Begijnhof Sint-Catharina

inventaris bouwkundig erfgoed \ geheel \ bouwkundig geheel

Locatie

Provincie Limburg
Gemeente Tongeren
Deelgemeente Tongeren
Straat Bredestraat, Brouwersstraat, Corversstraat, Onder de Linde, Sint-Catharinastraat, Sint-Jozefsstraat, Sint-Rosastraat, Sint-Ursulastraat, Slachthuisstraat, Kielenstraat
Locatie Bredestraat 1-9, 2-10B, Brouwersstraat 1-15, 2-6, Corversstraat 32-50, Kielenstraat 89-97, Onder de Linde 1-7, 2-16, Sint-Catharinastraat 1-31, Sint-Jozefsstraat 1, 2-8, Sint-Rosastraat 1-3, 2-10, Sint-Ursulastraat 1-29, 2-32, Slachthuisstraat 1-5, 2-12 (Tongeren)
Status (deels) bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Adrescontrole bouwkundige gehelen (adrescontroles: 01-07-2009 - 31-08-2009).
  • Inventarisatie Tongeren (geografische inventarisatie: 01-01-1990 - 31-12-1990).
Links

Juridische gevolgen

is aangeduid als unesco werelderfgoed kernzone Begijnhof Sint-Catharina

Deze aanduiding is geldig sinds 02-12-1998.

is beschermd als stads- of dorpsgezicht, intrinsiek Begijnhof Sint-Catharina

Deze bescherming is geldig sinds 29-01-1981.

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Begijnhof Sint-Catharina

Deze vaststelling is geldig sinds 01-02-2018.

Beknopte karakterisering

Typologiebegijnhoven
Datering17de eeuw, 18de eeuw

Beschrijving

Het oorspronkelijke begijnhof lag in de omgeving van de huidige Kogelstraat. Het bestond reeds voor 1243; in 1245 wordt de begijnen de toelating gegeven de diensten bij te wonen in de kapel van het nabijgelegen Sint-Jacobusgasthuis, dat zich in deze periode eveneens nog op deze plaats bevond.

Wanneer midden 13de eeuw begonnen wordt met de bouw van de omwalling, wordt het begijnhof in 1257 intra muros overgebracht, op een stuk gemene weidegrond bij de Jeker en de Moerenpoort. De verworven terreinen worden ommuurd. Aan de zuidzijde fungeert de stadswal met de Lakenmakerstoren, waarlangs de Jeker stroomt, als verdediging. Kort na 1262 wordt de Infirmerie gesticht, en de bouw van de kerk is voltooid eind 13de eeuw. In 1322 telt men reeds 51 huizen. Na deze initiële expansie kent het begijnhof een periode van stagnatie: begin 17de eeuw is het aantal huizen nog steeds niet toegenomen. Alleen het centrale gedeelte is bebouwd, het kwartier Onder de Linde is een boomgaard. In deze periode zijn alle huizen behalve de Infirmerie, het Poorthuis en het bouwershuis in vakwerkbouw.

De periode 1627-1716 kent opnieuw een grote bouwactiviteit: de gewoonte om met meerdere begijnen in één huis samen te leven begint in onbruik te raken, en deze evolutie, gecombineerd met een toename in de roepingen, schept de vraag naar meer woongelegenheid. Grote huizen worden opgesplitst, tuinen worden als bouwplaats gebruikt, en in 1648 wordt de boomgaard omgevormd tot het woonkwartier Onder de Linde; tussen 1648 en 1666 worden hier 18 stenen huizen gebouwd.

In zijn periode van grootste uitbreiding telt het begijnhof zeven openbare gebouwen (Poorthuis, tevens woonhuis voor de portierster, Sint-Catharinakerk, Brouwhuis, Infirmerie, Sint-Ursulakapel, Godshuis of noviciaat en Sint-Jozefshuis) en een aantal pleinen en onbebouwde terreinen: de Grote Boomgaard of Bleek ten oosten, aan de Moerenpoort; de Kleine Boomgaard, na bebouwing omgevormd tot het plein Onder de Linde; de Bleek ten zuiden, aan de Jeker, waar zich nu het slachthuis bevindt; het Plein, een voortzetting van de Bleek, het zuidoostelijke gedeelte Den aschberg genaamd; pastorie en kapelanie bevinden zich buiten de ommuring, in de Sint-Catharinastraat.

