Parochiekerk Sint-Walburga

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie West-Vlaanderen
Gemeente Veurne
Deelgemeente Veurne
Straat Sint-Walburgapark
Locatie Sint-Walburgapark zonder nummer, Veurne (West-Vlaanderen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Actualisatie Veurne (actualisaties: 18-06-2008 - 04-07-2008).
  • Adrescontrole Veurne (adrescontroles: 06-11-2007 - 06-11-2007).
  • Inventarisatie Veurne (geografische inventarisatie: 01-01-1982 - 28-05-1982).
Links

Juridische gevolgen

is beschermd als monument Parochiekerk Sint-Walburga

Deze bescherming is geldig sinds 25-03-1938.

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Parochiekerk Sint-Walburga

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

omvat de bescherming als monument Parochiekerk Sint-Walburga: gotisch portaal
gelegen te Sint-Walburgapark zonder nummer (Veurne)

Deze bescherming is geldig sinds 20-02-1939.

is deel van de bescherming als stads- of dorpsgezicht, intrinsiek Stadskern Veurne

Deze bescherming is geldig sinds 09-06-1995.

Beschrijving

Parochiekerk Sint-Walburga Enig voorbeeld in de kuststreek van een groots opgevat gotisch kerkgebouw met koor en kranskapellen, transept, schip en torens waarvan alleen koorpartij, oostelijke transeptmuur en westelijke torenaanzet tot stand kwamen. Voorts neogotische kerk, gelegen binnen de oudste stadskern op de plaats van IX-kapel toegewijd aan Onze-Lieve-Vrouw, ten oosten van de voormalige grafelijke burcht. Circa 870, overbrenging van de relieken van Sint-Walburga en haar broers; tengevolge een groeiende verering werd Sint-Walburga patroonheilige van de kerk in XII. Reeds in XI was een kapittel van seculiere kanunniken aan de kerk gehecht.

In XII, bouw van ruime romaanse kerk. Circa 1250, afbraak van het romaans koor en aanleg van gotische kerk waarvan koor voltooid begin XIV en oostelijke transeptmuur opgetrokken in XIVA. Brand van 1353 beschadigde vnl. de romaanse W.bouw. Eind XIV, poging om de gotische kerk vanaf het westen te voltooien door de aanleg van onafgewerkt gebleven W.torenpartij. 1529: bouw van kleine kapittelzaal, thans sacristie, tegen Z.muur van kooromgang. 1715: afbraak van de romaanse kruisingtoren. 1788: bouw van classicistische zuidelijke transeptarm na afbraak van de romaanse. 1799: afschaffing van het kapittel en verkoop van het kerkgebouw voor afbraak; terug aangekocht door de bevolking circa 1800. In 1865- 1874, doortastende herstellingswerken aan koorpartij onder leiding van architect P. Croquison (Kortrijk): herstelling van koorbekapping en nieuwe leien bedaking (1865); gedeeltelijke vernieuwing van borstwering van natuursteen naar Frans voorbeeld (hoofdkoor) en bovenlichten; herstelling van luchtbogen en stoelen (1871-1875). In 1901-1904, afbraak van het romaans N.transept, kruising en Z.transeptarm van 1788; gevolgd door bouw van huidig neogotisch transept en schip naar ontwerp van A. Van Assche (Gent) en voltooid door architect J. Vinck (Veurne) in 1907. In 1906- 1926, restauratie en uitbreidingswerken n.o.v. architect J. Vinck (Veurne): restauratie van koorinterieur onder meer decapering van de muren waarbij de laatste sporen van vroeg-gotische decoratieve muurschilderingen verdwenen (1906), bouw van bergruimte in neogotische stijl tegen N.transeptgevel (1908- 1909), herstel van oorlogsschade en nieuw venstertracéerwerk voor kooromgang en N.kranskapel (1920- 1926). Vanaf 1939, koorrestauratie n.o.v. architect J. Viérin (Brugge) met dubbel doel: vrijwaring van verder verval en herstel van oorspronkelijk uitzicht geschonden door restauratie van P. Croquison in 1865- 1874. Restauratieimpact: nieuwe borstwering van baksteen naar analogie met bewaard gedeelte boven Z.kranskapel, en nieuw traceerwerk voor bovenlichten. 1954-1956: herstellings- en restauratiewerken na bliksemschade aan bedaking en lantaarntoren, naar ontwerp van architect L. Viérin (Brugge) van 1950; tevens voortzetting van onvoltooide restauratie van 1939 met betrekking tot aanpassing van borstwering van transept en middenbeuk aan die van het koor.

