Geografisch thema

Everbeek

ID: 14352   URI: https://id.erfgoed.net/themas/14352

Beschrijving

Als Vlaamse gemeente sinds 1963, na het vastleggen van de taalgrens, overgeheveld van de provincie Henegouwen (arrondissement Ath) naar de provincie Oost-Vlaanderen. Vanaf 1977 een deelgemeente van Brakel. Ten noorden grenzend aan de Brakelse deelgemeenten Opbrakel, Nederbrakel en Parike; ten oosten aan Geraardsbergen (Zarlardinge), ten zuiden en ten westen respectievelijk grenzend aan Lessines (Ghoy) en Vloesberg in Henegouwen. Oude grenswijziging in het zuiden, namelijk de wijk klooster in de Franse periode deels overgedragen aan Ghoy. Telt met een oppervlakte van 1.348 ha 1915 inwoners (30.12.2000).

Landschappelijk aansluitend bij het Heuvelland vertoont het golvend leemlandschap afgeronde heuvelruggen afwisselend met beekdepressies; zuidelijke helft van het grondgebied tussen de brede west-oost-verlopende beekvallei van de Terkleppebeek en de parallel lopende Binchebeek, die naar de Dender vloeien; noordelijk grondgebied hydrografisch tot de Zwalmvallei behorend. Op de steilere hellingen in het noorden en westen bleven bosgebieden bewaard van vroeger uitgestrekte bossen (Hayesbos aansluitend bij het Bos de la Louvière op Vloesberg).

De vondst van een silo uit de Metaaltijden op de wijk Maandag getuigt van vroege bewoning te Everbeek. Op de zuidoostelijke hellingen van heuvelruggen van beide beekvalleien op Everbeek-Beneden zouden er in de Romeinse tijd agrarische nederzettingen geweest zijn. Op de wijk Steenberg werden zowel Romeinse dakpannen als ceramiek aangetroffen. Gemeentenaam reeds in de 11de eeuw voorkomend, afkomstig van een Germaans hydroniem. Bewoningsevolutie, sterk bepaald door de geografische kenmerken van het grondgebied, leidde tot de ontwikkeling van twee afzonderlijke dorpskernen: de laag gelegen oude dorpskern van Everbeek-Beneden in de zuidoosthoek van de gemeente, in de vallei van de Terkleppebeek; de jongere dorpskern van Everbeek-Boven op een hoge heuvelrug in het noordwesten, mogelijk teruggaand op een oude dries-nederzetting (zie toponiem Muytteryendries). Toponymische aanwijzingen dat de Sint-Pietersabdij van Lobbes (Henegouwen) in de 9de eeuw te Everbeek een landbouwdomein bezat verwijderd van beide voornoemde woonkernen in het zuidwesten Sint-Mariakerk van Everbeek in 1136-1138 door de bisschop van Kamerijk geschonken aan de abdij van Sint-Amands aan de Scarpe (Noord-Frankrijk). Melding van de Sint-Mariekerk als parochiekerk in 1366. Tweede oude bidplaats toegewijd aan Onze-Lieve-Vrouw ter Engelen en bekend als kapel te Koroot of Korootkapel, gesticht in 1632 op het gelijknamig leengoed in de zuidoostelijke grenshoek van Everbeek, afgeschaft bij het eind van het Ancien Régime.

Everbeek behoorde in de feodale tijd tot het Land van Lessen en Vloesberg waarvan het bezit in 1294 nog betwist werd tussen de graven van Vlaanderen en Henegouwen; sinds overeenkomst van 1333 deel uitmakend van het graafschap Henegouwen. Naast de hoofdheerlijkheid Everbeek waren de heerlijkheden van Hazoten en van Ter Walle de voornaamste lenen; andere minder belangrijke lenen zoals Blaasveld, Liedekerke, Steenkerke, Ten Berghe; in het zuiden op de wijk "Klooster" lag een enclave van het graafschap Vlaanderen. Meerdere abdijen en andere religieuze instellingen hadden er bezittingen: de Sint-Adriaansabdij van Geraardsbergen, de abdij van Ghislenghien, het kapittel van Kamerijk, de hospitalen van Lessines en Geraardsbergen.