In de 18de eeuw neemt deze tweede expansieperiode een einde; het aantal begijnen loopt terug, en een aantal woningen verdwijnen. Na de confiscatie tijdens de Franse bezetting worden goederen en inkomsten van het begijnhof in 1800 overgedragen aan de Godshuizencommissie. De openbare gebouwen krijgen in de loop van de eerste helft van de 19de eeuw gemeentelijke functies en het gesloten karakter van het begijnhof wordt stelselmatig doorbroken: in 1818 wordt de poort van het begijnhof verwijderd, en in 1841 wordt het poorthuis en de muur bij het kerkhof gesloopt; het kerkhof zelf wordt door de stad gekocht en tot openbaar plein omgevormd; in 1845 wordt door afbraak van een huis de zijde aan de Moerenpoort ontsloten. In 1834 wordt het slachthuis gebouwd op de Kleine Bleek bij de Jeker.

Het begijnhof is een typisch straatbegijnhof. Het gesloten karakter bleef behouden aan de zijde van de Corverstraat en, in mindere mate, aan de zuidzijde, bij de thans overdekte Jeker. De kerk bevindt zich in het noordoostkwartier en wordt thans bediend door de minderbroeders; het pleintje ten noorden ervan, is het voormalige kerkhof.

Daar het begijnhof bij de grote brand van 1677 vrijwel volledig gespaard bleef, biedt dit stadsgedeelte de oudste voorbeelden van woningbouw in Tongeren.

  • BAILLIEN H., Het Begijnhof van Tongeren, zijn aanleg, plaatsnamen, gebouwen en bewoonsters, Het Oude Land van Loon, 25, 1970, pagina 55-100.
  • BAILLIEN H., Het Catharinabegijnhof te Tongeren. Tentoonstellingen ingericht in het Stedelijk Museum, Stadhuis en de Sint-Catharinakerk te Tongeren. 29 juni 21 september 1975, Kunst en Oudheden in Limburg; 11, Sint-Truiden, 1975.
  • DE DIJN C.G., Begijnhoven in de provincie Limburg, (Kunst en Oudheden in Limburg; 2), Sint-Truiden, 1973, pagina 26-30.
  • HELSEN J. & SEVERIJNS P., Een begijnhof, een gasthuis en vele kloosters, in: 2000 jaar Tongeren. 15 vóór Chr. tot 1985, Hasselt, 1988, pagina 90-96.
  • PAQUAY J., Tongeren voorheen. Geschiedkundige schets, Tongeren, 1934, pagina 288.
  • PAQUAY J., Tongres. Monographie illustrée, (Bulletin de la Société scientifique et littéraire du Limbourg, 31, 1913, pagina 19-41.
  • PERREAU A., Tongres et ses monuments, Tongeren, 1849, pagina 65-71.
  • THYS C., Le Chapitre de Notre-Dame à Tongres, vol.III, Antwerpen, 1889, pagina 97-160.
  • THYS C., Histoire du Béguinage de Ste. Catherine à Tongres, Tongeren, 1881.
  • ULRIX E., Les rues de Tongres à travers les siècles, Tongeren, 1904, pagina 40-42.

Bron: Schlusmans F. met medewerking van Vanthillo C. 1990: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Limburg, Arrondissement Tongeren, Kantons Riemst - Tongeren, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 14N1, Brussel - Turnhout.

Auteurs: Schlusmans, Frieda

Datum tekst: 1990

Relaties

maakt deel uit van Tongeren

Tongeren (Tongeren)

omvat Begijnenhuis

Sint-Rosastraat 6, Tongeren (Limburg)

omvat Begijnenhuis

Corversstraat 38, Tongeren (Limburg)

omvat Begijnenhuis

Corversstraat 42, Tongeren (Limburg)

omvat Begijnenhuis

Corversstraat 44, Tongeren (Limburg)

omvat Begijnenhuis

Onder de Linde 1, Tongeren (Limburg)

omvat Begijnenhuis

Onder de Linde 7, Tongeren (Limburg)

omvat Begijnenhuis

Onder de Linde 14, Tongeren (Limburg)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Begijnenhuis