Huidige plattegrond. Vijfbeukig basilicaal schip van twee traveeën (1901-1907). Transept met traptorens op de hoeken (1901-1907) en bewaarde gotische oostelijke muur (XIV A). Koorpartij: hoofdkoor van vier traveeën met vijfzijdige sluiting; kooromgang met drie vijfzijdige kranskapellen ten oosten en twee rechthoekige kapellen op N.- en Z.zijde uitziend op het transept (XIII B-begin XIV). Bergruimte tegen N.transeptgevel (1908-1909). Doopkapel tegen N.zijbeukgevel (1901-1907). In het Sint-Walburgapark: aanzet van gotische W.torenpartij op enkele meters ten westen van de W.kerkgevel (eind XIV).

Kooropvatting onder invloed van de Franse vroeg-gotiek cf. grondplan met uitgebouwde straalkapellen, en opstand met gewelfbouw en luchtbogen. Neogotisch schip en transept: imitatief geïnterpreteerd aanhangsel van het koor.

Baksteenbouw; bakstenen van verschillend formaat en kleur naargelang van bouwperiodes en restauraties. Afdekking door middel van leien zadeldaken.

Van de geplande gotische W.toren kwam eind XIV alleen de onderste geleding klaar; ingericht tot waterreservoir in 1720 waarbij portaal dichtgemetseld en muren met steunberen hoger opgetrokken. gegroende rechthoekige baksteenbouw op plint van grijze kalkzandsteen; gestut door middel van steunberen. Verweerd en onafgewerkt gebleven gotisch W.portaal van Balegemse kalkzandsteen. Spitsboog met uitgewerkt archivolt afgezet met hogers en kruisbloem, en opgevangen door beeldnissen met baldakijn, profeten- (links) en engelenconsole (rechts); flankerende fialen op figuratieve console, rechts met voorstelling van Koning David. Spoor van dichtgemetselde spitsboognis in het boogveld. Twee gekoppelde spiegelbogige doorgangen onder uitkragende lijst met loofwerk, onderbroken door pinakelvormig baldakijn.

Neogotisch schip van het basilicaal type en transept, behalve de bewaarde gotische O.transeptmuur met hoektorens. Grosso modo naar analogie met koorpartij: steunberen met versnijdingen uitlopend op stoelen van elkaar kruisende luchtbogen; verdiepte spitsboogvensters met tracéerwerk, afzaat en druiplijst; borstwering met spitsboognissen. W.gevel van middenbeuk, Z.- en N.transeptgevel: analoge puntgevels gestut door middel van respectievelijk steunberen uitlopend op hoektorentje, en achtkantige traptorens met vierkante aanzet; bakstenen spitsbekroningen. Vaag op het gotisch W. portaal van torenaanzet geïnspireerd W.- en Z.portaal; eerst genoemde naar ontwerp van architect J. Vinck (Veurne) van 1906. Natuurstenen spitsbogen met uitgewerkte archivolten opgevangen door driekwartzuiltjes; twee gekoppelde spiegels (westen) en korfboogvormige (zuiden) doorgangen onder boogveld met drie spitsboognissen; figuratief beeldhouwwerk bij W.portaal. Achtzijdige opengewerkte lantaarntoren op de kruising (1951).

