Geografisch thema

Sint-Truiden

ID: 13901   URI: https://id.erfgoed.net/themas/13901

Beschrijving

Handelsstad en marktcentrum, gelegen in een landbouwgebied, met accent op de fruitteelt.

Voormalige nederzetting Sarchinium, gelegen op een hoogvlakte (huidig marktplein) waarlangs aan de westzijde de Cicindria stroomt, bij de grens met Brabant.

Circa 655 sticht Trudo, zoon van Wicbolde, graaf van Haspengouw, op de noordhoek van deze hoogvlakte een klooster. Na de dood en heiligverklaring van de stichter wordt het klooster een bekende bedevaartplaats; rondom de verschillende wegen die naar het klooster leiden concentreert zich de eerste bewoning; deze wegen, samen met de Cicindria, bakenen een ruimte af, die zich mettertijd als marktplein zal ontwikkelen. In 740 wordt het klooster van Sint-Trudo omgevormd tot benedictijnenabdij, in 883, samen met de nederzetting door de Noormannen verwoest; onder impuls van Otto I, keizer van het Duitse Rijk, in 938 wederopbouw van abdij en nederzetting onder patronaat van het bisdom Metz. Organische groei van de woonkern rondom het marktplein en de invalswegen, die volgens een radioconcentrisch patroon vanuit het marktplein vertrekken: Brustemstraete (huidige Luikerstraat), Cloesterstraete of Steenstraete (Diesterstraat), Clockheimstraete (Naamsestraat), Planckstraete, en Staepelstraete (Tiensestraat); deze invalswegen werden onderling verbonden door secundaire wegen.

De abdij was reeds vroeg van een eigen vestinggordel voorzien; onder het abbatiaat van Adelardus II (1055-1082) worden buiten deze omheining twee kerken gebouwd: de Onze-Lieve-Vrouwekerk en de Sint-Gangulfuskerk; kort daarop de Heilig-Grafkerk (thans Sint-Maartenkerk). Door dezelfde abt wordt tussen 1060 en 1085 begonnen met de bouw van een vestinggordel rondom de nederzetting; Sarchinium verkrijgt hiermee het stadsrecht onder de naam "oppidum Sancti Trudonis"; de vesting telde, in haar uiteindelijke vorm, ijf poorten, gelegen aan elk der invalswegen, behalve de Plankstraat; de Niefport, die de later tot stand gekomen verbinding met Hasselt controleerde, bestond niet in het oorspronkelijk systeem; voorts waren er negen torens en twee versterkte sluissystemen: Comisgaet, waar de Cicindria de stad binnenstroomt, en Vissegaet waar ze de stad verlaat. Het stratentracé en de vorm van de stad, zoals ze afgebakend werd door de omwalling, zal in de loop der tijden weinig verandering ondergaan.

In 1086 (of 1087), inlijving bij het prinsbisdom Luik; de abdij behoudt de jurisdictie over een gedeelte van het grondgebied; het voogdijschap over de stad is een twistpunt tussen de heren der omliggende gebieden, voornamelijk de hertogen van Leuven en de graven Duras, en geeft aanleiding tot verschillende belegeringen en plunderingen.

Bloei van de lakenindustrie en het gildewezen in de 13de- en 14de eeuw, wat tot uiting komt in de bouw van een lakenhal met toren op de markt.

De 15de eeuw is een vrij woelige periode: in 1405 belegering en inname van de stad door Hendrik de Horne van Luik; in 1467, slag van Karel de Stoute tegen het Luikse leger te Brustem, met beleg en inname van de stad, en verwoesting der versterkingen; in 1489, belegering door Robert van der Marck. In 1568, inname door Willem de Zwijger; door haar afhankelijkheid van het prinsbisdom heeft de stad echter weinig te lijden van de Spaanse troepen. In 1675 wordt de vesting door Lodewijk XIV ontmanteld: de poorten worden opgeblazen, en de ommuring verdwijnt geleidelijk; de enige restanten zijn de onderbouw der Brustempoort, en een gedeelte der stadswal in de kloostertuin der minderbroeders; het tracé bleef echter behouden, op de meeste plaatsen in de vorm van beboomde dreven - Tiensevest, Tichelrij, Hoge Veser, Kazernevest, en stadspark (1876, tuinarchitect M. Creten) ten noorden -, die mede met de torens der hogervermelde gebouwen en het volume der minderbroederskerk, het stadssilhouet bepalen.

