feestzaal en café Amicitia
    Grote Markt 34 (Turnhout)

  • Omvat
    Herberg De Beurs
    Grote Markt 57 (Turnhout)

  • Omvat
    Herberg De Grooten Helm
    Grote Markt 4 (Turnhout)

  • Omvat
    Herenhuis
    Grote Markt 12 (Turnhout)

  • Omvat
    Herenhuis
    Grote Markt 13, Luizenpoort 16 (Turnhout)

  • Omvat
    Herenhuis
    Grote Markt 74 (Turnhout)

  • Omvat
    Herenhuis Caron
    Grote Markt 67 (Turnhout)

  • Omvat
    Hoekhuis De Aston
    Grote Markt 56 (Turnhout)

  • Omvat
    Hoekhuis Leysen-Michielsen
    Grote Markt 5-6, Zegeplein 16-18 (Turnhout)

  • Omvat
    Hotel Terminus
    Grote Markt 72 (Turnhout)

  • Omvat
    Huis Cleynen Helm
    Grote Markt 3 (Turnhout)

  • Omvat
    Huis De Luypaert
    Grote Markt 65 (Turnhout)

  • Omvat
    Huis Wapen van Engeland
    Grote Markt 2 (Turnhout)

  • Omvat
    Middeleeuwse kelder
    Grote Markt 52 (Turnhout)

  • Omvat
    Nationale Bank
    Grote Markt 21-24 (Turnhout)

  • Omvat
    Postkantoor
    Grote Markt 39-40 (Turnhout)

  • Omvat
    Stadhuis van Turnhout
    Grote Markt 1 (Turnhout)

  • Omvat
    Stadswoning
    Grote Markt 11 (Turnhout)

  • Omvat
    Stadswoning
    Grote Markt 49 (Turnhout)

  • Omvat
    Stadswoning
    Grote Markt 75 (Turnhout)

  • Omvat
    Stadswoning met café
    Grote Markt 7 (Turnhout)

  • Omvat
    Stadswoning De dry Valken
    Grote Markt 45 (Turnhout)

  • Omvat
    Stadswoning De Kleine Keizer
    Grote Markt 32 (Turnhout)

  • Omvat
    Stadswoning Den Vergulde Mortier
    Grote Markt 14-15 (Turnhout)

  • Omvat
    Steegbeluik Luizenpoort
    Luizenpoort 4-6, 10-12, 18, 22-24, 32 (Turnhout)

  • Omvat
    Winkel
    Grote Markt 59 (Turnhout)

  • Omvat
    Zwembad en filmtheater Kursaal
    Grote Markt 36-38 (Turnhout)

  • Is deel van
    Turnhout
    Turnhout (Turnhout)