Basilicaal koor (midden XIII-begin XIV), gestut door middel van grote en kleine steunberen met versnijdingen; eerst genoemde lopen uit op stoelen van luchtbogen ter ondersteuning van het hoofdkoor. Cirkels met recentere vierpas (1871-1875) doorbreken de luchtbogen. Grotendeels vernieuwde borstwering boven kooromgang en -kapellen (vanaf 1939). Onderliggend palmettenfries met vernieuwde gedeelten. Verlichting door middel van spitsboogvensters (drie- en vierlichten); recenter tracéerwerk (1939- 1940).

Voormalige kapittelzaal, thans sacristie, onder zadeldak, van 1529. Zuidelijke tuitgevel met aandak en muurvlechtingen; korfboogvormige muuropeningen.

XVIII-beeld van "Christus op de koude steen" (gepolychromeerd hout) onder afdak in oksel van Z.koorkapel met haakse, gekanteelde koermuur van 1869.

Interieur. Opbouw van schip grosso modo naar analogie met de twee westelijke traveeën van de gotische koorpartij. Middenbeuk met drieledige opstand: spitsboogvormige scheibogen op zuilen van Doornikse steen, triforium en spitsboogvensters. Dubbele zijbeuken met tweeledige opstand: spitsboognissen en -vensters. W.transeptmuur: kopie van de gotische O.muur met triforium; kruising met bundelpijlers.

Hoofdkoor met drieledige opstand: gelede spitsboogvormige scheibogen van Noord-Franse kalksteen op zuilen van Doornikse steen met achtzijdige sokkel en knoppenkapiteel; triforium van kalksteen met arcade van spiegelbogen op zuiltjes, en ontlastingsboog van metselwerk erboven; spitsboogvormige bovenlichten op geprofileerde lijst van kalksteen en recentere dorpels (1939-1940). Kooromgang en -kapellen met tweeledige opstand: drie spits- en rondboognissen met doorlopende onderdorpel, per travee; spitsboogvensters met nog oorspronkelijke zijmonelen. In Z.muur van kooromgang: dichtgemetseld (1529) spitsboogvenster (drielicht) met bewaard gotisch traceerwerk.

Afdekking door middel van bakstenen kruisribgewelven. Vierde koortravee met driedelig ribgewelf aansluitend bij gewelfsleutel van zesdelig ribgewelf boven koorsluiting. Kooromgang en rechthoekige zijkapellen met vierdelig- en kranskapellen met vijfdelig gewelf; kalkstenen ribben in ronding van kooromgang en kranskapellen. Versierde gewelfsleutels in het hoofdkoor.

Koorbekapping uit eind XIII: oudst bewaarde houtconstructie in de Westhoek. Mobilair: In Z.zijbeuk: "Onze-Lieve-Vrouw met Kind in een landschap" (paneel), uit eind XVI, Vlaamse school. In Z.transept: "Heilige Willem een stervend soldaat bedienend" (doek) en "H. Sebastiaan wordt door pijlen doorboord" (paneel), uit XVIIB en toegeschreven aan Vigor Bouquet; "Christus koopt met zijn bloed de zielen uit het vagevuur" (doek), van circa 1670 (volgens inscriptie), gerestaureerd in 1955; "Aanbidding der Wijzen" (paneel), uit XVIII; "Heilige Familie" (paneel), uit XVII. Tegen Z.kruisingspijler: drieluik (paneel) uit XVIIA, met "Kroning van Maria" geflankeerd door mannelijke schenkers links en vrouwelijke schenkers rechts, gesloten met voorstelling van Heilige Jacobus de Meerdere links en Johannes de Doper rechts; "Onze-Lieve-Vrouw Onbevlekte Ontvangenis staand op de maansikkel vertrapt de slang", omringd door medaillons voorstellend de "Passie van Christus en taferelen uit het leven van Onze-Lieve-Vrouw" (Marianum) (doek), uit XVII, Vlaamse School. Tegen Z.W.kruisingspijler: "Onthoofding van Heilige Jacobus" (paneel), geschonken door Jacobus de Schrijver, pastoor van Koksijde (volgens inscriptie), van voor 1665. Tegen N.W.kruisingspijler: drieluik (paneel) met "Onze-Lieve-Vrouw met kind" geflankeerd door Heilige Nicolaas van Myra links en schenker met wapenschild rechts, gesloten met voorstelling van de Heilige Walburga links en de Heilige Catharina rechts, uit XVII (?); "Heilige Familie met de kleine Johannes, Elizabeth en Zacharias" (doek), uit XVII. In eerste kapel van Z.omgang: Kruisafneming (paneel) naar Rogier van der Weyden, uit XVI (?); Kruisafneming (paneel), uit XVII (?); "Bewening van Christus" (doek), Vlaamse School, uit XVII (?); "Jezus aan het kruis" (paneel), van circa 1690. Z.kooromgang: drieluik (paneel) "Marteldood van de Heilige Catharina van Alexandrië" geflankeerd door "Het mirakel van het gebroken rad" links en "Heilige Catharina voor keizer Maxentius" rechts, uit XVII. In eerste kapel van N.kooromgang: drieluik (paneel) met "Aanbidding der Herders met schenkers" geflankeerd door "Maria bezoekt haar nicht Elizabeth" links en "Opdracht van Jezus in de tempel" rechts, gedateerd 1626 en gemonografeerd AVZ.