Onmiddellijk buiten de wallen bevonden zich van oudsher twee belangrijke gehuchten: Schurhoven ten noordoosten, met bebouwing geconcentreerd rondom de Sint-Jacobskerk; hier werd in 1258 het Sint-Agnesbegijnhof gesticht; ten zuiden, Nieuwenhuyzen en Zerkingen, oorspronkelijk twee wooneenheden, later een parochie bij de Sint-Niklaas - Sint-Pieterskerk.

De eerste uitbreiding van het stadscentrum is de geplande aanleg van de stationswijk, ten westen van de stad, rond de eeuwwisseling. Tussen beide wereldoorlogen verdere uitbreiding in noordwestelijke richting met de tuinwijk "Nieuw-Sint-Truiden". Terwijl het centrum tot nog toe zonder al te ingrijpende wijzigingen zijn historisch karakter heeft weten te behouden, heeft de tot voor kort nog landelijke omgeving, gekenmerkt door de boomgaarden, op verschillende plaatsen sterke veranderingen ondergaan, in hoofdzaak te wijten aan de toenemende bebouwing, voornamelijk ten oosten en ten westen van het centrum. De omgeving der Diestersteenweg (ten noorden) en Naamsesteenweg (ten zuiden) behield beter zijn agrarisch karakter, doch ook hier neemt de bebouwing toe.

De stedelijke architectuur vertoont weinig restanten van leembouw. De 16de eeuw wordt vertegenwoordigd door de renaissancegevel van het refugiehuis van Averbode (Naamsestraat). Uit de 17de eeuw bleven verschillende voorbeelden bewaard, waarvan de meeste echter met sterk aangepaste gevels; enkele huizen in Maasstijl (onder meer Heilig Hartplaats nummer 1). De classicistische stijl (tweede helft 18de eeuw) telt een vrij groot aantal voorbeelden, voornamelijk kleinere burgerhuizen. De 19de eeuw wordt gekenmerkt door de neoclassicistische gevels; de moderne stromingen uit eind 19de eeuw en uit het eerste kwart van de 20ste eeuw hebben vrijwel geen sporen in de stedelijke architectuur achtergelaten; de fin-de-siècle architectuur concentreert zich voornamelijk in de hogervermelde stationswijk. Opmerkelijk is het groot aantal behouden houten winkelpuien uit de tweede helft van de 19de eeuw en begin 20ste eeuw, die verwijzen naar de historische handelsfunctie van de stad.

Oppervlakte: 10.827 hectare. Aantal inwoners (1976): 22.150.

