Geografisch thema

Wervik

ID: 14166   URI: https://id.erfgoed.net/themas/14166

Beschrijving

Gemeente van ca. 12.000 inwoners en 2253 ha. Grens- en taalgrensstad aan de l.oever van de Leie, die hier de Belgisch-Franse grens vormt; in Zandlemig-Vlaanderen, op de grens van de Westhoek en het Kortrijkse; aan de rijksweg Menen-Ieper en de spoorlijn Kortrijk-Ieper. Matig golvend landschap, langzaam oplopend van de Leievallei in het Z. naar het N. en alhier doorsneden door de St.-Jansbeek.

Stedelijk verzorgend centrum in het vlak van handel, gerecht, onderwijs en gezondheidszorg; hoofdplaats van het kieskanton Wervik; morfologisch vergroeid met het Noordfranse Wervicq-Sud. Klein nijverheidscentrum. Industriezone ten O.

van de stad. Sterk afgenomen grensarbeid naar de Noordfranse textielcentra.

Landbouwbedrijven met gemiddelde bedrijfsgrootte van 10,2 ha.

Belangrijkste Belgisch teeltgebied voor tabak. Tabaksinstituut (1948).

Oude nederzetting aan de Leie cf. vondsten van neolithische artefacten. Romeins vicus gesitueerd aan het kruispunt Leie / heerbaan Bavai-Doornik-Cassel-Boulogne. Archeologisch onderzoek wijst op een vrij belangrijke nederzetting met zwaartepunt ter hoogte van het huidige, hoger gelegen N.-stadsgedeelte: omgeving Steenakker en St.-Maartensplein.

Administratief ressorteerde Wervik onder de civitas Doornik.

De archeologische vondsten m.b.t. de St.-Maartenskerk (St.-Maartensplein) vormen het oudste middeleeuwse spoor. Dit bedehuis - mogelijk teruggaand tot X - ontstond waarschijnlijk als kapel van de heerlijkheid Oosthove met burcht gelegen aan de N.-Leieoever ter hoogte van de huidige Speiestraat. Deze belangrijke heerlijkheid strekte zich o.m. uit over het grootste gedeelte van de stad. Vanaf XII A geraakte de burcht Oosthove evenwel in verval ten voordele van de Overleie gelegen omwalde burcht van de heerlijkheid Wervik (huidige Wervicq-Sud) cf. stadsplattegrond Deventer (ca. 1560) en Sanderus (1641). Deze verschuiving . tevens bepalend voor het stadspatroon . zou te verklaren zijn door de wraak van de graaf van Vlaanderen voor de betrokkenheid van de heren van Oosthove bij de moord op Karel de Goede (1127); anderzijds, lijkt de toenemende handelsactiviteit nabij de Leieovergang een voor de hand liggende reden. Door de bevolkingstoename . economische bloeiperiode! . werd de toenmalige St.-Maartenskerk te klein; ca. 1214 werd gestart met de bouw van de St.-Medaruskerk nabij de Leiebrug en bouwde de weversgilde de H.

Maria-Magdalenakerk.

Eind XII, opkomst van de Wervikse draperie echter met de werkelijke bloeiperiode in XIV. Eind XIV, XV en vooral XVI: rampspoedige periodes tengevolge van branden, plundering door vreemde troepen, en pestepidemieën.

Vooral de godsdiensttroebelen . o.m. het beleg van de stad in 1579 . leidden tot de verwoesting van de St.-Medardus, het stadhuis en het kasteel Overleie, en de ontvolking van de stad; teloorgang treffend geïllustreerd door de verschillen tussen stadsafbeelding Deventer (ca. 1560) en Sanderus (1641).

XVII-XVIII: vreemde bezettingen en troepenbewegingen, afwisselend Spanjaarden, Fransen en Oostenrijkers, resulteerden in het Verdrag van Utrecht (1713) waarbij Wervicq-Sud definitief bij Frankrijk werd ingelijfd; de Leie wordt staatsgrens.

Opkomst van de tabaksnijverheid met hoogtepunt 1710-1750. Tabaksteelt, -verwerking, -handel en smokkel van toenaf verbonden met de stad cf. huidig Tabaksmuseum.

Andere vnl. XIX-nijverheden: vlas, olieslagerijen en pottebakkerijen.