Na de bouw van een kerk voor de wijk Boven Kwartier in het noordelijk deel van Everbeek, volgde in 1873 de oprichting van een tweede parochie door afscheiding van Everbeek-Boven van de Sint-Mariaparochie in Everbeek-Beneden. Sindsdien sprake van Everbeek-Boven voor de jonge parochie en Everbeek-Beneden voor het zuidelijk deel waarvan de oude dorpskern enigszins een verstedelijkt karakter bezit. Geen enkele verbindingsweg van enig belang doet het grondgebied van Everbeek aan; de oude weg Oudenaarde-Geraardsbergen ligt ten oosten van de gemeentegrens. Everbeek telde voorheen meerdere sites met walgrachten; de meeste thans volledig verdwenen, enkele nog localiseerbaar door bebouwingsresten. Talrijke veldkruisen en wegkapellen op het grondgebied van Everbeek, de meeste met een oude standplaats; meerdere echter recent nog vervangen of vernieuwd zoals het veldkruis aan de Priemstraat.

  • DE LANGE S., Everbeek, in Land van Aalst, XXI, 6, 1969, p. 245-270.
  • DE MULDER G. - VELGHE M., Brakel - Everbeek. Een silo uit de metaaltijden nabij het gehucht Maandag, Jaarverslag van de provincie Oost-Vlaanderen 1996, Monumentenzorg en Cultuurpatrimonium, Gent, 1997, p. 162-163.
  • DEVOS P. met medewerking van BAUTERS L. en VAN DURME L., De Sinte-Mariekerk van Everbeek, verborgen rijkdom in de Vlaamse Ardennen, Gent, 1998.
  • DE TEMMERMAN L. - DENDAUW F. - PREMEREUR A. - ERACHTEN L., Everbeek, Opbrakel, Parike en Zegelsem in oude prentkaarten, Zaltbommel/Nederland, 1995
  • VAN ISTERDAEL H., Archief van het Land van Aalst, Brussel, 1994, p. 37.

Bron     : Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie Oost-Vlaanderen, Gemeenten: Brakel, Horebeke, Kruishoutem, Lierde, Zingem en Zwalm, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 15N4, (onuitgegeven werkdocumenten).
Auteurs :  Duchêne, Helena, Verbeeck, Mieke
Datum  : 1999


Relaties

  • Is deel van
    Brakel
    Brakel (Oost-Vlaanderen)

  • Omvat
    Arbeiderswoning
    Klaaie 24 (Brakel)

  • Omvat
    Bergstraat
    Bergstraat (Brakel)

  • Omvat
    Boerenarbeiderswoning
    Priemstraat 28 (Brakel)

  • Omvat
    Boerenarbeiderswoning De Scheven Hoek
    Hayestraat 7 (Brakel)

  • Omvat
    Boerenburgerhuis
    Donkerstraat 13 (Brakel)

  • Omvat
    Calvarieberg
    Kapellen 11 (Brakel)

  • Omvat
    Dorpswoning
    Tamelbroekstraat 14 (Brakel)

  • Omvat
    Everbeekplaats
    Everbeekplaats (Brakel)

  • Omvat
    Geknotte winterlinde als grensboom
    Hayestraat zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Gemengde houtkant en kaphaag van haagbeuk
    Hayestraat zonder nummer, Hoogbos zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Gesloten hoeve
    Hemelrijk 12 (Brakel)

  • Omvat
    Hayesbos en Verrebeekvallei
    Everbeek, Nederbrakel, Opbrakel (Brakel)

  • Omvat
    Hoeve
    Breedstraat 16 (Brakel)

  • Omvat
    Hoeve
    Hemelrijk 16 (Brakel)

  • Omvat
    Hoeve
    Terbeken 4 (Brakel)

  • Omvat
    Hoeve Ferme du Château
    Lessensestraat 27 (Brakel)

  • Omvat
    Hoeve Ferme du Courois
    Kloosterstraat 6 (Brakel)

  • Omvat
    Hoeve met brouwerij
    Pevenage 6 (Brakel)

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen
    Klaaie 19 (Brakel)

  • Omvat
    Hoeve Vandesande
    Breedstraat 7 (Brakel)

  • Omvat
    Hof te Steenkerke
    Klaaie 4 (Brakel)

