Beschermd monument

Grote Markt

Beschermd monument van 05-01-2004 tot heden
ID: 8512   URI: https://id.erfgoed.net/aanduidingsobjecten/8512

Besluiten

Grote Markt met gebouwen
definitieve beschermingsbesluiten: 05-01-2004  ID: 4160

Beschrijving

De bescherming als monument omvat de halve maanvormige Grote Markt met gekasseide aanleg. De aanpalende gevels maken deel uit van de bescherming. Het stadhuis, vleeshuis, gerechtsgebouw en enkele gebouwen maken geen deel uit van deze bescherming.


Waarden

De halve maanvormige Grote Markt met gekasseide aanleg en de aanpalende bebouwing in zijn totaliteit is beschermd als monument omwille van het algemeen belang gevormd door de:

cottagestijl

in casu architectuurhistorische waarde: : De Grote Markt is een centraal gelegen openbare plaats in het midden van de historische stadskern van Dendermonde. De markt lag voor de burcht, de verblijfplaats van de heren van Dendermonde, wat doet vermoeden dat de markt eertijds deel uitmaakte van het kasteelplein. Het is zeer waarschijnlijk dat het marktplein in dezelfde periode als het slot tot stand kwam, wat het ontstaan van deze historische locatie minstens in de 11de eeuw situeert. Deze, hypothese is zeer plausibel omdat het gebruikelijk was dat de centrale openbare plaats zich rond de kerk en het kerkhof ontwikkelde of voor het kasteel der (leen)heren. Reeds in de 14de eeuw was het plein uitgegroeid tot een centrale ontmoetings- en marktplaats, waar stedelijke afkondigingen, landelijke verordeningen werden afgeroepen en de rechtspleging werd voltrokken. De belangrijkste bestuurlijke, juridische en handelsfuncties werden gegroepeerd rond het marktplein, waarvan het Vleeshuis en het stadhuis de herkenbaarste getuigen zijn. De Grote Markt vervult tot op heden haar centrumfunctie. De beeldbepalende halve maanvorm met gekasseide aanleg die de markt karakteriseert, gaat volgens cartografisch materiaal minstens terug tot de 17de eeuw en versterkt het historiserend uitzicht en marktkarakter van de Grote Markt.
Het huidig voorkomen van de Grote Markt wordt bepaald door de symbiose van historische bebouwing én 'nieuwbouw' in wederopbouwstijl, die een staalkaart bieden van de bouwevolutie van de late Middeleeuwen tot de 20ste eeuw. Dit is een gevolg van het oorlogsgeweld tijdens de Eerste Wereldoorlog, waarbij de stad zo goed als volledig werd vernield. De gespaarde historische gebouwen, waarvan enkele opklimmen tot de 17de eeuw, herinneren stilistisch en typologisch aan de verdwenen bouwstijlen die het plein eertijds karakteriseerden. Enkele van deze gebouwen zijn illustratief voor de 19de-eeuwse bouwevolutie waarbij woningen werden samengevoegd of waarbij lagere volumes van een extra bouwlaag en bepleisterde lijstgevel werden voorzien.
De beeldbepalende gebouwen in wederopbouwstijl werden ter vervanging van vernielde panden ingeplant op de historische site van de Grote Markt. Hierbij werd rekening gehouden met de oorspronkelijke rooilijn en perceelgrenzen. De realisatie van deze 'invularchitectuur' aan de Grote Markt getuigt van de historiserende visie op de wederopbouw, waarbij een romantisch beeld van een historisch ontwikkelde bebouwing gesuggereerd werd. Het is een representatief voorbeeld van gevelarchitectuur in een kwalitatief hoogstaande regionalistische wederopbouwstijl ontleend aan een op neostijlen gebaseerde romantisch-decoratieve architectuur. Die architectuur moest een laatmiddeleeuws straatbeeld, waarbij de visuele eenheid en het pittoreske primeerden, evoceren. Het huizenblok nummer 33-38 aan de Grote Markt is het enige in Dendermonde dat in de jaren 1920 volgens een voorgeschreven geveltypologie als geheel werd ontworpen. De andere woningen in wederopbouwstijl, inclusief deze in de zuidwestelijke hoek van de Grote Markt, zijn eerder het resultaat van particulier initiatief.

