Geografisch thema

Zomergem

ID: 14184   URI: https://id.erfgoed.net/themas/14184

Beschrijving

Landbouw-, nijverheids- en woondorp gelegen in Zandig Vlaanderen met een oppervlakte van 2.793 ha en 6.860 inwoners (1.1.1994). Zomergem grenst ten noorden aan Oostwinkel en Ronsele, ten oosten aan Waarschoot en Lovendegem, ten zuiden aan Merendree en Hansbeke en ten westen aan Bellem (salter) en Ursel (Knesselare). Het noordwestelijke gedeelte van Zomergem behoort landschappelijk en geomorfologisch tot de steilrand van de cuesta van Oedelem-Zomergem (28 m hoog te Rijvers). De rest van de gemeente maakt deel uit van de Vlaamse Vallei met een vlak tot licht golvend reliëf (van 7 tot 12 m hoog). In het noordoosten van Zomergem vloeit de Lieve, gegraven in 1251-1269. Het kanaal Gent-Brugge of de Brugse Vaart gedolven in 1613- 1623 vormt een deel van de zuidelijke gemeentegrens. In het midden wordt Zomergem van zuiden naar noorden doorsneden door het Schipdonkkanaal (sinds circa 1855). De rijksweg Gent-Eeklo-Brugge snijdt in het noordoosten een hoek van de gemeente af die met een deel van het aangrenzende Waarschoot het oude gehucht Beke vormt dat in 1930 erkend werd als afzonderlijke parochie. De oudste vermelding Sumaringahem, een Merovingische nederzettingsnaam, dateert uit de 9de eeuw, doch archeologische vondsten zouden al wijzen op bewoning tijdens de Bronstijd en op menselijke aanwezigheid tijdens de Gallo-Romeinse periode. Een andere aanwijzing voor de oude oorsprong van Zomergem zou de ligging zijn van het dorpscentrum nabij de samenkomst van twee oude Gentwegen: de oudste via Kerkstraat en Rijvers en de grens met Oostwinkel, ten noorden van het centrum van Ursel via Knesselare naar Brugge; een jongere handelsweg langs de huidige Alfons Sifferstraat en Nekke door de dorpskernen van Ursel en Knesselare. De Dreef, die de Markt met parochiekerk in het dorpscentrum verbond met het verdwenen kasteel van de heren van Zomergem, gaf via Motje aansluiting over Lovendegem en Vinderhoute met Gent.

Zomergem was een primitieve parochie waarvan het patronaat in 1171 door de bisschop werd geschonken aan het kapittel van Doornik. De parochies Lovendegem, Waarschoot, Ronsele en Oostwinkel ontstonden door afscheiding van de moederparochie Zomergem. Het ambacht Zomergem, waartoe belangrijke gedeelten van Zomergem, Ronsele, Oostwinkel en een deel van Waarschoot behoorden, ging terug tot de middeleeuwen en hing af van de kasselrij van de Oudburg van Gent. In 1563 viel het ambacht uiteen en vormden Waarschoot, Ronsele en Oostwinkel samen een afzonderlijk ambacht naast het ambacht Zomergem. De oudste gegevens omtrent de heren van Zomergem, als eigenaars van de gelijknamige heerlijkheid, gaan terug tot de 11de eeuw. Sinds de 13de eeuw kwam de heerlijkheid in handen van diverse families. Daarnaast bevonden zich nog talrijke andere heerlijkheden en lenen in de gemeente.

In 1642 bezat Maarten Snouckaert, heer van Zomergem, zeven molens te Zomergem. In de tweede helft van de 19de eeuw telde Zomergem nog elf windmolens waarvan vier op de wijk Beke. Geen enkele windmolen bleef bewaard. Afgezien van de traditioneel verspreide agrarische nijverheden kende Zomergem geen opmerkelijke industrialisatie. Wat de textielnijverheid betreft kwamen in de tweede helft van de 19de eeuw slechts twee fabrieken werkelijk goed van de grond. Zomergem behoorde wel tot de gemeenten in de omgeving van Gent die faam verwierven sinds begin 20ste eeuw omwille van hun bloementeelt. De bedrijvigheid was hier voornamelijk toegespitst op de azaleacultuur. De bombardementen tijdens de Eerste Wereldoorlog richtten aan de bebouwing in de gemeente aanzienlijke schade aan.