Tegen W.muur: H. Petrus (hout en steen), uit XVIII. Z.transept: "H. Anna en Maria" (hout), uit XVII; Heilige Christoffel (eik), uit XVII: "Engelbewaarder met kind" op sokkel met "Oog Gods" (hout), uit eind XVIII. Eerste kapel van Z.kooromgang: "Jezus aan het kruis" (gepolychromeerd hout), uit XV. Kooromgang: H. Rochus (gepolychromeerd hout), uit eind XVII; Heilige Amandus en Heilige Laurentius (hout), beide van circa 1700. N.transept: Heilige Walburga, Heilige Willibald, en Heilige Winnibald, alle van gepolychromeerd of beschilderd hout, uit eind XVII; Heilige Familie (hout), uit XVIII.

Hoofdaltaar (eik), uit XVIII. Tegen W.muur van Z.zijbeuk: zijaltaar met Piëta (hout), uit XVIIIA. Eerste kapel van Z.kooromgang: zijaltaar (gepolychromeerde steen), uit XVIII. Z.kranskapel: houten zijaltaar van de Verrezen Christus; antependium met in medaillon Ecce Homo en portiek met gesculpteerde voorstellingen van de Verrezen Christus met Kruis en Sint-Anna-ten-Drieën; uit XVII B. N.kranskapel: zijaltaar met marmeren altaartafel uit XIXa, en houten portiek met nis waarin Onze-Lieve-Vrouw van zeven smarten, uit XVIII a. Eerste kapel van N.kooromgang: zijaltaar met renaissance portiek van gepolychromeerd en verguld hout afkomstig van verdwenen altaar, uit XVII A.

Tegen W.muur: koorgestoelte door Otmaer van Ommen (Antwerpen), van 1596; toevoeging van nieuwe zitplaatsen in 1614-1616 en 1629 cf. jaartal in cartouche; dit gestoelte is het oudste in de reeks waartoe Diksmuide (1622), Lo (1624) en Nieuwpoort (1627) behoren. Koorlambrizering (eik), uit eind XVII-XVIII A. Preekstoel door Hendrik Pulinx (1698-1781), van 1727. Barok doksaal (hout), uit XVIII A. Orgel van J.J. Van der Haeghen, uit XVIII. Stenen afsluiting van eerste kapel van Z.kooromgang of kapel van de broederschap van het Heilig Kruis, waarop koperen zuiltjes stonden (verdwenen eind XVIII), door beeldhouwer Willem Aerts en kopergieter Jacques De Keyser, van 1528. In N.transept: grafmonument van Johannes Tryoen met voorstelling van de Graflegging (gepolychromeerde steen), van na 1638; grafmonument van Christianus Grimmync met voorstelling van "Jezus wordt van zijn klederen beroofd" (beschilderde steen), van na 1637. Kleinere monumenten en grafstenen verspreid over de kerk.