historische waarde

in casu architectuurhistorische waarde: : De Grote Markt is een centraal gelegen openbare plaats in het midden van de historische stadskern van Dendermonde. De markt lag voor de burcht, de verblijfplaats van de heren van Dendermonde, wat doet vermoeden dat de markt eertijds deel uitmaakte van het kasteelplein. Het is zeer waarschijnlijk dat het marktplein in dezelfde periode als het slot tot stand kwam, wat het ontstaan van deze historische locatie minstens in de 11de eeuw situeert. Deze, hypothese is zeer plausibel omdat het gebruikelijk was dat de centrale openbare plaats zich rond de kerk en het kerkhof ontwikkelde of voor het kasteel der (leen)heren. Reeds in de 14de eeuw was het plein uitgegroeid tot een centrale ontmoetings- en marktplaats, waar stedelijke afkondigingen, landelijke verordeningen werden afgeroepen en de rechtspleging werd voltrokken. De belangrijkste bestuurlijke, juridische en handelsfuncties werden gegroepeerd rond het marktplein, waarvan het Vleeshuis en het stadhuis de herkenbaarste getuigen zijn. De Grote Markt vervult tot op heden haar centrumfunctie. De beeldbepalende halve maanvorm met gekasseide aanleg die de markt karakteriseert, gaat volgens cartografisch materiaal minstens terug tot de 17de eeuw en versterkt het historiserend uitzicht en marktkarakter van de Grote Markt.
Het huidig voorkomen van de Grote Markt wordt bepaald door de symbiose van historische bebouwing én 'nieuwbouw' in wederopbouwstijl, die een staalkaart bieden van de bouwevolutie van de late Middeleeuwen tot de 20ste eeuw. Dit is een gevolg van het oorlogsgeweld tijdens de Eerste Wereldoorlog, waarbij de stad zo goed als volledig werd vernield. De gespaarde historische gebouwen, waarvan enkele opklimmen tot de 17de eeuw, herinneren stilistisch en typologisch aan de verdwenen bouwstijlen die het plein eertijds karakteriseerden. Enkele van deze gebouwen zijn illustratief voor de 19de-eeuwse bouwevolutie waarbij woningen werden samengevoegd of waarbij lagere volumes van een extra bouwlaag en bepleisterde lijstgevel werden voorzien.
De beeldbepalende gebouwen in wederopbouwstijl werden ter vervanging van vernielde panden ingeplant op de historische site van de Grote Markt. Hierbij werd rekening gehouden met de oorspronkelijke rooilijn en perceelgrenzen. De realisatie van deze 'invularchitectuur' aan de Grote Markt getuigt van de historiserende visie op de wederopbouw, waarbij een romantisch beeld van een historisch ontwikkelde bebouwing gesuggereerd werd. Het is een representatief voorbeeld van gevelarchitectuur in een kwalitatief hoogstaande regionalistische wederopbouwstijl ontleend aan een op neostijlen gebaseerde romantisch-decoratieve architectuur. Die architectuur moest een laatmiddeleeuws straatbeeld, waarbij de visuele eenheid en het pittoreske primeerden, evoceren. Het huizenblok nummer 33-38 aan de Grote Markt is het enige in Dendermonde dat in de jaren 1920 volgens een voorgeschreven geveltypologie als geheel werd ontworpen. De andere woningen in wederopbouwstijl, inclusief deze in de zuidwestelijke hoek van de Grote Markt, zijn eerder het resultaat van particulier initiatief.

Aanduiding van

Is de bescherming van

Grote Markt

Grote Markt (Dendermonde)
De Grote Markt is centraal gelegen midden de historische stadskern van Dendermonde. De markt lag voor de burcht, de verblijfplaats van de heren van Dendermonde. Vermoedelijk kwam het marktplein in dezelfde periode als het slot tot stand, wat het ontstaan van deze locatie minstens in de 11de eeuw plaatst.

Is de omvattende bescherming van

Apotheek

Grote Markt 28 (Dendermonde)
Begin 19de-eeuws burgerhuis volgens de literatuur opgetrokken op de plaats van de 14de-eeuwse herberg "De Hert" (1375). Circa 1828 ingericht als apotheek Bruylant – Van Aerde door apothekerszoon Franciscus Henricus Bruylant.


Burgerhuis deurwaarder Fr. D'Hondt

Grote Markt 23 (Dendermonde)
19de-eeuwse herenwoning, gekend als de woning van deurwaarder Fr. D’Hondt (circa 1900), gelegen op de plaats van de vroegere woning "De Slotel" (1375), "De Kleine Sleutel" (1590) en het "Het Lieve Vrouwken" (1677).


Burgerhuis in neobarok

Grote Markt 27 (Dendermonde)
Volgens de literatuur opgetrokken op de plaats van 14de-eeuwse herberg "De Sterre" (1375). Circa 1850 vervangen door een burgerwoning als onderdeel van een ensemble van drie enkelhuizen (nu nummer 25-26-27); van drie bouwlagen en twee en drie traveeën onder doorlopende zadeldaken.


Burgerhuis met winkel

Grote Markt 24 (Dendermonde)
Monumentale woning met neobarokgevel van 1923 gebouwd op het perceel van de vroegere woning "De Zwane" (1308). Het gebouw werd ontworpen door stadsarchitect Ferdinand de Ruddere (Dendermonde) in opdracht van Alberic Van Stappen, van 1920 tot 1934 burgemeester te Dendermonde.


Burgerhuis Navicula

Grote Markt 22 (Dendermonde)
Voormalige woning "Navicula" of "Het Schepelken" en later "De Herder". De geschiedenis van de site klimt op tot 14de eeuw.


Burgerhuis ontworpen door Alexis Sterck

Grote Markt 33 (Dendermonde)
Huis ten westen palend aan het Vleeshuis, en deel uitmakend van het huizenblok nummers 33-38 na de totale oorlogsvernieling van 1914 door de stad heropgebouwd in 1921-22 in neo-Brabantse barokstijl naar het ontwerp van Dendermonds stadsarchitect Alexis Sterck van 1920.


