Sluizencomplex De Ganzepoot met oorlogsmonumenten

inventaris bouwkundig erfgoed \ geheel \ bouwkundig geheel

Locatie

Provincie West-Vlaanderen
Gemeente Nieuwpoort
Deelgemeente Nieuwpoort
Straat Sluizen
Locatie Sluizen (Nieuwpoort)
Status (deels) bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Adrescontrole bouwkundige gehelen (adrescontroles: 01-07-2009 - 31-08-2009).
  • Inventarisatie van het Wereldoorlogerfgoed (geografische inventarisatie, thematische inventarisatie: 01-01-2002 - 31-12-2005).
  • Synchronisatie databank beschermde monumenten 2008 (synchronisaties: 05-06-2008 - 31-12-2008).
Links

Juridische gevolgen

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Sluizencomplex De Ganzepoot met oorlogsmonumenten

Deze vaststelling is geldig sinds 28-11-2014.

is beschermd als stads- of dorpsgezicht, intrinsiek Sluizencomplex De Ganzepoot met oorlogsmonumenten en omgeving

Deze bescherming is geldig sinds 17-12-1999.

omvat de bescherming als monument Sluizencomplex De Ganzepoot met oorlogsmonumenten: sluizencomplex
gelegen te Sluizen (Nieuwpoort)

Deze bescherming is geldig sinds 17-12-1999.

Beschrijving

Sluizencomplex "De Ganzepoot"

Sluizencomplex uit 1876-78, aangelegd ter hoogte van Nieuwpoort-Stad. Heeft zowel een functie in de waterbeheersing van de polders als in de scheepvaart. Door middel van uitlaatbuizen (vannen) kan het overtollige drainagewater van de polders bij eb via de havengeul in zee geloosd worden, terwijl de Sluizen het waterpeil van de kanalen ten behoeve van het Scheepvaartverkeer regelen. De bouw van dit kunstwerk was een noodzaak omwille van de getijdewerking. Deze schommeling blijft thans beperkt tot de havengeul; meer landinwaarts oefent de mens controle uit. De "Ganzenpoot" is de scheiding tussen beide.

Omvangrijk stelsel van uitwaterings- en schutsluizen op een "ganzenpootvormig" grondplan. De uitwateringssluizen hebben schuine wanden in baksteen (landinwaarts) of natuursteen (richting havengeul). De monumentale afsluitingsconstructies bestaan uit blauwe hardsteen, bezitten 3 à 8 openingen (verlaten) die segmentbogig zijn afgedekt. De tussenpijlers zijn rond (bvb. kant havengeul of spits (landinwaarts) afgewerkt. De glijschuiven bevinden zich in parallelle opstelling (ebbe- en vloedschuiven) en worden bediend met elektrisch aangedreven rondsel- en heugelsystemen. De schutsluizen (in dit geval van het type tijsluizen) zijn volledig met blauwe hardsteen bekleed en bezitten ebbe- en vloeddeuren (dus 4 puntdeurstellen per kolk) ; rechte kolk-wanden; omloopriolen van het type langsriool eveneens bediend door middel van rondsel- en heugelsystemen. Klassieke houten deuren met steek- of drukschoor in het regelwerk (de landinwaartse deurstellen zijn bovenaan opengehouden); doorlaatkleppen bediend met rondsel- en heugelsystemen voorzien van "spaakwielen". Bewegingsmechanisme deuren rondsel- en heugelmechanisme (handbediend). Houten geleidewerken (onder andere dukdalven). Vaste bruggen over de uitwateringssluizen: - oorspronkelijke bruggen van 1876-78 met uitzondering van een nieuwe (betonnen) brug over het Iepersas. De oorspronkelijke bruggen zijn van het type "welfbruggen" (baksteen + natuursteen met spitse middenpijler(s)) met twee of méér bogen. Boven iedere boog bevinden zich 3 kleinere uitkragende ontlastingsboogjes die de borstwering onderschoren. Beweegbare bruggen over de schutsluizen Moderne doch fraaie stalen ophaalbruggen over het Gravensas en het Veurnesas. Hameistijlen zijn bovenaan met 3 vertikale ribben versterkt. Gelei- en beschermingswerken, dukdalven en dergelijke volledig in hout.

Sluiswachtershuisjes bij Gravensas en Veurnesas in traditionalistische baksteenstijl (baksteen geschilderd, gepikte plint, horizontaal afgedekte doorbrekingen met segementbogig afgedekte vensternissen en houten luiken, schilddaken met platte aarden pannen) die tevens een door houten stijlen onderschoord open portaal afdekken. Bij het Gravensas staat achter het bakstenen huisje ook een ouder volledig houten (nood-) huisje met onder andere van profielen voorziene hoekstijlen.

Sluiswachterswoning, eveneens baksteenarchitectuur met traditionalistische inslag (zogenaamde "wederopbouwstijl").