  • A.R.A., inventaris 622, nummzr 892.
  • BETHUNE J., Les monuments de la ville de Furnes (Bulletin de la gilde de St. Thomas et de St. Luc, VII, 1871, pagina's 101-126).
  • CARTON C., VAN DE PUTTE F., Collegiale de S. Walburge à Furnes (Annales de la Société d'Emulation, XVI, 1862-1863, pagin's 61-152).
  • DALLE D., De Heilige Kruiskapel te Veurne (De Gidsenkring V' 2, 1967, pagina's 18-21).
  • DHANENS E., Hendrik Pulinx (1698-1781) (Tentoonstellingscatalogus: Drie Vlaamse meesters van de XVIIIde eeuw, Brugge, 1955, pagina's 69-88).
  • DE POTTER F., RONSE E., BORRE P., Geschiedenis der stad en kastelnij van Veurne, Gent, 1873-1875, II, pagina's 165-259.
  • DESCHREVEL A., Beeldhouwwerk van Otmaer van Ommen in West-Vlaanderen (Handelingen van het Genootschap voor Geschiedenis. Annales de la Société d'Emulation, Brugge, XCIX, 1962, pagina's 91-108).
  • [DE SMIDT F.], De Romaansche Kerkelijke Bouwkunst in West-Vlaanderen, (Gent), 1940, pagina's 257-268.
  • DE VLIEGHER L., De opkomst van de kerkelijke gotische bouwkunst in West- Vlaanderen gedurende de XIIIe eeuw, I (Bulletin van de Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen, V, 1954, pagina's 319-327).
  • DEVOS-STOCKMAN A., ROOSE-MEIER B., VERSCHRAEGEN H., Fotorepertorium van het meubilair van de Belgische bedehuizen. Provincie West-Vlaanderen. Kanton Veurne, Brussel, 1975, pagina's 54-60.
  • ENGLISH M., Romaanse Bouwkunst in West-Vlaanderen, Brugge, 1939, pagina's 40-41.
  • JANSE H., DEVLIEGHER L., Middeleeuwse bekappingen in het vroeger graafschap Vlaanderen (Bulletin van de Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen, XIII, 1962, pagina 346).
  • SELSCHOTTER M., Henri Pulinx, sculpteur brugeois (1698-1781) (Annales de la Société d'Emulation, Brugge, LXXIII, 1930, pagina 135).
  • TERMOTE J., De Sint-Walburgakerk te Veurne. Geschiedenis en beschrijving, licentiaatsverhandeling, R.U.G., 1975-1976.
  • ID., De Sint-Walburgakerk te Veurne (De Gidsenkring, XVII, 3, 1979, pagina's 10-28).
  • VIÉRIN J., De Sinte-Walburgakerk te Veurne. Nota over de herstelling van het koor (Bouwkunst en Wederopbouw, I, 1941, pagina's 139-247).

Bron: Delepiere A.-M. & Lion M. met medewerking van Huys M. 1982: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie West-Vlaanderen, Arrondissement Veurne, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 8N, Brussel - Gent.

Auteurs: Delepiere, Anne Marie & Lion, Mimi

Aanvullende informatie

In de Sint-Walburgakerk, aan de buitenzijde van de Kruiskapel, bevindt zich een rechthoekige witmarmeren gedenkplaat voor 24 burgerlijke doden van de Sint-Walburgaparochie tijdens de Eerste Wereldoorlog.

  • DECOODT H. & BOGAERT N. 2002-2005: Inventarisatie van het Wereldoorlogerfgoed in de Westhoek, project in opdracht van de provincie West-Vlaanderen, "Oorlog en Vrede in de Westhoek", en Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Afdeling Monumenten en Landschappen.

Marchand, Sofie (19-04-2017 )

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Sint-Walburgapark

Sint-Walburgapark (Veurne)

omvat Orgel kerk Sint-Walburga

Veurne (Veurne)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.