  • CHARLES J.L., La ville de Saint-Trond au Moyen-Age, des origines à la fin du XIVe siècle, Paris, 1965.
  • CHARLES J.L., Topografische bijdrage over Sint-Truiden tot in de XIIIe eeuw, in Limburg, 37, 1958, p. 187-198.
  • COURTEJOIE E., Histoire de la ville de Saint-Trond, traduite de la chronique meme et d'autres anciens manuscrits de cette ville impériale, Sint-Truiden, 1846.
  • DARIS J., Notices historiques sur les églises du diocese de Liège, Notice sur Saint-Trond, V, Liège, 1885, P. 110-122.
  • DEMAL J., Notice historique sur l'origine de la ville de Saint-Trond et sur celle du collège communal en particulier, accompagnée de notes explicatives, Sint-Truiden, 1854.
  • DEMARTEAU J., Les remparts de Saint-Trond, ville du pays de Liège , in Bulletin de l'Institut Archéologique liégeois, 20, 1887, p. 487-497
  • DREIMULLER A.P., Afstudeerprojekt restauratie St.-Truiden. België. Onuitgegeven studie onder leiding van C.L. Temminck Groll, Delft, 1975-1976.
  • FLAMEND J., Gids voor Sint- Truiden, Sint-Truiden, 1957
  • HANSAY A., La villa et l'oppidum de Saint-Trond , in Revue Belge de Philologie et d'Histoire, I, 1922, p. 87-90.
  • HEYNEN G. - HOUBAERT A., De Sint-Truidense kloosters tot aan hun opheffing op het einde van de XVIIIe eeuw, Sint-Truiden, 1963.
  • MATHYS A.G., Peilingen in de oudste geschiedenis van Zerkingen Sint-Truiden , in Limburg, 35, 1956, p. 239-246; 36, 1957, p. 1-7; 37, 1958, p. 8-11.
  • STRAVEN F., Inventaire analytique et chronologique des archives de la ville de Saint-Trond, Sint-Truiden, 1886-1899.
  • THIJS A., Doorheen het aloude Sint- Truiden, I-XXI, Sint-Truiden.
  • THIJS A., Sint-Truiden, I, Sint-Truiden, sine dato.

Bron     : Schlusmans F. met medewerking van Gyselinck J., Linters A., Wissels R., Buyle M. & De Graeve M.-Ch. 1981: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Limburg, Arrondissement Hasselt, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 6N2 (He-Z), Brussel - Gent.
Auteurs :  Schlusmans, Frieda
Datum  : 1981