Tijdens de Franse bezetting (1794-1814): plundering en zware schade aan stad, kerk en kloosters.

W.O. I: Wervik bezet door Duitse troepen; oprichting van hoofdkwartieren, veldhospitalen en opslagplaatsen. Vervolgens, zwaar beschadigd in de strijd om Ieper (juni 1917). Na wapenstilstand (11 november 1918): terugkeer van de bevolking en oprichting van noodwoningen waarvan tot op heden nog enkele bewaard (o.m. Laagweg nr. 34). De definitieve wederopbouw o.l.v. architect H.

Hoste (Brugge) herstelde het vooroorlogse stratenpatroon en inplanting.

W.O. II: bombardement van 25 mei 1940 en strijd om de grensbrug in september 1944; beperkte materiële schade.

Stadsgezicht met behouden middeleeuws patroon, bepaald door Steenakker, St.-Maartensplein en St.-Medarduskerk aan de Leie; anderzijds de smalle verbindingsstraten. Eigenlijke stadsuitleg in feite pas na W.O. I, ten N. van de spoorlijk Kortrijk-Ieper cf. de sociale woonwijken .Oud Park. en .Nieuw Park.; latere uitbreidingen resp. in W.- en N.O.-richting.

Belangrijk N.-gehucht Kruiseik, vroeger horend bij Komen, sinds 1963 grondgebied Wervik.

Huidige gevelwanden vnl. XIX B en XX a-b; sporadisch oudere kernen. De gotische St.-Medarduskerk als unicum en bovendien van natuursteen.

..t Kapittel. met oude kern uit XVI-XVII (Ooievaarsstraat nr. 23).

Heren- en burgerhuizen uit XIX vaak met neoclassicistische bepleistering; ook rijen arbeiderswoningen van donkere baksteen.

Doorsnee-wederopbouwarchitectuur in de lijn van de vooroorlogse; modernistische inslag bij de nog bewaarde realisaties van H. Hoste (Brugge). Einde van de jaren 1920-jaren 1930, interbellumarchitectuur met Art Deco en modernistische invloeden, dikwijls gesigneerd architect E. Vanriet (Wervik).

Uit archiefonderzoek blijken naast vermelde architecten ook de volgende betrokken te zijn geweest: C. Devriese (Wervik), L. en M. Hocepied (Moeskroen), J. Bosschaert (Wervik), A. Knein (Elsene), F. Delrue (Moorsele), V. Degand (Brussel), F. Van Welden (Poperinge), J. Keyaerts (Brussel), J. Heyden (Brussel), M. Dujardin (Komen), J. Coomans (Ieper), G. Fache (Moeskroen), J. Van Hoenacker (Antwerpen), E. De Loose (Brussel, Wervik), ...

Doorsnee-hoevebouw sporadisch met oude XVIII-kern, echter meestal met XIX-uitzicht; and ere hersteld of wederopgebouwd na W.O. I. Vnl. losse, lage bestanddelen waarvan het boerenhuis aanleunt bij het langgestrekte type; echter ook langgestrekte en semi-gesloten opstelling. Enkele historische hoeven cf.

benamingen naar voormalige heerlijkheden en meestal van het semigesloten type met inrijpoort en nog herkenbare omwalling. Teeltgebonden hoevebestanddelen: afgezonderde tabaksast en -stelling.

Referentie(s) A.R., D.V.G.

S.A.W., 871.1 DE FRANCQ R., Bijdragen tot de geschiedenis van Wervik, 3 dln., Wervik, 1960-1961-1966.

NOLLET A., Wervik vroeger en nu. Tweeduizend jaar lokale geschiedenis in beeld, Wervik, 1968.

ROELANDT J., De Heerlijkheid Wervik (De Leiegouw, V, 1963, p. 177-207).

ID. De Wervikse Heerlijkheid "Oosthove" (Handelingen van de Geschied- en Oudheidkundige Kring van Kortrijk, XXXIX, 1963, p.3-93).

SMETS M., Huib Hoste, voorvechter van een vernieuwde architectuur, Brussel, 1972.

VERBEKE R., Wervik in oude prentkaarten, Zaltbommel,1972.

ID, Wervik 2000 jaar (Vlaamse toeristische bibliotheek, maart 1968).