  • Omvat
    Kapel Onze-Lieve-Vrouw van Halle
    Hayestraat zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Kapel van Onze-Lieve-Vrouw van Salette
    Termergelstraat zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Kapellekoutermolen
    Hemelrijk zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Kapelletje
    Breedstraat zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Kaphaag van haagbeuk bij huisweide
    Hayestraat 10 (Brakel)

  • Omvat
    Kaphaag van haagbeuk bij voormalig erf
    Hayestraat 7 (Brakel)

  • Omvat
    Kaphaag van haagbeuk en knotwilgenrij
    Steneplein 34 (Brakel)

  • Omvat
    Kasteel d'Harveng
    Tamelbroekstraat 16 (Brakel)

  • Omvat
    Knotbomenrijen bij weiland
    Hoogbos zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Knotels
    Hoogbos zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Knothaagbeuk als schermboom
    Kroonstraat zonder nummer, Steneplein 46 (Brakel)

  • Omvat
    Korootkapel
    Kloosterstraat 4 (Brakel)

  • Omvat
    Kruiskapel
    Trimpont zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve
    Pevenage 4 (Brakel)

  • Omvat
    Meidoornhaag als veekering
    Kroonstraat zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Muiterij
    Muiterij (Brakel)

  • Omvat
    Nestor Debeckstraat
    Nestor Debeckstraat (Brakel)

  • Omvat
    Onze-Lieve-Vrouwekapel
    Hemelrijk zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Onze-Lieve-Vrouwekapel
    Kroonstraat zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Opgaande eik als schermbeplanting
    Pevenage 5 (Brakel)

  • Omvat
    Opgaande grauwe abeel op talud
    Hayestraat zonder nummer, Hoogbos zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Opgaande zomereik als hoekboom
    Fayte 96 (Brakel)

  • Omvat
    Oude pastorie van Everbeek-Beneden
    Tamelbroekstraat 2F (Brakel)

  • Omvat
    Reepstraat
    Reepstraat (Brakel)

  • Omvat
    Relict van kaphaag met haagbeuk
    Kroonstraat zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Relict van kaphaag van haagbeuk
    Hayestraat zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Relicten van kaphaag van haagbeuk op bosgrens
    Hayestraat zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Schudewee
    Schudewee (Brakel)

  • Omvat
    Semi-gesloten hoeve
    Kloosterstraat 36 (Brakel)

  • Omvat
    Semi-gesloten hoeve
    Terbeken 2 (Brakel)

  • Omvat
    Sint-Annakapel
    Mierenhoek zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Sint-Jozefskapel met linden
    Hayestraat zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Sint-Jozefskapelletje
    Kremerstraat zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Solitaire taxus
    Terbeken zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Steenbergbos
    Everbeek (Brakel)

  • Omvat
    Terkleppe
    Terkleppe (Brakel)

  • Omvat
    Trimpontbos en Hayesbos
    Everbeek, Nederbrakel, Opbrakel (Brakel)

  • Omvat
    Twee gekandelaarde linden bij veldkruis
    Priemstraat zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Twee knotpopulieren
    Steneplein zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Twee mispels bij erf
    Poerensberg 2, Steneplein zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Twee opgaande linden bij kapel
    Hayestraat zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Veldkapelletje
    Hemelrijk zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Veldkapelletje
    Kapellen zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Villa
    Steneplein 46 (Brakel)

  • Omvat
    Villa
    Kroonstraat 56 (Brakel)

  • Omvat
    Villa Demarbaix
    Nieuwpoort 4 (Brakel)

  • Omvat
    Wegkapel
    Kapellen zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Wegkapel
    Klaaie zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Wegkapel
    Klaaie zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Wegkapel
    Klaaie zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Wegkapel
    Nieuwpoort zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Wegkapel
    Tamelbroekstraat zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Wegkapel
    Terbeken zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Wegkapel met linden
    Hoogbos zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Wegkapel Onze-Lieve-Vrouw de la Salette
    Plaatsbeek zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Wegkapel Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes
    Steneplein zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Wegkruis
    Fayte zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Wilgenhakhout op talud
    Steneplein zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Zware gekandelaarde zomerlinde als hoekboom
    Pevenage zonder nummer (Brakel)