Sint-Rosastraat 4, Tongeren (Limburg)

omvat Begijnenhuis

Sint-Rosastraat 5, Tongeren (Limburg)

omvat Begijnenhuis

Sint-Ursulastraat 9, Tongeren (Limburg)

omvat Begijnenhuis

Corversstraat 32-34, Tongeren (Limburg)

omvat Begijnenhuis

Sint-Ursulastraat 15-17, Tongeren (Limburg)

omvat Begijnenhuis

Sint-Ursulastraat 19-21, Tongeren (Limburg)

omvat Begijnenhuis

Sint-Ursulastraat 20, Tongeren (Limburg)

omvat Begijnenhuis

Sint-Ursulastraat 25, Tongeren (Limburg)

omvat Begijnenhuis

Sint-Ursulastraat 24, Tongeren (Limburg)

omvat Begijnenhuis

Sint-Ursulastraat 27-29, Tongeren (Limburg)

omvat Begijnenhuis

Sint-Ursulastraat 28, Tongeren (Limburg)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Begijnenhuis

Onder de Linde 2, Tongeren (Limburg)

omvat Begijnenhuis

Corversstraat 36, 36B, Tongeren (Limburg)

omvat Begijnenhuis

Corversstraat 46, Tongeren (Limburg)

omvat Begijnenhuis

Brouwersstraat 9-13, Tongeren (Limburg)

omvat Begijnenhuis

Bredestraat 6, Tongeren (Limburg)

omvat Begijnenhuis

Onder de Linde 3-5, Tongeren (Limburg)

omvat Begijnenhuis

Bredestraat 2, Tongeren (Limburg)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Begijnenhuis

Onder de Linde 16, Tongeren (Limburg)

omvat Begijnenhuis

Bredestraat 9, Tongeren (Limburg)

omvat Begijnenhuis

Brouwersstraat 2, Tongeren (Limburg)

omvat Begijnenhuis

Brouwersstraat 3, Tongeren (Limburg)

omvat Begijnenhuis

Brouwersstraat 5, Tongeren (Limburg)

omvat Begijnhuizen

Sint-Rosastraat 1, Sint-Catharinastraat 31, Tongeren (Limburg)

omvat Bredestraat

Bredestraat (Tongeren)

omvat Brouwersstraat

Brouwersstraat (Tongeren)

omvat Brouwhuis

Sint-Ursulastraat 7, Tongeren (Limburg)

omvat Corversstraat (Begijnhof)

Corversstraat (Tongeren)

omvat Godshuis

Sint-Rosastraat 2, Tongeren (Limburg)

omvat Hoekhuis

Sint-Ursulastraat 18, Tongeren (Limburg)

omvat Hoekhuis

Brouwersstraat 7, Tongeren (Limburg)

omvat Hoekhuis

Sint-Ursulastraat 2, Tongeren (Limburg)

omvat Hoekhuis

Onder de Linde 12, Tongeren (Limburg)

omvat Infirmerie

Sint-Ursulastraat 11, Tongeren (Limburg)

omvat Lakenmakerstoren en muurstuk D

Sint-Ursulastraat zonder nummer, Tongeren (Limburg)

omvat Neoclassicistisch begijnenhuis

Slachthuisstraat 4, Tongeren (Limburg)

omvat Neoclassicistisch begijnenhuis

Bredestraat 5, Tongeren (Limburg)

omvat Neotraditionele stadswoningen

Onder de Linde 4-10, Tongeren (Limburg)

omvat Onder de Linde

Onder de Linde (Tongeren)

omvat Sint-Catharinastraat (Begijnhof)

Sint-Catharinastraat (Tongeren)

omvat Sint-Jozefsstraat

Sint-Jozefsstraat (Tongeren)

omvat Sint-Rosastraat

Sint-Rosastraat (Tongeren)

omvat Sint-Ursulakapel bij de infirmerie

Sint-Ursulastraat zonder nummer, Tongeren (Limburg)

omvat Sint-Ursulastraat

Sint-Ursulastraat (Tongeren)

omvat Slachthuisstraat

Slachthuisstraat (Tongeren)

omvat Stadsmuur - muurstuk E

Sint-Ursulastraat zonder nummer, Tongeren (Limburg)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Stadswoning met winkelpui

Kielenstraat 89, 89B, Tongeren (Limburg)

omvat Traditioneel begijnenhuis

Bredestraat 3, Tongeren (Limburg)

omvat Twee begijnenhuizen

Sint-Ursulastraat 3-5, Tongeren (Limburg)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.