Verslagen en Mededelingen van de Stedelijke Oudheidkundige Commissie, Wervik, I (1966)...


Bron     : Delepiere A.-M. & Huys M. 1991: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie West-Vlaanderen, Arrondissement Ieper, Kantons Mesen - Wervik - Zonnebeke, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 11N3, Brussel - Turnhout.
Auteurs :  Agentschap Onroerend Erfgoed


Relaties

  • Is deel van
    Wervik
    Wervik (West-Vlaanderen)

  • Omvat
    18de-eeuws kapelletje met linden
    Menensesteenweg zonder nummer (Wervik)

  • Omvat
    19de-eeuws kruisbeeld
    Calvariestraat zonder nummer (Wervik)

  • Omvat
    19de-eeuwse hoeve
    Calvariestraat 2 (Wervik)

  • Omvat
    Akademiestraat
    Akademiestraat (Wervik)

  • Omvat
    Arbeiderswoningen
    Laagweg 43, 45, 47, 49, 51 (Wervik)

  • Omvat
    Arbeiderswoningen
    Menensesteenweg 314, 316, 318, 320, 322, 324, 326, 328, 330, 332 (Wervik)

  • Omvat
    Bakkerstraat
    Bakkerstraat (Wervik)

  • Omvat
    Boerenarbeiderswoning
    Hoogweg 44 (Wervik)

  • Omvat
    Briekhoekstraat
    Briekhoekstraat (Wervik)

  • Omvat
    Brugstraat
    Brugstraat (Wervik)

  • Omvat
    Donkerstraat
    Donkerstraat (Wervik)

  • Omvat
    Duitse bunker
    Laagweg 93 (Wervik)

  • Omvat
    Duivenstraat
    Duivenstraat (Wervik)

  • Omvat
    Grauwe Zusterstraat
    Grauwe Zusterstraat (Wervik)

  • Omvat
    Groenstraat
    Groenstraat (Wervik)

  • Omvat
    Historische stadskern van Wervik
    Wervik (Wervik)

  • Omvat
    Kapelboom Vagevuurkapel
    Vagevuurstraat zn (Wervik)

  • Omvat
    Kasteelstraat
    Kasteelstraat (Wervik)

  • Omvat
    Koestraat
    Koestraat (Wervik)

  • Omvat
    Komenwegelke
    Komenwegelke (Wervik)

  • Omvat
    Kruiseik
    Wervik (Wervik)

  • Omvat
    Kruisekestraat
    Kruisekestraat (Wervik)

  • Omvat
    Leiestraat
    Leiestraat (Wervik)

  • Omvat
    Loskaaistraat
    Loskaaistraat (Wervik)

  • Omvat
    Magdalenastraat
    Magdalenastraat (Wervik)

  • Omvat
    Molenstraat
    Molenstraat (Wervik)

  • Omvat
    Nieuwstraat
    Nieuwstraat (Wervik)

  • Omvat
    Ommegangstraat
    Ommegangstraat (Wervik)

  • Omvat
    Ooievaarsstraat
    Ooievaarsstraat (Wervik)

  • Omvat
    Pastorijstraat
    Pastorijstraat (Wervik)

  • Omvat
    Sint Franciscusstraat
    Sint Franciscusstraat (Wervik)

  • Omvat
    Sint Maartensplein
    Sint Maartensplein (Wervik)

  • Omvat
    Sint-Medardusstraat
    Sint-Medardusstraat (Wervik)

  • Omvat
    Speiestraat
    Speiestraat (Wervik)

  • Omvat
    Speldenstraat
    Speldenstraat (Wervik)

  • Omvat
    Stationsstraat
    Stationsstraat (Wervik)

  • Omvat
    Steenakker
    Steenakker (Wervik)

  • Omvat
    Ten Brielenlaan
    Ten Brielenlaan (Wervik)

  • Omvat
    Vagevuurkapel met linde
    Vagevuurstraat zonder nummer (Wervik)

  • Omvat
    Vlamingenstraat
    Vlamingenstraat (Wervik)

  • Omvat
    Wederopbouwhoeve
    Klijtbosstraat 27 (Wervik)

  • Omvat
    Wegkapel
    Fonteinestraat zonder nummer (Wervik)

  • Omvat
    Wegkapel
    Laagweg zonder nummer (Wervik)