Oorlogsmonumenten

Na de Eerste Wereldoorlog, oprichting in de nabijheid van het sluizencomplex van een reeks monumenten ter nagedachtenis van de gesneuvelden. 1) Het Koning Albertmonument naar ontwerp van architect J. De Ridder, met ruiterstandbeeld van Karel Aubroeck (1938). 2) Het IJzermonument, werk van Pieter Bracke, voor de Belgische gesneuvelden aan de IJzer. 3) Het gedenkteken van de 81ste Franse Territoriale Divisie. 4) Het Britse Oorlogsmonument voor de gesneuvelden met onbekend graf.

Het Koning Albertmonument werd gebouwd dankzij de steun van de oudstrijdersverenigingen van de Eerste Wereldoorlog. Daar de IJzer in het verloop en het resultaat van dit oorlogsgebeuren een bepalende rol speelde - het opzetten van het sluizencomplex aan de voet van het monument zette de IJzervlakte onder water zodat de opmars van het Duitse leger naar de strategische Noordfranse havensteden (onder andere Duinkerke) verhinderd werd - kon dit gedenkteken geen eervoller plaats toegewezen krijgen.

Het monument is cirkelvormig en heeft een diameter van 30 meter. Twintig balkvormige zuilen schragen een ringbalk waarvan de omtrek 100 meter bedraagt. Op de binnenzijde hiervan zijn twee gedichten in gulden letters aangebracht. De Nederlandse tekst is van August van Cauwelaert, de Franse vloeide uit de pen van Maurice Gauchez. Het hele monument rust op een kruisvormige sokkel met een oppervlakte van 2500 m2.

Boven op de zuilenkring is een wandelgang aangelegd. Deze is bereikbaar via een wenteltrap of lift. Met behulp van oriëntatietafels kan men de voornaamste geschiedkundige plaatsen situeren, die in het oorlogsverhaal van de IJzer van belang zijn. Bij nader toezien ontdekt men in de baksteen waaruit het monument vervaardigd werd, metalen glazuur afkomstig van schrapnels en granaatscherven.

Andere monumenten en gedenktekens zijn het Gedenkteken van de Belgische militaire weerstandsorganisatie (nabij de Veurnesluis); het IJzergedenkteken P. Braecke (nabij de Iepersluis); het gedenkteken van de 81ste territoriale Franse infanteriedivisie (Gravensluis); Brits gedenkteken. Westendelaan, voor het Koning Albertmonument; Veurnesas, schuilplaats der sluiswachter: gedenkplaat; gedenkplaat Provincie West-Vlaanderen.

Bron: Beschermingsdossier: DW002077

Datum tekst: 1998

Alle teksten

Aanvullende informatie

Meer oorlogsmonumenten:
Aan de voorgevels van de Pieter Deswartelaan 3 en 9: respectievelijk een wit beschilderde gedenkplaat en een portretbuste in witte steen, beiden ter herinnering aan Hendrik Geeraert, die deel uitmaakte van de Compagnie Sapeurs-Potonniers en die een belangrijke rol speelde bij de inundatie van de IJzervlakte.
Vlak bij het IJzergedenkteken: rechthoekige bakstenen gedenksteen op sokkel met ingemetselde hardstenen plaat ter herinnering aan luitenant Leopold Calberg van de Compagnie Sapeurs-Potonniers.

  • DECOODT H. & BOGAERT N. 2002-2005: Inventarisatie van het Wereldoorlogerfgoed in de Westhoek, project in opdracht van de provincie West-Vlaanderen, "Oorlog en Vrede in de Westhoek", en Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Afdeling Monumenten en Landschappen.

Marchand, Sofie (12-05-2017 )

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Nieuwpoort

Nieuwpoort (Nieuwpoort)

omvat Duitse bunker Tilly 2

Sluizen zonder nummer, Nieuwpoort (West-Vlaanderen)

omvat Gedenkplaat schuilplaats sluiswachters van de Compagnie Sapeurs-Pontonniers

Sluizen zonder nummer, Nieuwpoort (West-Vlaanderen)

omvat Gedenksteen Belgische militaire weerstandsorganisatie

Pieter Deswartelaan zonder nummer, Nieuwpoort (West-Vlaanderen)

omvat Gedenkteken Koning Albert I

Kustweg zonder nummer, Nieuwpoort (West-Vlaanderen)

omvat Gedenkzuil 81ste Franse infanteriedivisie

Brugsevaart zonder nummer, Nieuwpoort (West-Vlaanderen)

omvat IJzergedenkteken

Sluizen zonder nummer, Nieuwpoort (West-Vlaanderen)

omvat Naamsteen Onderwaterzetting

Sluizen zonder nummer, Nieuwpoort (West-Vlaanderen)

omvat Nieuport Memorial

Kustweg zonder nummer, Nieuwpoort (West-Vlaanderen)

is gerelateerd aan Belgische opslagplaats voor springstof Eerste Wereldoorlog

Brugse Steenweg zonder nummer, Nieuwpoort (West-Vlaanderen)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.