  • Zomergem vroeger en nu, Zomergem, 1982.
  • DE MUYNCK G., Groot-Zomergem in oude foto's, Eeklo, 1992-93, 2 dln.
  • DE POTTER F.-BROECKAERT J., Geschiedenis van de gemeenten der provincie Oost-Vlaanderen, reeks I, deel 8, Gent, 1864-1870.
  • RYCKAERT M., Het bedrijfsleven te Zomergem, in Appeltjes van het Meetjesland, Jaarboek nr. 36, 1985.
  • RYCKAERT M., Het kultuurlandschap van Zomergem in de voorbije eeuwen geschetst door een brok toponomie, in Appeltjes van het Meetjesland, Jaarboek nr. 20, 1969, p. 260-289.
  • RYCKAERT M., De Zomergemse straatnamen voor 1800, in Appeltjes van het Meetjesland, Jaarboek nr. 18,1967, p. 278-295.
  • RYCKAERT M., Zomergem, iets over zijn ontstaan, zijn naam en zijn oudste bewoners, in Appeltjes van het Meetjesland, Jaarboek nr. 7, 1955-56, p. 19-53.
  • RYCKAERT M., Zomergem, zijn heerlijkheden en hun heren, in Appeltjes van het Meetjesland, Jaarboek nr. 6, 1954, p. 67-164.
  • RYCKAERT M.-RYSERHOVE A., Te Zomergem op bezoek, Maldegem, 1969.
  • RYSERHOVE A., Oud Zomergem (1-4), in "Ons Meetjesland", XIX, 1, 1986, p. 25-40; XIX, 2, 1986, p. 121-128; XIX, 3, 1986, p. 147-156; XIX, 4, 1986, p. 208-217.
  • Vaarwel landelijk Zomergem, Zomergem, 1982.

Bron     : Bogaert C., Lanclus K. & Verbeeck M. 1994: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Oost-Vlaanderen, Arrondissement Gent, Kantons Waarschoot - Zomergem, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 12N5, Brussel - Turnhout.
Auteurs :  Bogaert, Chris, Lanclus, Kathleen, Verbeeck, Mieke
Datum  : 1994


Relaties

  • Omvat
    Alfons Sifferstraat

  • Omvat
    Bedrijfsgebouw van 1919

  • Omvat
    Blauwersstraat

  • Omvat
    Bloemistenwoning

  • Omvat
    Boerenwoning

  • Omvat
    Boerenwoning

  • Omvat
    Boerenwoning

  • Omvat
    Boerenwoning

  • Omvat
    Boerenwoning

  • Omvat
    Boerenwoning

  • Omvat
    Boerenwoning

  • Omvat
    Boerenwoning

  • Omvat
    Boerenwoning

  • Omvat
    Boerenwoning

  • Omvat
    Boerenwoning

  • Omvat
    Boerenwoning

  • Omvat
    Boerenwoning

  • Omvat
    Boerenwoning

  • Omvat
    Boerenwoning

  • Omvat
    Boerenwoning gedateerd 1773

  • Omvat
    Boswachterswoning

  • Omvat
    Burgerhuis

  • Omvat
    Burgerhuis

  • Omvat
    Burgerhuis

  • Omvat
    Calvarie

  • Omvat
    Daalmen (Zomergem)

  • Omvat
    Dekenijstraat

  • Omvat
    Domein Ter Walle

  • Omvat
    Dorpskom Zomergem

  • Omvat
    Dreef

  • Omvat
    Durmstraat

  • Omvat
    Eclectisch burgerhuis

  • Omvat
    Hoetsel

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve 't Hof de Priem

  • Omvat
    Hoeve Hof van Rapenburg

  • Omvat
    Hoeve Lindestee

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Kapel Onze-Lieve-Vrouw van Zeven Weeën

  • Omvat
    Klooster van Beke

  • Omvat
    Kruis van Beke

  • Omvat
    Kruis van Rijvers

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve

  • Omvat
    Lindekenskruis met linden

  • Omvat
    Luitenant Dobbelaerestraat

  • Omvat
    Maldegemveld

  • Omvat
    Markt

  • Omvat
    Meirlare

  • Omvat
    Molenstraat

  • Omvat
    Nekkekruis met linden

  • Omvat
    Onze-Lieve-Vrouwekapel

  • Omvat
    Oude Staatsbaan

  • Omvat
    Paardenstallen en koetshuis van Durmenkasteel

  • Omvat
    Parochiale feestzaal

  • Omvat
    Paterstraat

  • Omvat
    Puin van een korenwindmolen

  • Omvat
    Sint-Rochuskapel

  • Omvat
    Steegbeluik

  • Omvat
    Stoktevijver (Zomergem)

  • Omvat
    Tweegezinswoning

  • Omvat
    Villa

  • Omvat
    Vrije Lagere Jongensschool

  • Omvat
    Zandstraat

  • Is deel van
    Zomergem

Je kan deze pagina citeren als: Agentschap Onroerend Erfgoed 2020: Zomergem [online] https://id.erfgoed.net/themas/14184 (Geraadpleegd op 01-12-2020)