Burgerhuis ontworpen door Maurice de Waepenaert

Grote Markt 29, 29A (Dendermonde)
Rijhuis in wederopbouwstijl, gevat tussen twee ‘historische’ gebouwen die in kern respectievelijk dateren uit de 19de en 17de eeuw. Het gebouw bevindt zich op een oudere site, waar zich achtereenvolgens het huis "De Anker" (1455), "De Drij Koningen" (1585) en sedert de 16de eeuw "De Zickele" bevonden.


Burgerhuis ontworpen door Paul Saintenoy

Grote Markt 25 (Dendermonde)
Voormalige woning Van Damme. Deze woning maakte vroeger deel uit van een ensemble van drie (nu nr. 25-26-27) daterend van circa 1850. Elk gebouw telde twee of drie traveeën en drie bouwlagen onder doorlopende zadeldaken.


Café Den Ouden Tinnen Pot

Grote Markt 35, Kerkstraat 7 (Dendermonde)
Onderdeel van het huizenblok nummer 33-38 dat na de totale oorlogsvernieling van 1914 door de stad rond 1921-1922 heropgebouwd werd in een neostijl naar het ontwerp van stadsarchitect Alexis Sterck (Dendermonde) van 1920.


Café ontworpen door Alexis Sterck

Grote Markt 34, Kerkstraat 9 (Dendermonde)
Huis deel uitmakend van het huizenblok nummers 33-38 na de totale oorlogsvernieling van 1914 door de stad heropgebouwd in neo-Brabantse barokstijl naar het ontwerp van stadsarchitect Alexis Sterck (Dendermonde) van 1920.


Café ontworpen door Alexis Sterck

Grote Markt 37, Kerkstraat 3 (Dendermonde)
Voorlaatste huis van huizenblok nummers 33-38 dat na de totale oorlogsvernieling van 1914 door de stad begin 1920 heropgebouwd werd in neo-Brabantse-barokstijl naar het ontwerp van stadsarchitect Alexis Sterck (Dendermonde) van 1920.


Herberg De Pelikaan

Grote Markt 30 (Dendermonde)
Vroegere woning "De Pelikaan", thans gekend als café "Den Helleput". Deze woning, waarvan de vermeldingen teruggaan tot de 16de eeuw, behoort tot de uitzonderlijke gebouwen met een behouden laat 17de-eeuwse kern.


Herberg Den Tinnen Pot

Grote Markt 36, Kerkstraat 5 (Dendermonde)
Handelspand dat eveneens deel uitmaakt van het huizenblok nummers 33-38 dat na de totale oorlogsvernieling van 1914 door de stad circa 1921-1922 heropgebouwd werd in een neostijl naar het ontwerp van stadsarchitect Alexis Sterck (Dendermonde) van 1920.


Herenhuis textielfabrikant Clément Ramlot

Grote Markt 19 (Dendermonde)
Voormalige herenwoning van textielfabrikant Clément Ramlot, op de plaats van de vroegere woning "De Kop" en "De Gulden Kop". Bouwgeschiedenis van deze site klimt minstens tot de 14de eeuw op. Volgens A. de Vlaminck maakte het domein in 1375 nog deel uit van de aanpalende afspanning en herberg "Het Gulden Hoofd".


Herenhuis weduwe Geerinckx

Grote Markt 9, 10 (Dendermonde)
De opvallende herenwoning met dubbelhuisopstand was voor de Eerste Wereldoorlog gekend als herenhuis Weduwe Geerinckx, tijdens de Eerste Wereldoorlog als "Soldatenheim", nadien werd het tijdelijk gebruikt als postkantoor, later als restaurant.


Hoekhuis met café Sint-Joris

Grote Markt 38, Kerkstraat 1 (Dendermonde)
Hoekhuis dat het huizenblok nummers 33-38, dat na de totale vernieling in 1914 door de stad heropgebouwd werd in neostijl naar het ontwerp van stadsarchitect Alexis Sterck (Dendermonde) van 1920, ten oosten afsluit.


Hoekhuis met winkel

Grote Markt 31 (Dendermonde)
Winkelpand opgetrokken op de plaats van 14de-eeuwse "Steen Van der Eecken" (1371). In 1840 bewoond door de eerste Dendermondse fotograaf P.-J. Byl (1810-1871) en woning door hem in 1848-1850 verbouwd.


Lijnwaadwinkel van Peero - De Caluwé

Grote Markt 8 (Dendermonde)
In de 19de eeuw was hier de lijnwaadwinkel van Peero - De Caluwé en vervolgens een herberg in ondergebracht. Volgens een oude foto uit circa 1860-1865 betrof het een smalle woning van twee traveeën en tweeënhalve bouwlaag onder een zadeldak met een bepleisterde lijstgevel en centrale voordeur.


Neotraditioneel burgerhuis

Grote Markt 26 (Dendermonde)
Burgerhuis, thans taverne "Charles Quint". De woning maakte vroeger deel uit van een ensemble van drie (nu nummer 25-26-27) daterend van circa 1850.