Relaties

  • Omvat
    Abdij van Terbeek en Sint-Niklaashoeve
    Terbeek 76-78 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Abdijstraat
    Abdijstraat (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Arbeiderswoningen
    Sint-Anneke 1-20 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Beekstraat
    Beekstraat (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Bevingen
    Sint-Truiden (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Boompoortje bij het kasteel Nieuwenhoven
    Engelbamp 55-57 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Boswachterswoning en vakwerkschuur
    Nieuwenhoven 3 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Breendonkstraat
    Breendonkstraat (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Capucienessenstraat
    Capucienessenstraat (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Clement Cartuyvelsstraat
    Clement Cartuyvelsstraat (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Clockemstraat (1981)
    Clockemstraat (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Commanderij van Bernissem
    Bernissem 11, 14-20 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Diestersteenweg
    Diestersteenweg (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Diesterstraat
    Diesterstraat (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Gazometerstraat
    Gazometerstraat (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Gesloten hoeve
    Langschouw 5 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Gesloten hoeve
    Terbeek 124 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Gootstraat
    Gootstraat (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Grevensmolenweg
    Grevensmolenweg (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Grote Markt
    Grote Markt (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Guvelingen
    Sint-Truiden (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Halmaal
    Halmaal (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Hamelstraat
    Hamelstraat (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Heilig-Hartplein
    Heilig-Hartplein (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Herberg Moeder Lambik
    Engelbamp 150 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Herenboerenparkje van de Commanderij van Bernissem
    Bernissem 11, 14-20 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Herenhuis in eclectische stijl
    Toekomststraat 1 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Heropgebouwde vakwerkhoeve
    Nieuwenhoven 1 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Historische stadskern van Sint-Truiden
    Sint-Truiden (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Hoekhuis
    Casinostraat 12 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Hoeve
    Kortenbosstraat 124 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Hoeve
    Kortenbosstraat 160 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Hoeve (?)
    Luikersteenweg 24-26 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Hoeve De Verbrande Winning
    Zepperenweg 7 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Hoeve met losstaande bestanddelen
    Heide 70, zonder nummer (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Hoeve uit de 19de eeuw
    Kortenbosstraat 108 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Hoeve van 1920
    Heide 88-90 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Hoevetje in L-vorm
    Kelsbeek 5 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Houtmarkt
    Houtmarkt (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Kapelboom op kruispunt
    Heide z.nr. (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Kasteel van Nieuwenhoven en kasteelhoeve
    Engelbamp 55 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Kasteeldomein van Terbiest
    Terbiest 104 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Koningin Astridstraat
    Koningin Astridstraat (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Korensteeg en aanpalende gebouwen
    Beekstraat, Grote Markt, Korensteeg (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Kortenbos
    Sint-Truiden (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Landarbeiderswoning
    Terbeek 23 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Landarbeiderswoning
    Terbeek 43 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Langgestrekt hoevetje
    Kortenbosstraat 145 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Langgestrekt hoevetje
    Bornedries 11 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Langgestrekt hoevetje
    Terbiest 162 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve
    Zavelkuil zonder nummer (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve
    Engelbamp 132 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve
    Tichelrijstraat 73 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve met schrijnwerkerij
    Hasseltsesteenweg 257-259 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Leopold II straat
    Leopold II straat (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Luikerstraat
    Luikerstraat (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Meinstraat
    Meinstraat (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Melveren
    Sint-Truiden (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Metsterenweg
    Metsterenweg (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Minderbroedersstraat
    Minderbroedersstraat (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Molen en hoeve Hoog Molen
    Zepperenweg 253 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Neogotische kapel
    Engelbamp zonder nummer (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Nieuwenhovenwinning
    Pannenoven 5 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Nieuwenhuyzen-Zerkingen
    Sint-Truiden (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Nieuwpoort
    Nieuwpoort (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Onze-Lieve-Vrouwkapel
    Hasseltsesteenweg zonder nummer (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Opgaande zilverlinde als vredesboom
    Sint-Martenplein zonder nummer, Stapelstraat zonder nummer (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Pastorie van de Sint-Pieterparochie
    Kwadensteenweg 75 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Plankstraat
    Plankstraat (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Prins Albertlaan
    Prins Albertlaan (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Reeks arbeiderswoningen
    Jodenstraat 3-9 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Restant van de kloostertuin van de minderbroeders
    Pater Damiaanhof (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Ridders de Menten de Horneplein
    Ridders de Menten de Horneplein (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Ridderstraat
    Ridderstraat (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Rij arbeidershuizen
    Jodenstraat 2-10 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Rijschoolstraat
    Rijschoolstraat (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Schepen Dejonghstraat
    Schepen Dejonghstraat (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Schurhoven
    Sint-Truiden (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Sint-Gangulfusplein
    Sint-Gangulfusplein (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Sint-Joriskapel van 1420
    Terbiest zonder nummer (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Sluisberg
    Sluisberg (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Spoorwegbedding lijn 23 Drieslinter-Tongeren
    Borgloon, Sint-Truiden, Tongeren (Limburg), Linter, Zoutleeuw (Vlaams-Brabant)

  • Omvat
    Spoorwegstraat
    Spoorwegstraat (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Staaien
    Sint-Truiden (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Stadswandeling
    Schepen Dejonghstraat, Tichelrijlaan, Tiensevest (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Stadswoningen
    Tongersesteenweg 24-26 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Stapelstraat
    Stapelstraat (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Stationsstraat
    Stationsstraat (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Stenaartberg
    Stenaartberg (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Straten
    Sint-Truiden (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Terkelen
    Sint-Truiden (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Tiensesteenweg
    Tiensesteenweg (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Tiensevest
    Tiensevest (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Toegangspijlers domein Nieuwenhoven
    Hasseltsesteenweg zonder nummer (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Ursulinenstraat
    Ursulinenstraat (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Watermolen
    Terbiest 299 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Watermolen Grevensmolen
    Grevensmolenweg 138 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Weeshuis en school in art-decostijl
    Gorsemweg 55-59 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Ziekeren
    Sint-Truiden (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Zoutstraat
    Zoutstraat (Sint-Truiden)

  • Is deel van
    Sint-Truiden
    Sint-Truiden (Limburg)